Nailia ABDÝLINA: «Ómir boiy býhgalter bolyp jumys istedim, sol úshin taǵdyryma rizamyn»

Búginde ony elimizdiń bas býh­galteri dep aýyz toltyryp aitýǵa bolady: ol táýelsiz Qazaqstannyń Ulttyq Bankinde qarjy júiesiniń qalyptasý jáne ulttyq valiýta – teńgeni engizý kezindegi eń qiyn ári qyzyq jyldary jumys istedi.

Nailia Qurmanbekqyzy Abdý­lina biyl óziniń 70 jyldyq mereitoiyn ótkizdi. Ómiriniń jarty ǵasyrdan asta­myn bank júiesine arnady. Búginde «Qa­zaqstan Halyq Banki» AQ bas­qar­­ma tóraǵasynyń keńesshisi bolyp jumys isteidi. Onyń eńbek kitapsha­syn­da úsh-aq jazba bar – Qazaq KSR Mem­ban­ki, QR Ulttyq Banki jáne Halyq Banki.

– 90-shy jyldardyń basynda, elimizde ózgeristerdi kútý kezeńinde, meni KSRO Membanki Qazaq respýblikalyq bankiniń sol kezdegi basqarýshysy Boris Dmitrievich Riabov shaqyrǵany jáne bas býhgalter laýazymyn usynǵany esimde, – dep esine aldy Nailia Qurmanbekqyzy. – Ol maǵan sol kezde mynadai mańyzdy sózder aitty: Sen siiaqty qazaqtyń qyzdary óz memleketi úshin jany aýyrmasa, kimniń jany aýyrady? Sen bolmasań, osy laýazymǵa kim barady? Seniń qazirgi KSRO Membankiniń Almaty oblystyq filialy basshysynyń orynbasary laýazymyń jaqsy ári tynysh ekendigine, endi qaitadan býhgalteriiaǵa az jalaqymen oralýdyń saǵan qajet emes ekendigine kelisemin. Sen oblystyq fi­lialda ekonomikalyq máselelermen, jos­parlaýmen ainalystyń, filialdarmen, klienttermen jumys istediń, qyzmettik kólik bekitildi, al munda olai bolmaidy. Alaida, oilan, osy laýazymǵa sen barýǵa tiistisiń! Sen bul jumysty eńsere alasyń! – dep sózin nyqtady ol.

– Siz birden kelisim berdińiz be?

– Shynyn aitsam, uzaq ýaqyt kúmán­dan­dym. Birinshiden, ol kezde meniń qyzym endi ǵana Halyq sharýashylyǵy institýtyna oqýǵa túsip, al ulym ekinshi synyp­ta oqityn. Biz meniń jalaqyma ómir súrdik: jubaiym 1983 jyly infarkttan qaitys boldy. Al respýblikalyq keńsedegi jumys – bul táýelsiz Qazaqstannyń jańa býhgal­terlik júiesin qurý mindeti turǵan kezde el boiynsha jii issaparǵa shyǵý, túnge deiin tynymsyz kóp eńbektený, zańdardy jazýǵa qatysý, nusqaýlyqtar men qaǵidalar jazý. Biraq, dál osy jańashyl, keń aýqymdy ári qyzyqty jumys maǵan tartymdy boldy.

Úige kelip, anama artyqshylyq jaǵ­dai­lardy joǵaltatynym jáne eń bas­tysy úlken jaýapkershilik artylatynyn, basqalardy úiretý úshin kóp bilip, kóp úirený qajet ekenin, onyń ústine jańa jumysqa aýyssam, jalaqymnyń azaiatynyn aitqan kezde, ol oilanyp: «Shaqyrǵan jerden qalma, shaqyrmaǵan jerge barma» degen qazaqtyń maqalyn esime túsirdi. Eger shaqyrsa – bar da, halqyńnyń paidasy úshin qolyńnan kelgendi jasa. Al jalaqy ómirde negizgi nárse emes, eń bas­tysy – senimge kirý, dúnietanymyńdy keńeitip, bedelińdi kóterý, óz isińde qajetti jáne paidaly bolý». Anamnyń osy danalyq sózderi bárin sheshti. Men kelisim berdim.

Balalarymmen Uzynaǵash aýylynan Almatyǵa kóship kelgenimde, árine, maǵan ata-anam kóp kómektesti. Ata-anam ol kezde zeinetke shyqqanymen, áli jumys isteitin, qarjy jaǵynan qarailasty, al ájem balalarǵa qarap, tamaq daiyndady jáne olardy tárbieledi. Solardyń arqasynda men bank jumysyna tolyq berildim.

