QazMÝ – nabyt…
Tórt aqynbyz ór keýde,
Alataýdy qalǵan shaq ed alyp bop.
«Momyshulyn kórsetem, — dep, — senderge», —
Ertip bardy aǵaiymyz Mamytbek.
Nesin búgin jasyraiyn, halaiyq,
Jelke shashym kórsetetin ses-aibar;
«Baýyrjan ba?..
Sálem bere salaiyq»…—
Aitpasaq ta ishimizde osy oi bar.
Sál daryldap,
kirsek kerek jalyndap,
Kirpiginen «Uly Otannyń» qany ushqan,
Aldymyzdan shyǵa keldi aryndap,
Beine tordan bosap ketken arystan.
Tórt aqyn ek bóri bolyp jortatyn,
Mysyq boldyq…
Sondai da bir ótti shaq.
Túk paidaǵa aspai qaldy tórt aqyn,
Tank tapap, talqan qylǵan dop qusap.
Sálemimiz sý tigendei bojyrap,
Saýalymyz ý tigendei qojyrap;
Bas — keýdeden,
tilim jaqtan ajyrap,
Qarsy aldymda arystan tur azynap.
Óz uiamda —
tirep jatar aspandy
Syiraǵym da.., tyrnaǵym da bar edi.
Barshyn búrkit bas salǵanda qashty álgi,
Qos qanat qyp
Úrei menen Záreni.
Arman boldy al aman qaitý endi elge,
Aǵai jaqtan kútip edik bir tirek.
«Ustazdaryń mynaý bolsa,
Sender de
Ońbaisyńdar!» — dep tastady kúrkirep.
Túk qairansyz kúle bered dalbasa —
Bonaparttyń janyndaǵy Taleiran.
Mynadan soń,
Haqtan járdem bolmasa,
Qairan joǵyn baiqap qaldyq aǵaidan.
Shyǵarǵa esik, tesik te joq kiretin,
Nur da qashyp, jaýyp qaldy betti kúl.
Jaishylyqta bultty shaiqap júretin
Múizimiz kiiz boldy kók tuqyl…
«Qaraqtarym.. —
Senbeiin be, senem be?» —
«Arystannan» kenet jyly ún shyqty, —
Dastarqanǵa jaqyndańdar», — degende,
Shóje-júrek uiasynda tunshyqty.
«Meimandardyń» baiqap kórip ár qyryn,
Sheshildi-ai bir shemen-sherli shejire.
Qan keshýden ótken qazaq taǵdyryn
Sol kúiinde ákep qoidy kózime.
«Soǵys jaily suramańdar, aqylym,
Soǵys jaiyn endi eshkimge úiretpen.
Talai sary generaldyń qatynyn,
Bar bolǵany, jigitpin men biletken!
…Ataǵym da bar adammyn.., shataǵym,
Meniń jandy jarama kóp soqpańdar.
Bermei júrgen maǵan «batyr» ataǵyn,
Shamań jetse, TsK-ny anaý sottańdar!
…Qazaq jatyr tabanynda Tajaldyń,
Sońǵy demin sýyrǵan joq Alla ázir.
Jiyrmaǵa kep — úilenbeseń, ajaldym,
Osy jerden qýyp shyǵam dál qazir.
Kóbeiińder!
Bos júrmeńder yrbańdap!..
Neshedesiń? —
Maǵan nazar bur, bala!..»
Álgi jerde qol-aiaǵym tyrbańdap,
Janym qaldy —
Jasym jetpei jiyrmaǵa.
Bulbul qonǵan butaǵyndai aǵashtyń
Kókirekten kerýen-kerýen tókti-ai jyr.
Ásirese,
Arystaryn Alashtyń
Joqtaǵanda kúńirenip ketti-ai bir.
«…Ońashada jatqandy unatamyn,
Elimdi el qylmasyn erte sezip.
Jaýǵa — qatyn, jaqynǵa — jalmaýyzdar
Jalyqpai kók maltasyn júrsin ezip!..» —
«Bul – Shákárim!
