«Aqynnyń da aqyny bar, óleńi bir bólek, ákimniń de ákimi bar, bereri bir bólek» demekshi, eldik murat jolynda eleýli eńbek etip júrgen qairatkerlerimiz elimizde az emes. Olar memleket damýyna qyzmet etip, ulttyń ult bolyp uiysýyna erekshe úles qosyp keledi. Bir artyqshylyǵy, qazirgi aǵa urpaqtyń qataryna enip júrgen el aǵalarynyń mańdaiyna Táýelsiz el atanǵan memlekettiń aýyr júgin arqalaý jazyldy. Bul bile bilgen adamǵa – zor baqyt, zil batpan jaýapkershilik. Keibir memlekettik tulǵalar osy qazaq qoǵamynyń asa aýyr jaýapkershiligin iyǵyna eki ese artyp júr. Árine, olardyń elge qyzmet etýdegi baǵasyn bolashaqta halyq beretin bolady. Mezgil minberinen kóringen tulǵanyń bolmysyn aishyqtaý – ýaqyttyń enshisindegi másele. Degenmen, Táýelsiz Qazaqstannyń damýyna bilim-biligimen, aqyl-parasatymen úles qosyp júrgen azamattar jaiynda jyly lebiz bildirgenniń aiyby bolmas. Biz búgingi taqyrypta Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev myrzanyń memleketshildik, ultshyldyq qasietterin tilge tiek etkendi jón sanadyq.
Qajyrly eńbeginiń arqasynda qyzmette ósti
Nurlan Asqaruly – qatardaǵy qarapaiym qyzmetkerden biik dárejeli memleket qyzmetshisine deiingi eńbek jolynan ótip, shyńdalǵan tulǵa.
Taý-ken injeneri, ekonomist mamandyǵyn meńgergen ol alǵash eńbek jolyn óziniń týǵan jeri Aqtóbe oblysy, Oktiabr aýdany, Qandyaǵash stantsiiasynda elektromonter bolyp bastaǵan. 1993 – 1995 jyldary Máskeýdegi «Gili – Pasker» JShS-de munai ónimderi jónindegi bas sarapshy, bólim bastyǵy, bas direktory qyzmetterin atqarǵan. 1995 – 1996 jyldary Almatydaǵy «Otyrar Ltd» shaǵyn kásiporny direktorynyń orynbasary boldy. 1996 – 2006 jyldary «Qaztúrikmunai» JShS-ne injener bolyp ornalasyp, bólim bastyǵy, bas direktory qyzmetine deiin ósti. Tipti, «QazMunaiGaz» UK» AQ atqarýshy direktory boldy.
Biz ol kisiniń eńbek jolyna bekerge toqtalyp otyrǵan joqpyz. Ózderińiz kórip otyrǵandai, ol keibireýler qusap «áke-jákeniń» arqasynda birden joǵary qyzmetke top ete qalǵan joq. Kerisinshe, bárin eń tómennen bastap, óziniń qarym-qabiletiniń arqasynda qyzmet baspaldaqtarymen óse bildi.
2006 jyly QR Energetika jáne mineraldyq resýrstar ministrligi Munai ónerkásibi departamentiniń direktory bolyp, odan keiin bir jyldan soń ákimdik qyzmetke aýysty. 2007 jyldyń qyrkúieginen bastap Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary bolyp taǵaiyndaldy. Kezinde talai jyl ministr, oblys ákimi, QR Parlamenti Májilisiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan isker basshy Baqtyqoja Salahatdinuly Izmuhambetovtyń orynbasary boldy. Qabiletti, memlekettik tájiribesi zor, myqty uiymdastyrýshynyń qasynda júrip, jaqsy tulǵanyń jaǵymdy qasietterin boiyna sińirgen Nurlan Asqaruly 2010 jyly BQO ákiminiń birinshi orynbasary qyzmetin atqardy. Jyldar boiy jinaǵan mol tájiribesimen, óziniń jańalyqqa qumarlyǵy jáne tynymsyz eńbekqorlyǵynyń arqasynda Noǵaev araǵa eki jyl salyp Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi bolyp taǵaiyndaldy.
