Aýzy ýáli aitqyshsymaqtar «Máńgi El» ideiasyn súzgiden ótkizbei múiizdei jónelgendikten, qanshama qandastarymyz dárkúmán oidyń shylaýynda qalyp, bul taqyrypqa tiksine qarai bastady.
Sonda deimin, Orhon-Enesei bitigindegi «Máńgi-el» ideiasyn tasqa qashap qaldyrǵan Er-Túrik babalarymyz, jelmaiasymen jele jortyp, ǵumyr boiy «Jeruiyqty» izdegen dúrtekti Asan qaiǵy babamyz, túrki epostarynda jaǵy jar, tili kez bolyp alyp-erendikti nasihattap, «Jideli-baisyndy» jyrlaǵan sairý-sýlýkterimiz, Siiar jáne sańlaq sahabalardyń ǵumyry – «Altyn ǵasyr» men «Qutty zamandy» (jumaqqa kirýi aldyn-ala súiinshilengen, máńgilik baqytpen qaýyshar qaýym) ónege etip, óleńdetken ozan-jyraýlarymyz, halqynyń aryn arlap, zaryn zarlap, máńgilik baqytpen qaýyshýynyń qamyn jegen Alash ziialylary – bári-bári neni murat etkenin ańdamai, jaǵy sembesten, qur eles qýyp sandala bergen be? Álbette, olai emes dep kesip aita alamyz...
Iá, Elbasy Joldaýynda pash etilgen «Máńgi el» ideiasyna perenaýyz oppozitsiialyq piǵyldaǵy top ókilderi caliqaly syn aitýdyń ornyna, máseleni tolyq uǵynbastan japatarmaǵai kelemejdeýge kóshti. Sirá, áriptesterimizdiń keibiri oppozitsioner bolý – Aqordadan shyqqan árbir bastamany bas-kóz joq synai berý kerek dep oilap júrse kerek. Bir sebepten senimsizdik tendentsiiasynyń oryn alýyna keibir ideologtardyń ulttyq múddemizge kereǵar qareket etýi hám ulttyq taqyryptardy qur kózboiaý etip jalaýlatýy túrtki bolǵan tárizdi. Al, bazbir oqymystylarymyz ideianyń iske asyrý tetikterin joqtaýdyń ornyna máselege doktrinalyq turǵydan baǵa berip, beine Jabbar-Haqtyń «Ál-Baqi» sypatynan qalyń buqara maqurym dep oilady ma, Amerikany ashqandai ysqaiaqtyq tanytyp «Alla ǵana máńgilik, qalǵanynyń bári ótkinshi» dep soqty. Al, shyn máninde, «Máńgilik El» ideiasy aýmaly-tókpeli saiasat turǵysynan emes, dini-pálsapalyq turǵydan baǵalanýy tiis edi.
Zadynda, qandai bir qoǵam, qaisy bir dáýirdi alsańyz da, Allanyń jamandyqtan tyiǵany men jaqsylyqqa buiyrǵanynda pálendei ózgeshelik bolǵan emes. Óitkeni Jabbar-Haq bekitken ilahi qundylyqtar máńgilik (Rum, 30). Buǵan eshkim daýlasa almaidy. Endeshe, ilahi qundylyqtar máńgilik bolsa, sol qundylyqtardy shashaý shyǵarmai tutynǵan sharǵy pendeleriniń rýhani ǵumyry da máńgilik bolmaq. Basqasha aitqanda, Jaratýshy máńgilik qundylyqtardy izgi pendeleriniń máńgilik baqytpen qaýyshýy úshin bekitken. Ras, Alla-taǵala «ál-aýýal» (bastalýynyń shegi joq) jáne «ál-baqi» (sońy joq), biraq Uly Jaratýshynyń súiikti quldaryna ázirlegen jumaǵynyń bastalýynda kesim bolǵanmen, onyń sońy joq (Baqara, 25). Demek, jumaqtyq qaýym úshin ómir súrý de máńgilik.
Ásili, shyn ziialylarymyz óz ultynyń tek fanilik jyrtysyn jyrtyp qoimai, aqyrettik qamyn oilaýy lázim, halqynyń máńgilik baqytpen qaýyshýy úshin osy dúniede jamandyq ataýlymen ymyrasyz kúresýi shart. Jalqy tulǵa jurtynan jyraq ketip «máńgilikti» nysanaǵa alsa da, asyl muratyna tolyq qol jetkizýi neǵaibyl. «Máńgilik el» bolý úshin nanym-senimimiz hám qoǵamdyq qatynastardy retteitin quqyqtyq normalarymyz, jalpy qundylyqtarǵa degen ólshemderimiz soǵan laiyqty bolýy kerek. Ókinishtisi, biz bul máseleni sheshýdi áli qolǵa alǵan joqpyz. Áitkenmen, áýeli aldaǵailap izgi oidyń qylań beretinin, al onyń iske asýy ekinshi kezektegi másele ekenin eskersek, «máńgilik el» ideiasynyń bizdiń qoǵamda aityla bastaǵanyna qýana berýimiz kerek siiaqty. Iaǵni, kejegei tamyrymyz keiin tartyp, bilikke qysastyq qylamyn dep «máńgilik el» ideiasyn jórgeginde tunshyqtyrǵansha, oipazdar men aqylmandarymyz onyń kemshil tustaryn tolyqtyryp, qoǵamdyq sipatyn tarqata túsindirse quba-qup bolmaq.
Muhan Isahan,
Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministrligi Din isteri komiteti janyndaǵy Din máseleleri jónindegi ǵylymi-zertteý
jáne taldaý ortalyǵynyń bólim basshysy
Ult portaly