KSRO Membankiniń respýblikalyq filialynda Qazaqstan menshikti bank júiesin qurýǵa kirisken ýaqytqa deiin jumys istedim. Kúnderdiń-kúninde respýblikalyq keńse jumysyn toqtatty. Sosyn Ulttyq Bank paida boldy, men onda bas býhgalter boldym. Elimizde kóp bankter paida boldy jáne kóptegen jaqsy mamandar Ulttyq Bankten kommertsiialyq bank­terge ketip qaldy. Bul býhgalterlik esep basqar­masyna da qatysty boldy. Býhgalteriiada nebári 10 adam ǵana qaldy. Resei Orta­lyq banki burynǵy odaqtas respýblika­larmen barlyq esep aiyrysýlardy jaýyp, ulttyq bankter úshin ashylǵan bir korrespondenttik shot arqyly esep aiyrysýǵa kóshti. Barlyq res­pýblikalar derbestigin alǵanǵa deiin Qazaqstan Respýblikasy bankiniń árbir bólimshesi taýarlar men qyzmetter úshin búkil Keńes Odaǵy boiynsha árbir oblyspen, qalamen jáne aýdandarmen tikelei esep aiyrysýlar júrgize alatynyn kóz aldyńyzǵa elestetińiz. 1991 jylǵy 1 maýsymnan bastap bir sátte barlyq esep aiyrysýlar jabyldy jáne taýarlar men qyzmetter úshin esep aiyrysýlardy Resei Ortalyq banki arqyly Qazaqstan Ulttyq Banki úshin ashylǵan bir ǵana korrespondenttik shot arqyly júrgizý qajet boldy. Osyǵan bailanys­ty Qazaqstannyń kásiporyndary men uiymdarynan qabyldanatyn tólemder poshta arqyly Ulttyq Bankke kelip tústi. Olardy árbir respýblika men Resei bo­iynsha, al árbir memleket boiynsha oblys, qala jáne aýdan bóliginde suryptaý qajet edi. Bul qujattardyń aýqymdy kólemi edi. Olardy býhgalteriianyń 10 adamy óńdep úlgere almai jatty, sondyq­tan men ótinishhatpen banktiń basshyly­ǵyna shyǵyp, 100 adam kóleminde jańa qyzmet­kerlerdi qabyldaý kerektigin túsindirdim.

– Nege sonshalyqty kóp! Nelikten?

– Esep aiyrysýlardy jedeldetýdi jáne qujattardyń osyndai aýqymyn qolmen suryptaý ádisimen óńdeýdi qamtamasyz etý úshin. Bank basshylyǵy qalyptasqan jaǵdaidy túsinip, 100 jańa qyzmetker qabyldaý týraly sheshim qabyldady. Odan ári bank býhgalterler úshin derbes kompiýterler satyp aldy jáne baǵdarlamashylar býhgalterlerge esep aiyrysýlardy avtomattandyrýǵa jáne osy esep aiyrysýlardy burynǵy Keńes Odaǵynyń barlyq memleketterimen salystyryp tekserýge kómektesti. Bankke bir jaǵynan úirete otyryp, ekinshi jaǵynan jumys isteitin jas mamandar qabyldandy. Bular úirenýge jáne jumys isteýge qumar, qiyndyqqa jáne kún saiyn táýligine 15 saǵattan asa normalanbaǵan eńbekke qaramai, jumys istegisi keletin eńbeksúigish jastar boldy. Bul rette, birinshi jarty jyl biz senbi kúni de, jeksenbi kúni de jumys istedik. Maǵan olarmen jumys istegen ári qiyn, ári qyzyqty boldy.