Aimaq biligin qolyna alǵan kúnnen bastap óńirdiń damýyna, áleýettiń nyǵaiýyna kóp kúsh jumsady. Elbasy tarapynan da, halyqtan da laiyqty baǵasyn alyp, ózin naǵyz istiń adamy, erinbeitin, jalyqpaityn, tabandy qyzmetker ekendigin baiqatty.
Onyń osyndai erekshe qabiletin ańǵarǵan Elbasy endi oǵan jańa mindet júkteidi. 2016 jyly Qazaqstan munaiynyń astanasy – Atyraý oblysynyń ákimi etip taǵaiyndaidy. Sodan beri Noǵaevtyń taǵy bir tynymsyz kúnderi bastalady.
Júrek jutqan azamat
Aita keteiik, Atyraý oblysy – Qazaqstan úshin óte mańyzdy strategiialyq aimaq bolyp sanalady. Qazaqstan munaiynyń basym kópshiligi osy óńirden shyǵady desek, artyq aitqandyq emes. Munda halyq munai óńdeý, balyq sharýashylyǵy, agrarlyq sektor, t.b. istermen ainalysady.
Atyraý oblysyn basqarý ońai emes. Bul jaqtyń halqy da tasqyn sekildi ór rýhty, ójet minezdi keledi. Óńirdiń oppozitsiiasy da anaý-mynaý emes, burynǵy iri-iri sheneýnikterden quralǵan úlken toptar. Olarmen jumys isteý óte kúrdeli.
Esterińizde bolsa, Nurlan Noǵaev aimaq tizginin qolyna alǵanyna bir ai ýaqyt ótpei jatyp, Atyraýda jer daýyna bailanysty alǵash beibit sherý ótti. Osyndai naǵyz synalar sátte oblys ákimi kresloda otyrmai, kerisinshe, ashýǵa býlyqqan myńdaǵan jurt arasyna kúzetsiz-aq ózi batyl kirip, halyqqa basý aityp, sabyrǵa shaqyrdy. Esh kisiligi joq, qarapaiym, qyzmetin de, qajyr-qairatyn da halyqqa arnaǵan azamat, mine, osyndai-aq bolsyn! Noǵaevtyń bul erligi halyqtyń jadynda saqtalyp, tarihta qalatyny sózsiz. Áitpese jerge bailanysty mitingter elimizdiń ózge aimaqtarynda da oryn aldy. Biraq dál Noǵaevtai yzaǵa býlyqqan halyq arasyna eshqandai ákim shyǵa alǵan joq. Ol – shyndyq! Qaita kerisinshe, osyndai qiyn sátte kóp ákimder buǵyp qalyp, ashýǵa mingen jurttyń aldyna politsiiany aidap salyp otyrdy. Osy kezde halyq Noǵaevqa riza bolyp: «Ákimderdiń ishindegi naǵyz er júrek azamat eken» degen baǵa berdi. Ákim degen osylai halyqpen birge bolýy kerek. Basqa ákimder nemese depýtattar ashý ústinde turǵan halyqtyń arasyna kirip, sóz sóilemek túgili, ekrannan da basý aita almai, «ereýildi estimedim» dep, jýrnalisterden qashyp júrgenin kórdik. Al Noǵaev kóterilip ketýge shaq turǵan halyqqa basý aitty, sabyrǵa shaqyrdy, tynysh tarqata bildi. Mine, naǵyz elshil, memleketshil, halyqshyl azamat degendi osyndai ákimderge qarata aitýymyz kerek.
Qalai desek te, Nurlan Noǵaevtyń el úshin qandai qadamǵa barsa da qajymai, sharshamai, shiryǵa jumys isteýi, kúrdeli kezeńderde qatelespei shydamdylyq tanytýy, tipti qiyn iste batyrǵa tán bailamǵa baryp, qol bastai bilýi, alǵan betten ainamai jol bastai bilýi – qazirgi tizgin ustaǵan talaiǵa úlgi bolarlyqtai zor áreket. Naǵyz halyqshyl ákimniń bul isin bas barmaqpen baǵalaýymyz qajet.
