Elbasynyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty kezekti Joldaýy el tarihyndaǵy erekshe oqiǵa boldy. Ondaǵy qozǵalǵan qoǵamdyq-áleýmettik máselelerdiń ishinde maǵan erekshe áser etkeni – Ustaz Mártebesi jaiyndaǵy tolǵamdy tujyrym.
Mektepte oqyp júrgen kezderimizde (1960-1970 jj.) biz ustazdardy «Muǵalim» dep qana ataitynbyz. Eń aqyldy ári eń qairatty, eń batyl, eń súikimdi adamǵa beriler asa joǵary mártebe retinde qabyldaitynbyz biz ony. Onda ata-analyq meiirim-qaiyrymnyń da ózindik bir jantebirenterlik energetikasy bolǵanyn biz keiinde ańǵardyq.
Bile, bilgenge, ustazdyq degen – eshqandai teńdesi joq, nómiri birinshi mamandyq. Ustaz aldyn kórmeitin, ustaz biligin qajetsinbeitin adam bolmaidy. Jaryqtyq maidanger Ákem: «Shaitanda ǵana ustaz bolmaidy» deýshi edi. Sol sózdiń kópsyrly rýhani maǵynasy men mánisin biz eseia kele ǵana uǵyna bastadyq.
Áli esimde, Hamit degen shalǵymurtty, qamshyly qart muǵalim boldy. O Kisi óziniń sol shalǵy-murtyn sol segizórim qamshysynyń alaqanymen «tarai» otyryp, sabyrly keiipte sabaq beretin. Sol saryala qamshy bizdiń «tárbie jónindegi ustazymyz» da-tyn. Birdeme búldire qalsaq-aq, so jaryqtyq naizaǵaidai oinap shyǵa keletin..
Onda, muǵalimderimizdiń bári de erkek muǵalim edi.
«Qara muǵalim» (umytpasam, shyn aty Muqamediia boldy-aý deimin), Beken (Janýaqas) degen altyn ustazdarymyz boldy. Biz mektepke jiyrma-otyz shaqyrym aýmaqty alyp jatqan qystaq-qystaqtan qaisymyz atpen, qaisymyz túiemen, qaisymyz ógizben qatynap oqitynbyz. Muǵalim kele jatsa, anadaidan qalt tura qalyp, jamaý-jamaý ústi-basymyzdy jóndemekke álekke túsip, jamyrasa sálem berýshi ek...
Sonda, bala kezde baiqaimyz ǵoi, aqsaqaldardan bastap, kolhoz bastyǵyna deiin, bári de o zamanda Muǵalimmen keńesip, Bii aldyna barǵandai, sonyń ýájine júginetin.
Keiin, kele-kele, áiel muǵalimderdiń sany kúrt kóbeidi. Qazir salǵastyra qarasaq, erkek muǵalim múlde joq esep-ti. Jasyratyny joq, birjaqty ol tendentsiianyń, bala oqýy men tárbiesine, minez-qulqyna, belgili bir mólsherde, keri áser etetinin de baiqaǵanymyzǵa kóp jyldyń júzi boldy. Bul da bir - oilanatyn sharýa-tyn.
Qazir ustazdardy «Muǵalim» dep ataý da múlde umytyldy. Ustazdyń áleýmettik, qoǵamdyq mártebesi de, atqaratyn pedagogikalyq negizgi qyzmeti de sol qasietti ataýmen birge kómeskilene, adyra qalǵandai bolyp kórinetin maǵan. Óitkeni, baspasóz ónimderine jazylý naýqanyna da, mektep mańaiyndaǵy kóshe-kósheniń tazalyǵyna da, túrli úgit-nasihat isterine de, mekteptiń jóndeý jumystaryna da, basqa alýan is-sharalarǵa da, bárine-bárine ustazdar jaýapty bolatyn boldy. Jer-jerde, ustaz bitken ákimdiktiń qoljaýlyǵyna ainaldy. Onyń ústine, oqý baǵdarlamalary, zaman talabyna orai, kúrt kúrdelenip ol ketti. Urpaqtyń dáýir úderisine sai akseleratsiialyq-genetikalyq tabiǵi psihologiiasy da jyl ótken saiyn surapyl ózgerip bara jatyr. Al, ustazdardyń jaǵdaiy álgindei múshkil kúide qalyp qoidy. Árine, erte me, kesh pe, ol soraqylyqqa bir tyiym bolýy kerek edi.
El Prezidentiniń atalmysh Joldaýynda talqylanǵan ustazdar jalaqysy (o jóninde mynadai da "mátel" bar: "Muǵalimniń shailyǵyn da jasai almasań, sottyń ailyǵyn kóterip álekke túsersiń"), oqý oryndarynyń bilim berý sapasy, oqýshylardyń oqý júktemesin azaitý, bilim salasyn qarjylandyrýdy eseleý jónindegi sheshimdi oilardyń, eń bastysy - Pedagog Mártebesi týraly qabyldanar zań jónindegi keskekti uiǵarymnyń ózim úshin kópten kútken asa mańyzdy jańalyq bolǵany da sodan. Sebebi, kóptegen mamandyqtarymnyń ishindegi eń ardaqtysy da – ózimniń muǵalimdik mamandyǵym. Sondyqtan, Elbasynyń bul Joldaýynda aitylǵan ózge de máseleler meni erekshe tolǵantty. Tolǵantyp qana qoiǵan joq, olardyń júzege asýyna qoldaý kórsete otyryp, ózimdik úles qospaǵymnyń azamattyq paryz ekenin de anyq sezinip otyrmyn..
Iá, ustazsyz adam bolmaidy. Ustaz aldyn kórgisi kelmeitinder men ustazdaryn qadirlei bilmeitinderge, ustazdardyń alańsyz bilim berýine jaǵdai jasamaityndarǵa ómirdiń ózi ustaz bolady. Al, ómir ustazdyǵy – óte qatal, tipti, qatygez de bolýy ábden múmkin...
Tynyshtyqbek Ábdikákimulynyń feisbýktaǵy jazbasynan
