مومىشۇلىنا سەلەم بەرە بارعان تٶرت شايىر جايلى حيكايا

قازمۋ – نابىت…

تٶرت اقىنبىز ٶر كەۋدە,

الاتاۋدى قالعان شاق ەد الىپ بوپ.

«مومىشۇلىن كٶرسەتەم, — دەپ, — سەندەرگە», —

ەرتٸپ باردى اعايىمىز مامىتبەك.

نەسٸن بٷگٸن جاسىرايىن, حالايىق,

جەلكە شاشىم كٶرسەتەتٸن سەس-ايبار;

«باۋىرجان با?..

سەلەم بەرە سالايىق»…—

ايتپاساق تا ٸشٸمٸزدە وسى وي بار.

سەل دارىلداپ,

كٸرسەك كەرەك جالىنداپ,

كٸرپٸگٸنەن «ۇلى وتاننىڭ» قانى ۇشقان,

الدىمىزدان شىعا كەلدٸ ارىنداپ,

بەينە توردان بوساپ كەتكەن ارىستان.

تٶرت اقىن ەك بٶرٸ بولىپ جورتاتىن,

مىسىق بولدىق…

سونداي دا بٸر ٶتتٸ شاق.

تٷك پايداعا اسپاي قالدى تٶرت اقىن,

تانك تاپاپ, تالقان قىلعان دوپ قۇساپ.

سەلەمٸمٸز سۋ تيگەندەي بوجىراپ,

ساۋالىمىز ۋ تيگەندەي قوجىراپ;

باس — كەۋدەدەن,

تٸلٸم جاقتان اجىراپ,

قارسى الدىمدا ارىستان تۇر ازىناپ.

ٶز ۇيامدا —

تٸرەپ جاتار اسپاندى

سىيراعىم دا.., تىرناعىم دا بار ەدٸ.

بارشىن بٷركٸت باس سالعاندا قاشتى ەلگٸ,

قوس قانات قىپ

ٷرەي مەنەن زەرەنٸ.

ارمان بولدى ال امان قايتۋ ەندٸ ەلگە,

اعاي جاقتان كٷتٸپ ەدٸك بٸر تٸرەك.

«ۇستازدارىڭ مىناۋ بولسا,

سەندەر دە

وڭبايسىڭدار!» — دەپ تاستادى كٷركٸرەپ.

تٷك قايرانسىز كٷلە بەرەد دالباسا —

بوناپارتتىڭ جانىنداعى تالەيران.

مىنادان سوڭ,

حاقتان جەردەم بولماسا,

قايران جوعىن بايقاپ قالدىق اعايدان.

شىعارعا ەسٸك, تەسٸك تە جوق كٸرەتٸن,

نۇر دا قاشىپ, جاۋىپ قالدى بەتتٸ كٷل.

جايشىلىقتا بۇلتتى شايقاپ جٷرەتٸن

مٷيزٸمٸز كيٸز بولدى كٶك تۇقىل…

«قاراقتارىم.. —

سەنبەيٸن بە, سەنەم بە?» —

«ارىستاننان» كەنەت جىلى ٷن شىقتى, —

داستارقانعا جاقىنداڭدار», — دەگەندە,

شٶجە-جٷرەك ۇياسىندا تۇنشىقتى.

«مەيمانداردىڭ» بايقاپ كٶرٸپ ەر قىرىن,

شەشٸلدٸ-اي بٸر شەمەن-شەرلٸ شەجٸرە.

قان كەشۋدەن ٶتكەن قازاق تاعدىرىن

سول كٷيٸندە ەكەپ قويدى كٶزٸمە.

«سوعىس جايلى سۇراماڭدار, اقىلىم,

سوعىس جايىن ەندٸ ەشكٸمگە ٷيرەتپەن.

تالاي سارى گەنەرالدىڭ قاتىنىن,

بار بولعانى, جٸگٸتپٸن مەن بيلەتكەن!

…اتاعىم دا بار اداممىن.., شاتاعىم,

مەنٸڭ جاندى جاراما كٶپ سوقپاڭدار.

بەرمەي جٷرگەن ماعان «باتىر» اتاعىن,

شاماڭ جەتسە, تسك-نى اناۋ سوتتاڭدار!

…قازاق جاتىر تابانىندا تاجالدىڭ,

سوڭعى دەمٸن سۋىرعان جوق اللا ەزٸر.

جيىرماعا كەپ — ٷيلەنبەسەڭ, اجالدىم,

وسى جەردەن قۋىپ شىعام دەل قازٸر.

كٶبەيٸڭدەر!

بوس جٷرمەڭدەر ىرباڭداپ!..

نەشەدەسٸڭ? —

ماعان نازار بۇر, بالا!..»

ەلگٸ جەردە قول-اياعىم تىرباڭداپ,

جانىم قالدى —

جاسىم جەتپەي جيىرماعا.

بۇلبۇل قونعان بۇتاعىنداي اعاشتىڭ

كٶكٸرەكتەن كەرۋەن-كەرۋەن تٶكتٸ-اي جىر.

ەسٸرەسە,

ارىستارىن الاشتىڭ

جوقتاعاندا كٷڭٸرەنٸپ كەتتٸ-اي بٸر.

«…وڭاشادا جاتقاندى ۇناتامىن,

ەلٸمدٸ ەل قىلماسىن ەرتە سەزٸپ.