Eldiń de, Elbasynyń da kóńilinen shyǵyp keledi
Jasyratyny joq, Noǵaev Atyraý oblysyna ákim bolyp kelgende, jergilikti jurt jatyrqai qaraǵany ras. Degenmen, onda ol halyqpen etene jumys isteýdiń úzdik úlgisin kórsetti. Oblys ákiminiń Atyraý aimaǵyna tabany timegen jer qalmaǵan shyǵar. Barǵan jeriniń bárinde jergilikti sheneýnikterge qatań talap qoiyp, tiisti tapsyrmalar berdi. Óz isine nemquraily qaraǵan keibir jergilikti basshylardy synǵa alyp, halyqpen etene jumys isteýge úgittedi. Ásirese, jergilikti ákimdiktiń, veterinariia basqarmasynyń jumysyna kóńili tolmaitynyn ashyq jetkizdi.
Bir ókinishtisi, bizdegi ákimderdiń basym kópshiligi Elbasy kóńilinen shyǵýdy ǵana oilap, halyqqa jaǵymdy bolýdy ekinshi planǵa ysyryp qoiady. Al Noǵaevtyń artyqshylyǵy sol, ol Elbasynyń da, eldiń de kóńilinen shyǵýdy qatar alyp júredi. Elbasynyń senimine ie bolǵan Noǵaevtyń Qazaqstannyń munaily ólkesine aýystyrylýynyń taǵy bir sebebi, máni múmkin osyda jatqan shyǵar, kim bilsin?!
Ózge óńirlerdiń ákimderin bálkim qazandyqtyń otyn-sýy, qubyrlardyń qyryq buraýy qumbyl tolǵandyratyn shyǵar, al Nurlan Asqaruly sonyń bárimen birge Atyraýdyń rýhani ómirine, aǵartý salasyna, ziialy qaýymdy oilandyratyn máselelerge, t.b. erekshe mán beredi. Óitpeske jáne amal kem. Óitkeni, búgingi ákim tek sharýashylyq máselesimen shektelip qalmaýy tiis, mádenietter almasýyndaǵy jahandyq qubylystardan ult kelbetin saqtap qalatyn eldik, memlekettik muratty istermen, ákimshiliktiń pármenin arttyratyn saiasi jumystarmen qat-qabat shuǵyldaný qajet.
Osy rette qaibir jyly Atyraýda Alash qozǵalysynyń 100 jyldyǵy dúrkirep atalyp ótti. Oblys ákimi umyt bolǵan Alash qairatkerleriniń ómiri men qundylyqtaryn urpaqqa nasihattaý máselesine erekshe nazar aýdardy. «Óskeleń urpaq, jastar Alash qairatkerleriniń attaryn bile bermeidi. Osy óńirde sol ideiany tý etip ustap, sol jolda janyn pida etip, qamaýǵa ketken qanshama azamat bar. Solardyń attaryn shyǵarýymyz kerek. Olar týraly derekter ázirge, ókinishke orai, az. Bári «shań basqan arhivterde» jatyr. Sony tabý – bizdiń mindetimiz», – degen bolatyn N.Noǵaev.
Munyń aldynda munaily ólkede Atyraý óńiriniń týmasy, aqiyq aqyn, QR Ánuranynyń avtory Jumeken Nájimedenovtiń oqýlary ótken edi. Onda da Noǵaev ult máselesin kóterip, qazaq qoǵamyn ultsyzdanýdan qorǵaý kerektigin jetkizgen. Sol kezdegi málimdemesinde ol: «Aramyzda dástúrin, mádenietin umytyp bara jatqan azamattar bar. Biz ul-qyzdarymyzdy ultsyzdanýdan qorǵaýymyz kerek. Al bul protseske tótep beretin birden-bir jol, ol – rýhtyń biiktigi. Jastar rýhqa azyq bolatyn halqynyń muralarynan únemi nár alyp otyrýy qajet», – degen edi oblys ákimi.
