مٷگەدەك بالاسى بار قوعام قانداي بولۋى كەرەك?

فوتو: ulus.media 

Ult.kz-تە جيھانكەز جۋرناليست دينارا بولاتتىڭ ٶزگە پايىمى

قازٸرگٸ قوعامدا مٷگەدەك بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. بۇل قازٸرگٸ تاڭنىڭ شىنايى كٶرٸنٸسٸ. ەرٸ بٸز بۇل فاكتٸنٸ جوققا شىعارماي, ٶزٸمٸزدٸ بۇل تاقىرىپتان الىس ۇستاماي قالىپتى قابىلداۋىمىز تيٸس. ەرٸ «مەندە جوق مەسەلەنٸڭ ماعان قاتىسى جوق» دەۋ دە قاتە تٷسٸنٸك. بۇل مەسەلە تەك مٷگەدەك بالالارى بار وتباسىنا عانا قاتىستى ەمەس, بارشامىزعا ورتاق. 
ەرەكشە بالالارى كٶپ قوعامنىڭ ەرەكەتٸ تەك ولارعا كٶشەدە, عيماراتتاردا كەزەكسٸز ورىن بەرٸپ, پاندۋستار سالۋمەن شەكتەلمەيدٸ. ەڭ باستى مەسەلە ‒ ادامداردىڭ قاتىناسى. مٷگەدەك بالالاردى قۇرمەتتەۋ, ولاردى قوعامنىڭ تەڭ مٷشەسٸ رەتٸندە قابىلداۋ ‒ بارلىق ادامنىڭ مٸندەتٸ. بۇل ٷشٸن قوعامدىق سانا ٶزگەرۋٸ قاجەت.

 بٸز ەرتٷرلٸمٸز. بٸراق بارلىعىمىز  تەڭبٸز

ەلٸمٸزدە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلعالى بٸراز بولدى. الايدا مٷگەدەك بالالارعا قاتىستى  كەمسٸتۋشٸلٸك, تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك  مەسەلەسٸ بالاباق مەن مەكتەپ قابىرعاسىندا دا, اۋلا مەدەنيەتٸندە دە ەلٸ دە ٶزەكتٸ. 
ادامنىڭ بٸر-بٸرٸنە دەگەن قاتىناسىن باسىنداعى تٷسٸنٸكتەر بيلەيدٸ. سول سەبەپتٸ ەندٸ قالىپتاسىپ كەلە جاتقان بالالارعا اينالاسىندا ٶزٸنەن بٶلەك ەرەكشە بالالاردىڭ دا بارىن, ولاردىڭ سىيلاستىق پەن قولداۋعا لايىق ەكەنٸن تٷرلٸ ەدٸسپەن تٷسٸندٸرۋ قاجەت. 

ول تەربيە ساعاتتارىندا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامدار تۋرالى  ستەرەوتيپتەردٸ, ياعني قاتە تٷسٸنٸكتەردٸ تالداپ, شىن مەنٸندە قالاي ەكەنٸن اشىپ ايتۋدان باستالادى. بٸزدٸڭ ەلدە دە مٷگەدەكتٸگٸ بار جەتٸستٸككە جەتكەن سپورتشىلار, عالىمدار, ٶنەر يەلەرٸ بارشىلىق. ولاردىڭ ماقساتقا جەتۋ, ەڭبەكتەنۋ  جولىندا بىلايشا ادامداردا كەزدەسە بەرمەيتٸن ەرٸك-جٸگەر, اقىل-وي, ٶمٸرگە قۇشتارلىق قاسيەتتەرٸنٸڭ باسىمدىلىعىن  مىسالعا كەلتٸرٸپ, ٷي تاپسىرماسى رەتٸندە  وسى تاقىرىپتا موتيۆاتسييالىق كينو كٶرۋدٸ تاپسىرىپ, ونى تالقىلاپ, مٷگەدەك بولسا دا ۇمتىلعان ادام ٷشٸن بەرٸ مٷمكٸن ەكەنٸن كٶرسەتۋ قاجەت. 

ودان بٶلەك كەيدە بالاباقشا,  مەكتەپتەگٸ بالالار تٷگٸل, ەرەسەكتەردٸڭ ٶزٸندە دە ٶزٸنە ۇقسامايتىن ادامعا قاتىستى تٶزٸمدٸلٸك پەن تٷسٸنٸستٸك مەدەنيەتٸ جەتپەي جاتادى. قاجەت بولسا اتا-انالارعا بٶلەك جينالىس, تەربيە ساعاتىن ٶتكٸزگەن دە ارتىق ەتپەيدٸ. سەبەبٸ  بالا ‒  ەرقاشان  اتا-اناسىنىڭ قوعامعا قاتىناسىنىڭ ايناسى. ٷلكەندەر قالاي سٶيلەپ, قالاي باسقا ادامدارعا قاتىناس قۇرسا دەل سونى ٶز اينالاسىنا كٶشٸرەدٸ. سوندىقتان اتا-انالارمەن تٸل مەدەنيەتٸن ساقتاۋ تۋرالى سٶز ەتسە بولادى. مەسەلەن ول  «اۋرۋ بالا» ەمەس, «ەستۋ قابٸلەتٸ تٶمەن بالا», «ەرەكشە بالا», «ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالا» دەپ سٶيلەپ ٷيرەتۋ. تەربيەشٸ مەن مۇعالٸم, بالاباقشا جەنە مەكتەپ ەكٸمشٸلٸگٸ كەمسٸتۋشٸلٸك پەن مازاقتاۋ جاعدايلارى ورىن الاتىن بولسا قاتاڭ شارالار قولدانىلاتىنىن ەسكەرتٸپ, سول تەرتٸپتٸ ۇستاناتىندارىن كٶرسەتۋ ماڭىزدى. 

پايىم

دينارا بولات