Onyń ústine, 1993 jyl bastaldy, bizdiń aldymyzǵa teńgeni engizý mindeti qoiyldy. Bizge berilgen on kún ishinde 1993 jylǵa deiin Qazaqstanda ainalysta júrgen barlyq keńestik rýbldi jinap alý kerek bolatyn. Ol 1650 mlrd rýblden astam somany qurady. Bizdiń bank pen kommertsiialyq bankter mundai úlken jumys kólemine daiyn emes edi. Bankterde aqsha sanaityn mashinalar jetispedi, býhgalterlik eseptiń jekelegen úrdisteri avtomattandyrylmady. Kún saiyn klientterden aqsha qabyldap qana qoimai, ony sanap ta úlgerý qajet bolatyn. Al kelesi kúni qaita sanaý jáne klientter men bankterdiń shottaryna esepteý úshin Ulttyq Bankke tapsyrý kerek. Sonymen qosa, Ortalyq bankke oblystar jáne jalpy alǵanda, el boiynsha Úkimetke jáne Prezident apparatyna jinalǵan jáne sanalǵan aqsha kólemi týraly eseptilikti kún saiyn usyný qajet edi. Bul úrdisti avtomattandyrý qajet boldy. Bul maqsatqa jetýge Ulttyq Banktiń baǵdarlamashylary N.Isin, Iu.Denisov, L.Posina, B.Aidarhanova jáne basqa da baǵdarlamashylar kómektesti. Aqshany qaita sanaýǵa kassirler men býhgalterler jetis­pedi. sondyqtan Ulttyq Bank basshy­lyǵy kassirler aqshany bankterden qaptar­men qabyldap, Ulttyq Banktiń barlyq qyz­metkerlerine keńestik rýblderdiń árbir kýpiý­rasyn paraqtap sanap berýge tiis degen sheshim qabyldady. Tipti, túnimen sa­naýǵa týra keldi. Bul kassirlerdiń, býh­gal­­terlerdiń, ekonomisterdiń qaýyrt jumy­­syna ainaldy. Eden jýýshylardan basqa­­lary aqshany sanady. Osylaisha, on kún ishinde «bastapqy kezeń» úshin 1 650 mlrd ke­ńes­tik rýbldi jinap, qaita sanaýǵa úlgerdik.

– Nátijesinde keńestik rýbl bo­iynsha Reseimen salystyryp tekserý múmkin boldy ma?

– Iá, biz alynǵan qolma-qol keńes rýblderi boiynsha Reseidiń Ortalyq bankimen salystyryp teksere aldyq. Bul bir jylǵa sozyldy, óitkeni, burynǵy Keńes Odaǵynyń barlyq respýblikalaryndaǵy siiaqty aqsha bir respýblikadan ekinshi respýblikaǵa kóship júrdi, sondyqtan qolma-qol aqshanyń qaldyǵyn barlyq respýblikalar jinalǵan rýbldi Reseige ótkizgen kezde ǵana salystyryp tekserýge bolatyn edi. Sondyqtan, biz Resei keńes rýbli qoldanylǵan barlyq respýblikalardy eskere otyryp, ózderiniń ishki balansyn qalyptastyrǵanyn kúttik. Osydan keiin ol ózderi jinap, ótkizgen rýbldiń qorytyndysymen salystyryp tekserdi jáne biz osy aqshany Qazaqstannyń balansynan esepten shyǵara aldyq.

– Ulttyq mereke – Teńge kúnine bailanysty kim týraly jáne ne jaily aitqyńyz keledi?

– Birinshi kezekte, adamdar týraly aityp ótkim keledi. Maǵan sengen, árqashan kómek qolyn sozyp, aqyl aityp otyrǵan ustazdarym N.Iakovenkoǵa, V.Iýtishke, V.Nazarovqa, sondai-aq, birge jumys isteý baqyty buiyrǵan basshylar Ǵalym Bainazarovqa, Dáýlet Sembaevqa, Oraz Jandosovqa, Grigorii Marchenkoǵa, Qadyrjan Damitovqa, Ánýar Sáidenovke, Bisenǵali Tájiiaqovqa, Úmit Shaiahmetovaǵa, Aleksandr Pavlovqa úlken alǵys aitqym keledi. Menimen birge tamasha, eńbeksúigish jas mamandar jumys istedi, olar ýaqytpen sanaspai bankaralyq esep aiyrysýlardy uiymdastyrýǵa belsendi túrde qatysty, maǵan sendi jáne kómektesti, teńgeni engizýge atsalysty, halyqaralyq býhgalterlik esep standarttaryn endirdi, býhgalterlik esep pen eseptilikti avtomattandyrýmen, josparlaýmen, biýdjet jasaýmen jáne basqarý esebimen ainalys­ty, Ulttyq Bank jáne ekinshi deńgeidegi bankter jónindegi zańdardy jasaý kezinde belsene qatysty. býhgalterlik esep, saqtandyrý kompaniialary, zeinetaqy qorlary jónindegi nusqaýlyqtar men qaǵidalardy, prýdentsiialyq normativterdi ázirledi, seminarlar ótkizdi jáne barlyq qarjylyq qurylymdardyń hattary men suratýlaryna jaýap berdi. Búgin, mereke kúni olarǵa alǵysymdy bildirgim keledi jáne qazirgi kezde Ulttyq Bankte, ekinshi deńgeidegi bankterde jáne basqa qarjy salalarynda basshy laýazymdarda jumys istep júrgen myna áriptesterime jáne shákirtterime, sondai-aq basqa da kóptegen tamasha, saýatty, adal jáne eńbeksúigish mamandarǵa rahmet aitqym keledi. Olar – Dina Ǵalieva, Sáýle Rahmetova, Pavel Cheýsov, Baýyrjan Jumaǵulov, Rýslan Musaev, Marat Jáýkenov, Qanat Orynbekov, Dina Súndetova, Nadejda Djen, Amankúl Sari­nova, Nurtai Shalǵymbaeva, Qarlyǵash Bazi­lova, Maia Sabýrova, Marlen Jáke­ja­nov, Qýat Qojahmetov, Qanat Dosmuha­me­dov, Berik Muhamedjanov, Andrei Kýske.