Til janashyry
Aita keteiik, Atyraý oblysy elimizdiń negizgi ónerkásiptik ortalyǵy bolǵandyqtan, munda tek qazaqstandyq emes, sonymen birge sheteldik iri kompaniialar da jumys isteidi. Nurlan Asqaruly osy kásiporyndarda jumys isteitin qarapaiym jumysshylardyń da qamyn oilap keledi. Ol bir sózinde búkil álemde munai óndirýdiń azaiýyna qaramastan, jumysshylardyń jappai qysqarýǵa ushyraýyna jol berýge bolmaitynyn jetkizdi. Mine, Noǵaevtyń sheteldik investorlarǵa qatysty osyndai batyl áreketteri de kópke úlgi bola alady.
Nurlan Asqaruly memlekettik tilge de únemi qamqorlyq tanytyp júredi. Birde ol Niderland koroldiginiń Qazaqstandaǵy, Tájikstandaǵy, Qyrǵyzstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Dirk Ian Koppen kezdeskende orys tilinde sóilesýden bas tartty. Ákim orys tilinde suhbattasýdy usynǵan elshige «Biz Qazaqstannanbyz ǵoi. Mysaly, men Niderland eline barar bolsam, qasyma golland tilinde sóileitin aýdarmashyny ertip aparamyn, sondyqtan qazir qazaq tilinde áńgimelesýge múmkindigińiz bolmasa, keleside qazaqsha sóilesýge keliseiik», – degen edi Nurlan Asqaruly.
Osylaisha oblys basshysy aimaqtaǵy til máselesin dostyq, syilastyq arqyly jolǵa qoia bildi. Áitpese, oblys ákimi bir emes, birneshe til biletinin jurtshylyq biledi. Ol orys, túrik, aǵylshyn tilderin jetik meńgergen. Ilgeridegi bir suhbatynda Nurlan Asqaruly tilge qatysty bylai depti: «Til – halyqtyń jany. Sondyqtan bul baǵytta adamnyń qanyn qozdyrar, janyn tebirenter qyzý áńgimeler júrýi, álbette zańdy. Aqyn Qadyr Myrza Álidiń «Ana tiliń – aryń bul, uiatyń bop tur bette. Ózge tildiń bárin bil, óz tilińdi qurmette!» degen ulaǵaty óz mańyzyn eshqashan joimaidy. Biraq til ásireqyzyl saiasattyń «áperbaqan» quralyna ainalmaýy tiis. Berekeli el bolsa, basymyzda – baiandy baǵymyz, qoǵamymyzda – turaqty tirligimiz tursa, bárin de birigip atqarýǵa bolaryna eldiń kózi endigi jerde jetti. Abai atamyz «Sóz túzeldi, tyńdaýshym, sen de túzel» dep aitqandai, endigi másele – sol ana tilimizdiń uly kóshke ilesip, qatardan qalmai, alǵa ozýynda. Bul – barshamyzdyń isimiz…».
9 jasar búldirshinge ómir syilady
Nurlan Asqarulynyń taǵy bir ereksheligi, ol qaida júrse de el-jurtqa, ásirese, muqtaj jandarǵa qolynan kelgenshe kómek berip júredi. Onyń jergilikti talanttarǵa, aqyn-jazýshylarǵa kóp qamqorlyq jasaǵanyn talai estip júrmiz. Biz onyń bárin qaitalamai-aq, tek ózimiz kýá bolǵan bir oqiǵany jetkizgimiz keledi. Osydan biraz ýaqyt buryn kishkentai týysymyz DTsP diagnozymen aýyryp, qosymsha epileptsiiaǵa shaldyqqan kezde, ony emdetýge qarajat tappai, qatty qinalǵan sátter boldy. Oǵan shuǵyl kómek qajet. Ár sát qymbat. Osyndai qysyltaiań kezde 9 jasar búldirshinge ómir syilaǵysy keletin meiirimdi jandar izdei bastadyq. Bir kómektesse, Nurlan Asqaruly járdem eter degen nietpen ol kisige arnaiy hat jazǵan bolatynbyz. Jas búldirshinniń ómirine arasha túser degen senimimizdi ol kisi jerge taptaǵan joq. Qaita kásipkerlerge shyǵyp, múmkindik bolǵansha kómektesýin surady. Osydan keiin kásipkerler bizge bes myń dollar berip, búldirshinniń emdelýine zor múmkindik jasady. Nurlan Asqarulynyń bul jaqsylyǵyna aitar alǵysymyz sheksiz. Ásirese, jas búldirshinniń anasy ol kisiniń kómegine qatty riza bolyp, jylap jiberdi. Nurlan Noǵaevtyń bul jaqsylyǵy eshqashan umytylmaidy. Júrekte máńgi saqtalady.
