Monetalar álippesi

1995 jyly naryqqa shyqqan boida qazaqstandyq monetalar búkil álem nýmizmattarynyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Oryndaý sapasynyń joǵary bolǵany jáne keremet dizainy úshin birqatar bedeldi halyqaralyq nagradalardy jeńip alǵan otandyq monetalar kóbine sheteldik kollektsionerlerdiń kollektsiialarynda óz ornyn tapty. Sońǵy jyldary monetalardy kollektsiialaýǵa Qazaqstanda da áýestik tanytýda. Endi bastap kele jatqan qazaqstandyq kollektsionerlerde monetalardy kollektsiialaý salasynda kóptegen suraqtar týyndaǵandyqtan, Ulttyq Bankke kelip túsip jatqan birtektes suraqtarǵa  Ulttyq Banktiń Qolma-qol aqshamen jumys júrgizý basqarmasynyń basshysy Toǵjan ÁBIShEVA jaýap beredi.

– Unaǵan monetany Ult­tyq­ Banktiń aýmaqtyq filial­darynyń kassalarynan basqa qai jerden satyp alýǵa bolady?

– 2012 jyldan beri Ulttyq Bank saitynda «Ulttyq valiýta» bóliminde monetalardyń Internet-dúkeni jumys isteýde. Bólimniń elektrondyq katalogynda monetalardyń sipattamasy, beinesi jáne baǵasy týraly aqparat berilgen baǵaly metaldardan jasalǵan barlyq monetalar usynylǵan. Monetalardy «Qazposhta» AQ-tyń EMS kýrerlik qyzmeti «esikten esikke» júiesi boiynsha jetkizedi. Monetalardy jetkizý merzimi men quny satyp alýshynyń turǵylyqty jerine bailanysty jáne Qazposhtanyń tarifterine sáikes avtomatty túrde esepteledi. Jetkizý qunyna monetalardyń jariialanǵan qunynyń 1%-y mólsherindegi saqtandyrý úshin alynatyn soma kiredi.

– Monetalardyń sipattama­syn­da «prýf sapa» degen sóz tir­kesi neni bildiredi?

– Prýff (proof) – joǵary sapaly monetalar soǵýdyń erekshe tehnologiiasy. Jyltyraǵan betimen qatar onyń bulyńǵyr bederi ondai monetalardyń basty jáne negizgi ereksheligi bolyp tabylady. Osy tehnologiiamen soǵylǵan alǵashqy monetalar Angliiada paida bolǵan. Qazaqstandyq monetalardyń «jyltyr» proof sapasy álemdegi eń úzdik bolyp tanylǵanyn atap óteiin, 14 – halyqaralyq jikteý boiynsha joǵarǵy klass.

Proof tehnologiiasy boiynsha soǵylǵan monetalarǵa erekshe uqyp­tylyqpen qaraý qajet: bir qate jasaǵan qimyl monetanyń nýmizmatikalyq qundylyǵyn
jo­i­yp jiberýi múmkin. Sonyń ná­ti­jesinde monetanyń kol­lek­­tsiialyq quny kórkemdik já­ne estetikalyq tartym­dy­ly­ǵy­­nyń joǵalýyna bailanysty qai­ta­lama naryqta tó­mendeýi múm­kin. Osylaisha, «proof» sapaly mo­ne­tany qyrymen ǵana jáne ­arna­iy nýmizmatikalyq maqta qolǵappen ustaǵan jón. Al kapsýlany múldem ashpaǵan jón, bul monetalardyń kollektsiialyq qundylyǵyn uzaq jyldar boiy saqtaýǵa múmkindik beredi.

Eger monetany Ulttyq Bank fi­li­alyna qaita ótkizýge ákelse, bul «kemshilikterdiń» klientke banktiń moneta qunyn tóleýi kezinde esh­bir qatysy bolmaidy, sebebi monetadaǵy metaldyń salmaǵy eskeriledi.

– Ulttyq Bank monetalardyń úsh túrin shyǵarady: ainalystaǵy, kollektsiialyq jáne investitsiialyq. Olardyń barlyǵy zańdy tólem quraly bolyp tabylady jáne elimizdiń búkil aýmaǵynda bar­ly­q
tólem túrleri boiynsha naq­­ty qunymen mindetti túrde qaby­l­danady. Ulttyq valiýtanyń barlyq monetalary bank shotyna esepteý jáne aýdarý úshin mindetti, respýblikanyń barlyq bankterinde shekteýsiz usaqtalady jáne aiyrbas­talady.

