Múgedek balasy bar qoǵam qandai bolýy kerek?

Foto: ulus.media 

Ult.kz-te jihankez jýrnalist Dinara Bolattyń ózge paiymy

Qazirgi qoǵamda múgedek balalardyń sany jyl saiyn artyp keledi. Bul qazirgi tańnyń shynaiy kórinisi. Ári biz bul faktini joqqa shyǵarmai, ózimizdi bul taqyryptan alys ustamai qalypty qabyldaýymyz tiis. Ári «mende joq máseleniń maǵan qatysy joq» deý de qate túsinik. Bul másele tek múgedek balalary bar otbasyna ǵana qatysty emes, barshamyzǵa ortaq. 
Erekshe balalary kóp qoǵamnyń áreketi tek olarǵa kóshede, ǵimarattarda kezeksiz oryn berip, pandýstar salýmen shektelmeidi. Eń basty másele ‒ adamdardyń qatynasy. Múgedek balalardy qurmetteý, olardy qoǵamnyń teń múshesi retinde qabyldaý ‒ barlyq adamnyń mindeti. Bul úshin qoǵamdyq sana ózgerýi qajet.

 Biz ártúrlimiz. Biraq barlyǵymyz  teńbiz

Elimizde inkliýzivti bilim berý baǵdarlamasy iske qosylǵaly biraz boldy. Alaida múgedek balalarǵa qatysty  kemsitýshilik, túsinispeýshilik  máselesi balabaq men mektep qabyrǵasynda da, aýla mádenietinde de áli de ózekti. 
Adamnyń bir-birine degen qatynasyn basyndaǵy túsinikter bileidi. Sol sebepti endi qalyptasyp kele jatqan balalarǵa ainalasynda ózinen bólek erekshe balalardyń da baryn, olardyń syilastyq pen qoldaýǵa laiyq ekenin túrli ádispen túsindirý qajet. 

Ol tárbie saǵattarynda múmkindigi shekteýli adamdar týraly  stereotipterdi, iaǵni qate túsinikterdi taldap, shyn máninde qalai ekenin ashyp aitýdan bastalady. Bizdiń elde de múgedektigi bar jetistikke jetken sportshylar, ǵalymdar, óner ieleri barshylyq. Olardyń maqsatqa jetý, eńbektený  jolynda bylaisha adamdarda kezdese bermeitin erik-jiger, aqyl-oi, ómirge qushtarlyq qasietteriniń basymdylyǵyn  mysalǵa keltirip, úi tapsyrmasy retinde  osy taqyrypta motivatsiialyq kino kórýdi tapsyryp, ony talqylap, múgedek bolsa da umtylǵan adam úshin bári múmkin ekenin kórsetý qajet. 

Odan bólek keide balabaqsha,  mekteptegi balalar túgil, eresekterdiń ózinde de ózine uqsamaityn adamǵa qatysty tózimdilik pen túsinistik mádenieti jetpei jatady. Qajet bolsa ata-analarǵa bólek jinalys, tárbie saǵatyn ótkizgen de artyq etpeidi. Sebebi  bala ‒  árqashan  ata-anasynyń qoǵamǵa qatynasynyń ainasy. Úlkender qalai sóilep, qalai basqa adamdarǵa qatynas qursa dál sony óz ainalasyna kóshiredi. Sondyqtan ata-analarmen til mádenietin saqtaý týraly sóz etse bolady. Máselen ol  «aýrý bala» emes, «estý qabileti tómen bala», «erekshe bala», «erekshe qajettiligi bar bala» dep sóilep úiretý. Tárbieshi men muǵalim, balabaqsha jáne mektep ákimshiligi kemsitýshilik pen mazaqtaý jaǵdailary oryn alatyn bolsa qatań sharalar qoldanylatynyn eskertip, sol tártipti ustanatyndaryn kórsetý mańyzdy. 

PAIYM

Dinara Bolat