Men balalarymnyń óz jolymdy qý­ǵany úshin qýanamyn. Qyzym Turǵyn úi qurylys jinaq bankinde bas býhgalterdiń orynbasary, ulym Halyq Bankinde táýekelder departamentiniń direktory bolyp jumys isteidi.

– Siz olarǵa qatań esep pen tsifr­larǵa degen súiispenshiligińizdi bergen shyǵarsyz?

– Biz úide jumys týraly áńgime aitpaimyz. Biraq úide kez kelgen jaǵdaida adal, tártipti, meiirimdi, eńbeksúigish jáne
dostar men áriptesterdiń senimin qadirleitin adam bolyp qalý kerek ekeni jóninde jii aittyq. Basynda balalar kishkentai boldy. Al odan keiin, oqyǵan jáne jumys istegen kezde, olar ózderi bank isiniń qyr-syryn halyqaralyq standarttardyń jańa talaptary, zańdar men qaǵidalardyń ózgeristeri bo­iynsha meńgerdi. Olar artta qalyp qoi­mai, ýaqytpen qatar bárin meńgerýge tyrysady.

Búginde men baqyttymyn jáne balalarym men shákirtterimniń menen de kóp biletinin maqtan tutamyn. Men olardy jaqsy kóremin jáne olardyń maǵan jáne meniń kásibime degen kózqarasyn joǵary baǵalaimyn.

Sózimdi qorytyndylai kele, ustaz­daryma, barlyq áriptesterim men shákirt­te­rime bereke-birlik, tabys jáne alǵa qoiǵan maqsattaryna jetýin tileimin.

Bizdiń anyqtama:

Nailia Abdýlina 1946 jyly 10 qazanda dúniege keldi. Ol eńbek jolyn KSRO Membankiniń Jambyl oblysyndaǵy Lýgovoi bólimshesinde býhgalter laýazymynan bastady, 1991 jyly KSRO Membankiniń Qazaq respýblikalyq keńsesiniń bas býhgalteriniń orynbasary bolyp jumys istedi. 1991 jyldan bastap 7 jyl boiy Ulttyq Bankte bas býhgalter, býhgalterlik esep jáne biýdjet departamentiniń direktory, banktik qadaǵalaý departamentiniń direktory siiaqty basshy laýazymdardy atqardy. 1998-2005 jyldary Ulttyq Bank tóraǵasynyń orynbasary, 2005-2011 jyldary «Qazaqstan Halyq Banki» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary boldy. 2011 jylǵy qarashadan bastap osy ýaqytqa deiin «Qazaqstan Halyq Banki» AQ basqarmasy men Direktorlar keńesi apparatynyń keńesshisi bolyp tabylady.

Ulttyq Bank jáne ekinshi deńgeidegi bankter týraly zańdardy jazýǵa belsene qatysty, býhgalterlik jáne banktik qadaǵalaý jónindegi normativter men quqyqtyq aktilerdi ázirledi. Qazaqstannyń banktik, saqtandyrý, zeinetaqy, qarjy júielerine HQES boiynsha shottar josparyn, býhgalterlik, basqarý jáne salyq esebine engizýmen ainalysty. Býhgalterlik, basqarý esebi, statistikalyq jáne qarjy eseptiligin avtomattandyrýmen ainalysty.

«Memlekettik bank úzdigi» belgisimen, «Parasat», «Qurmet» ordenderimen, «Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq Bankiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri» tósbelgisimen, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri» ataǵymen, Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń «Eńbek sińirgen qarjyger» medalimen, bank júiesin damytýdaǵy eńbegi úshin teńgeni engizýdiń 20 jyldyǵyna orai Ulttyq Banktiń medalimen marapattaldy.

Barons Who’s who (USA) basylymynyń derekteri boiynsha «Álemniń 500 úzdik býhgalteri» ǵalamdyq tizimine engizilgen.