Ainalystaǵy monetalar. Biz olardy kúndelikti ómirimizde pai­dalanamyz, ámiianymyzda jú­re­di, dúkenderdiń kassalarynda usaq­taimyz jáne t.b. Qazaqstanda mun­dai monetalar 1, 2, 5, 10, 20, 50 já­ne 100 teńgelik nominalmen shy­ǵarylady.

Kollektsiialyq monetalar. Bul – ulttyq valiýtanyń arnaiy so­ǵy­l­ǵan mereitoilyq, eskertkish jáne óz­ge monetalary. Olardy daiyn­daý kezinde soǵýdyń kúrdeli tehnologiialary men kórkemdik bezendirý ádisteri qoldanylady. Bul olarǵa kollektsiialaý úshin erekshe qyzyǵýshylyq týdyratyn arnaiy qasietter beredi.

Investitsiialyq monetalar. Olar baǵaly metaldardan (altyn, kú­mis) daiyndalady ári investitsiia­laý jáne jinaqtaý obektisi bolyp tabylady. Metaldyń quramy: investitsiialyq monetalarda – Au 999.9; kollektsiialyq altyn monetalarda – Au 999; kúmis monetalarda – Ag 925.

–  Investitsiialyq moneta­lar­dyń kiristiligi nege bailanysty?

– Investitsiialyq monetalardyń ki­ris­tiligi soǵylǵan metaldyń qunyna jáne salmaǵyna bailanys­ty. Mysaly, 2016 jylǵy qańtar – tamyz aralyǵynda altynnyń London birjasyndaǵy (LBMA) quny bir ýntsiia úshin 1072 dollardan 1352 dollarǵa deiin, al kúmistiń quny bir ýntsiia úshin 14 dollardan 20 dollarǵa deiin ósti. Tiisinshe, investitsiialyq monetalardyń da baǵasy ósti.

QR Ulttyq Banki investitsiialyq monetalardyń úsh túrin satady: «Kúmis barys», «Altyn barys» jáne «Jibek joly». Barlyq monetalarda baǵaly metaldyń quramy 99,99%-dy (999,9 synam) quraidy. Monetalardyń salmaǵy kúmis úshin 31,1 – 311 gramdy jáne altyn úshin 3,11 – 155,5 gramdy quraidy. Ádette, baǵaly metaldyń salmaǵy ýntsiiamen ólshenedi, bir ýntsiia 31,1 gramǵa teń.

– Qandai qazaqstandyq moneta eń biregei moneta bolyp tabylady?

– Barlyq shyǵarylǵan monetalar di­zainy men taqyryby boiynsha da, paidalanylǵan tehnologiialary turǵysynan da biregei bolyp tabylady.

Mysaly, «Banknotalardaǵy por­t­retter» seriiasynyń monetalary ózderine shaǵyn mátinniń engizilýimen tartymdy, ol mátindi úlkeitip qana oqýǵa bolady. «Ertede soǵylǵan monetalar» seriiasynan «Denga» monetasy ertede soǵylǵan moneta túpnusqasymen birdei bolýymen erekshelenedi, ony shyǵarý kezinde tesýdiń kúrdeli tehnologiiasy qoldanyldy.

«Ǵarysh» seriiasynyń mone­ta­lary da biregei, onda jer be­tin­­de sirek kezdesetin metall – tantal qoldanylady. Ulttyq Bank­tiń ǵarysh salasynda jáne me­ditsinada paidalanylatyn tan­taldan monetalar daiyndaý jónin­degi halyqaralyq patenti jáne ekskliý­zivti quqyǵy bar ekenin atap ótken jón jáne ol osy ǵarysh me­tal­yn alǵash bolyp paidalandy. Osy seriianyń kóptegen moneta­lary halyqaralyq nagradalar al­dy. Qazaqstan osy tehnologiiany paidalanǵan jalǵyz el.

Árbir kollektsiialyq mone­ta dizainerler ideiasyn iske asy­rý nátijesi bolyp tabylady, sondyqtan da olardyń árqai­sysyn biregei, árqaisysyn shyǵar­ma­shylyq izdenis pen joǵary tehnologiialyq oryndaý nátijesi dep zor senimmen aita alamyz.