جاۋعا — قاتىن, جاقىنعا — جالماۋىزدار

جالىقپاي كٶك مالتاسىن جٷرسٸن ەزٸپ!..» —

«بۇل – شەكەرٸم!

ۇلى ابايدىڭ تۇنباسى,

قۇدايدى ٸزدەپ, بٶلەك كەتكەن توبىنان.

قۇلاپ تٷسكەن ونىڭ تاۋداي تۇلعاسى

قاراسارتوۆ-قاراقشىنىڭ وعىنان».

«قايعىدان, قارقارالى, جۋىلماعان,

ايداي بەر, قالسا ادامىڭ قۋىلماعان»! —

«بۇل احمەت!

ۇلت كٶسەمٸ — كەمەڭگەر,

جۇتتى باسىن —

ٶتكٸزبەدٸ اران-شەپ…

اكادەميك قوساقباەۆ دەگەندەر

ورىنىنا ٶسكەن سونىڭ ارام شٶپ».

«مٸرجاقىپ — تٶمەنگٸنٸڭ الاساسى,

سٶزٸمنٸڭ بار ما, جوق پا, تاماشاسى?

جىلتىراپ تەسٸك مونشاق جەردە قالماس,

قازاقشا بٸر رومان جازا سالشى!..» —

«بۇل — مٸرجاقىپ! —

قىزىل تٸلدٸڭ شەشەنٸ,

بار قازاقتى قاڭعىپ جٷرٸپ وياتقان.

بٸزدٸڭ تۇڭعىش روماننىڭ يەسٸ ەدٸ,

ٶتتٸ ٶمٸردەن, باسى ايىرىلماي تاياقتان».

«سۇم ٶمٸر اباقتى عوي سانالىعا,

سوندىقتان جانىم مەنٸڭ جارالى دا.

اقىندا ادامزاتتان دوس بولمايدى,

جالعىز-اق سٷيەنەدٸ قالامىنا!..» —

«بۇل — ماعجان عوي! —

نازىم سٶزدٸڭ زەرگەرٸ,

انتىنا دا بەرٸك بولدى, داڭقىنا.

ايدى القا عىپ, جۇلدىز-جاقۇت تەرگەنٸ

بۇيىرماعان ٶزٸن تۋعان حالقىنا».

«سىرتىنان كٶرەمٸز دە, سٷيٸنەمٸز,

جٷسٸپبەكوۆ جولداستىڭ ٷيٸنە بٸز.

قاشان تٷسٸپ قالعانشا حاتشى بولماي,

اقىن بولىپ تۋعانعا كٷيٸنەمٸز!..» —

«بۇل — قاسىم عوي!

سوم قاسىم عوي!

سول قاسىم! —

الماتىدا سٷردٸ ٶمٸرٸن قان جۇتىپ.

سٶزٸ دە ەرٸك, ٶزٸ بٶلەك بولعاسىن,

قۇل-قازاقتار قويعان ونى قاڭعىتىپ!..

قاراقتارىم!

ۇلتتىڭ ارى — وسىلار,

نامىسىڭدى تۇتات اردىڭ وتىمەن.

اقتاپ الار كەلەدٸ ۇرپاق ەسٸ بار,

وتتاي بەرسٸن قازٸرگٸ كٶپ كٶكٸگەن…»

…تٶرت اقىندى جٸبەرگەندەي تٷزەپ سىن,

التى ساعات مازالاعان اتاسىن.

«ار مەن نامىس بولعاي, — دەپ, — قوس كٷزەتشٸڭ», —

بەردٸ باتىر بٸزگە سوندا باتاسىن.

قوشتاساردا: «زاتىڭدا ەمەس, اتىڭدا

كٸنەرەت بار… —

ماعان قاراپ وقتالدى, —

جاراسپاي تۇر قازاققا دا, اقىنعا,

«جارقىنعالي» اتانارسىڭ!» — دەپ قالدى…

شىقتىق, سٶيتٸپ, باتىر-شالدان باتا الىپ,

قالاشىققا جەتتٸك جاياۋ دەمالماي.

«باۋىرجاننان باتا العاندار» اتانىپ,

كٶپكە دەيٸن ٶزٸمٸزگە كەلە الماي.

…باتىر جايلى ەستەلٸك بۇل ەڭ سوڭعى,

بٸزدەن كەيٸن كەزٸككەن جوق ەشكٸممەن.

جيىرما التى جىل ٶتكەننەن سوڭ

ەڭسەمدٸ

كٶتەرٸپ اپ, شاقتا جازدىم ەس كٸرگەن.

جاساتتىرماي جان قۋىرعان دەرتٸنە ەم,

ۇلت الدىندا بارلىق ٸسٸن اتقارىپ;

«قازاقستان رەسەيگە «ەركٸمەن»

قوسىلعان» كٷن كەتتٸ ەلٸنە اتتانىپ…

كەتپەيدٸ ەستەن كەلە جاتقان «ٸسٸنٸپ»,

تٶرت اقىننىڭ شايتاندارىن شالعان كٷن.

ۇلت ارى ٷشٸن شىن شايقاسقا پٸسٸرٸپ,

ٶز قولىمەن قايران باۋكەڭ سالعان كٷن.

ىلايىقتى ٸس قىلماسام دا داڭقىنا,

مارقايامىن كٶرگەنٸمە باتىردى…

…ييا, ايتپاقشى, وسى جىردىڭ ارتىنا

«جارقىنعالي» دەپ جازايىن اتىمدى…

سۆەتقالي نۇرجان