Árine, Noǵaev el-jurtqa jasaǵan jaqsylyǵyn kópke aitqandy qalamaidy. Óitkeni, jaqsylyqtyń bári jasyryn jasalǵany abzal. Degenmen, «jaqsynyń jaqsylyǵyn ait – nury tasysyn» degen halyq danalyǵyn eskere otyryp, ol kisiniń osy bir qaiyrymdy áreketin aita ketkendi jón sanadyq.
Qazaq rýhaniiatynyń qamqorshysy
Búginde elýdi eńsergen aǵamyzǵa oblys ákimi degen abyroily qyzmetti atqarý maqtanysh qana emes, mindet pen jaýapkershilik sezimin de syilaityny anyq. Ári Noǵaev bul oryntaq missiiasyn óz deńgeiinde atqaryp keledi. Sol sebepten shyǵar, ult rýhaniiatyna etene jaqyn sheneýnik retinde ol ziialy qaýym arasynda oryndy madaqqa jii ushyrap jatady… Qalai degenmen de, qazaq rýhaniiaty úshin qabyrǵasy qaiysatyn atqaminerler arasynda N.Asqarulynyń tulǵasy bir tóbe…
Bir sózben aitqanda, Atyraý oblysyna Nurlan Noǵaev ákim bolyp kelgeli aimaqtyń ár salasynda ilgerileý bar. Ónerkásip salasy, balyq sharýashylyǵy, azamattardy baspanamen qamtý máselesi de jyldan-jylǵa jandanyp keledi. Memlekettik baǵdarlamalar da talapqa sai oryndalyp otyr. Prezident tapsyrmalaryn tyńǵylyqty oryndap, halyqtyń kóńilinen shyǵa bilgen, munaily ólkeniń damýyna zor úles qosyp kele jatqan mundai basshyny qalai maqtamaisyń? Ol eli úshin aianbai ter tógip, ózine artylǵan úmitti abyroimen atqaryp keledi. Nurlan Noǵaev basqalardan osy qasietimen erekshelenip tur.
PS: Joǵaryda aitqanymyzdai, Atyraý oblysyn basqarý ekiniń biriniń qolynan kele bermeitin óte kúrdeli sharýa. Eger Nurlan Asqaruly osy synaqtan jaqsy ótetin bolsa, onda onyń bolashaǵy bekem, keleshegi kemel bolmaq. Óitkeni, kóp saiasatkerlerdiń aitýynsha, Atyraý oblysy ákimi laýazymy qyzmettik baspaldaqta ósýge zor múmkindik beretin tabysty oryn sanalady eken. Kezinde bul laýazymdy qazaqqa jaqyn tulǵa Imanǵali Tasmaǵambetov abyroimen atqaryp, mártebesi biiktedi. El arasynda saiasi salmaǵy men tanymaldyǵy artty. Aslan Mýsin de osy orynnan joǵarylap, Prezident Ákimshiliginiń basshysy qyzmetine deiin ósti. Baqtyqoja Izmuhambetov te Májilis spikerine deiin kóterildi.
Qandai laýazym bolmasyn biz Nurlan Asqarulynyń qyran qustai samǵap, biikterden kórine berýine tilektespiz. Óitkeni, onyń elge bergeninen áli bereri kóp. Atqaratyn igi isteri áli alda dep sanaimyz. Eńbegińiz janyp, abyroi biigine kóterile berińiz, jaqsy aǵa!!!
Serik JUMABAEV,
Qazaqstan Respýblikasy Jýrnalister Odaǵynyń múshesi
.jpeg)