Uly Abaidyń tunbasy,
Qudaidy izdep, bólek ketken tobynan.
Qulap túsken onyń taýdai tulǵasy
Qarasartov-qaraqshynyń oǵynan».
«Qaiǵydan, Qarqaraly, jýylmaǵan,
Aidai ber, qalsa adamyń qýylmaǵan»! —
«Bul Ahmet!
Ult kósemi — kemeńger,
Jutty basyn —
ótkizbedi aran-shep…
Akademik Qosaqbaev degender
Orynyna ósken sonyń aram shóp».
«Mirjaqyp — tómenginiń alasasy,
Sózimniń bar ma, joq pa, tamashasy?
Jyltyrap tesik monshaq jerde qalmas,
Qazaqsha bir roman jaza salshy!..» —
«Bul — Mirjaqyp! —
Qyzyl tildiń shesheni,
Bar qazaqty qańǵyp júrip oiatqan.
Bizdiń tuńǵysh romannyń iesi edi,
Ótti ómirden, basy aiyrylmai taiaqtan».
«Sum ómir abaqty ǵoi sanalyǵa,
Sondyqtan janym meniń jaraly da.
Aqynda adamzattan dos bolmaidy,
Jalǵyz-aq súienedi qalamyna!..» —
«Bul — Maǵjan ǵoi! —
Nazym sózdiń zergeri,
Antyna da berik boldy, Dańqyna.
Aidy alqa ǵyp, juldyz-jaqut tergeni
Buiyrmaǵan ózin týǵan halqyna».
«Syrtynan kóremiz de, súiinemiz,
Júsipbekov joldastyń úiine biz.
Qashan túsip qalǵansha hatshy bolmai,
Aqyn bolyp týǵanǵa kúiinemiz!..» —
«Bul — Qasym ǵoi!
Som Qasym ǵoi!
Sol Qasym! —
Almatyda súrdi ómirin qan jutyp.
Sózi de erik, ózi bólek bolǵasyn,
Qul-qazaqtar qoiǵan ony qańǵytyp!..
Qaraqtarym!
Ulttyń ary — osylar,
Namysyńdy tutat Ardyń otymen.
Aqtap alar keledi urpaq esi bar,
Ottai bersin qazirgi kóp kókigen…»
…Tórt aqyndy jibergendei túzep syn,
Alty saǵat mazalaǵan Atasyn.
«Ar men Namys bolǵai, — dep, — qos kúzetshiń», —
Berdi batyr bizge sonda batasyn.
Qoshtasarda: «Zatyńda emes, atyńda
Kinárát bar… —
maǵan qarap oqtaldy, —
Jaraspai tur qazaqqa da, aqynǵa,
«Jarqynǵali» atanarsyń!» — dep qaldy…
Shyqtyq, sóitip, batyr-shaldan bata alyp,
Qalashyqqa jettik jaiaý demalmai.
«Baýyrjannan bata alǵandar» atanyp,
Kópke deiin ózimizge kele almai.
…Batyr jaily estelik bul Eń Sońǵy,
Bizden keiin kezikken joq eshkimmen.
Jiyrma alty jyl ótkennen soń
Eńsemdi
Kóterip ap, shaqta jazdym Es kirgen.
Jasattyrmai jan qýyrǵan Dertine em,
Ult aldynda barlyq isin atqaryp;
«Qazaqstan Reseige «erkimen»
Qosylǵan» kún ketti Eline attanyp…
Ketpeidi esten kele jatqan «isinip»,
Tórt aqynnyń shaitandaryn shalǵan kún.
Ult Ary úshin shyn shaiqasqa pisirip,
Óz qolymen qairan Baýkeń salǵan kún.
Ylaiyqty is qylmasam da Dańqyna,
Marqaiamyn kórgenime batyrdy…
…Iia, aitpaqshy, osy jyrdyń artyna
«Jarqynǵali» dep jazaiyn atymdy…
SVETQALI NURJAN
