Moldahmet Qanaz. Aqqanat (ertegi-novella)

Ánebir jyly qus qanaty talyp áreń jetetin Qaraqumnyń sonaý bir alys qoinaýynda shaǵyn ǵana aqshańdaq sor­dyń jieginde kúzeýde otyrǵanbyz. Oipańdaǵy ordyń ainalasyn bul mańnan múlde kezikpeitin aq sheńgel qorshaǵan. Úp etken jel bolsa, sol top sheńgel yzyńdai bebeýlep azaly kúi­ge basady. Janynda edáýir tursań boldy, sol zarly kúi boiyńa birte-birte enip, tóbe quiqańdy shymyrlatady. Úlkender sol sor­ǵa, sordy qaýmalai ósken kári aq sheńgelge adam balasyn jo­latpaidy, qýrap synyp qalǵan butaqtaryna deiin tamyzyqqa aldyrmaidy, eshki-laq panalaǵandai bolsa, qýyp tastaityn edi. Sol bir jerdi kózderiniń qarashyqtaryndai qasterleitin.

Álgi kóldiń orny – sordan tuz ushady. Tuz adamdardyń betine qonady, kózderin ashytyp, jylatady. Sonda ájem: «Jylai ber, qalqam. Jylai ber. Bul seniń emes, tirilerdiń tilegin tilep jat­qan Aqqanattyń kóz jasy ǵoi. Jylai ber...» – deýshi edi.

Birde tańsáride erekshe bir daýystan shoshyp oiandym da, ele­gizip ájeme taqala tústim. Ol kisi de oiaý eken, myna bir erekshe dybysqa qulaǵyn túrip, demin ishine tartyp, tym-tyrys jatyr. Suńqyldaǵan aqqýdyń daýsy úzip-úzip: «Qiiq!.. Qiiq!» – deidi. Áldebireýdi izdegendei, biraq eshkim jaýap qatpaidy. Qarańǵy tún basqan qumda beiseýbet ún joq. Ózen-kólsiz qý medien, qý dalada neǵyp júrgen aqqý?

– Áje, bul ne? – dedim sybyrlap.

– Oi, sorlym-ai deseishi... Bul – Aqqanat qoi, bizge sý surap jatqan. Dybysyńdy shyǵarmai jata ber, – dedi de, aýyr kúrsinip kóz jasyn súrtti.

Erteńine el orynǵa otyrǵan kezde, bul ertegini maǵan ájem aityp bergen. Ájem buny óz ájesiniń ájesinen estigen eken. Ar­ǵy ájemizdiń ájesi qyz kezinde qyrǵa kóship bara jatqanda, Aq­qanatty kólge shomylyp júrgen jerinen bir ret kórgen. Sonymen...

– ...Sol Qaraqumǵa adam aiaǵy timei, máýege malynyp turǵan shaǵynda, jan-janýarlar degenińiz órip júretin kezde, osy kóldiń basynda Jaýjumyr degen ańshy turypty. Ańshy qus salyp, tuzaq quryp kún kóredi eken. Sol Jaýjumyr bir perzentke zar bo­lypty. Kúndiz ań aýlap sharshap-shaldyǵyp kelip, jaman lashy­ǵynyń túndiginen kókke qarap jatqandaǵy jalǵyz armany –
bar bolǵany bir perzent eken.

Bir kúni tuzaǵyna jeti birdei buldyryq ilinipti. Buldy­ryq­tardy tuzaqtan bosatyp alǵaly eńkeise, bireýine til bitip, bylai degen eken:

– Ei, Jaýjumyr, beri qara. Mynaý meniń alty birdei perzentim edi. Qatalap, kózimiz qaraýytyp júrip, seniń tuzaǵyńa ilinip qaldyq. Endi tuqymymyz túgeldei qurityn boldy. Bireýimizdi bosat. Eń bolmasa sońymnan urpaq qalsyn.

– Olai bolsa... – dep, Jaýjumyr bárin de bosatyp jiberipti. Balapandar qýana-qýana ushyp ketedi. Bostandyq alǵan álgi ana buldyryq ańshynyń iyǵyna qonyp, qulaǵyna: «Tilegiń qabyl bolady», – degen eken.

Kúnderdiń kúninde sol ana buldyryqtyń aitqany kelip, ań­shy qyzdy bolypty. Qyzdyń ai dese aýzy, kún dese kózi bar, asqan sulý eken. Dúniege qustyń aitqanymen kelgen soń, ári perzentteri appaq bolǵan soń, atyn Aqqanat qoiypty. Anasy: «Qy­­­zymyz jurtqa aralassyn. Qatar qurbylaryn tanysyn. Jal­­­ǵyz­dan-jalǵyz otyrmai, el ishine, qalyń jurtqa kóshelik», – depti. Ákesi talai jyldardan bergi nápaqa taýyp júrgen ata ká­sibin qimaǵan eken. Onyń ústine: «Qyzymdy kórse, jurttyń til-kózi tiedi. Boijetkenshe ońasha otyra turalyq», – depti. Anasy jubaiynyń aqylyna kónip, yǵylanyp, «seniki de jón eken-aý» dep, eski jurttaryn jańǵyrtpai, otyra berýge kelisken eken.

Sol jyly Qaraqumda bir tamshy da jaýyn tambai, adam aitsa sengisiz orasan shól bolypty. Shóptiń bári kún qyza-aq sarǵaiyp, qýrap ketipti. Jan-janýar betteriniń aýǵan jaqtaryna tym-tyraqai tarap, jappai bosqynǵa ushyrapty. Qaraqumda júgirgen ań túgili, qus ataýly qalmapty. Jaýjumyrdyń ózi qazyp alǵan toqsan qulash qudyǵy bar eken, ol qudyqqa deiin qańǵyrlap keýip qalypty. Dalanyń reńki buzylyp, qyp-qyzyl bolyp kúiip ketken eken.

Ata-anasy kishkentai Aqqanatty úidiń kóleńkesine tastap, perzentteriniń aýzyna bir qasyq sý izdep, ekeýi eki jaqqa ketipti. Qaraqumnan erin jibiterlik bir tamshy sý tabylmai, sýsyz taǵy qaita almai, ekeýi de dala kezip júre beripti, júre beripti. Aqqanat ata-anasyn izdep, shyryldap jylapty. Jylap, jer tepkilese, ókshesiniń astynan bulaq burq ete qalypty. Sol bulaq birte-birte úileriniń janyndaǵy oipańǵa quiylyp, kishkentai kólge ainalypty.

Qum kezip ábden boldyrǵan ata-anasy úilerine jaqyndasa, alystan buldyrap kól kórinedi. «Bizdi aldaǵan saǵym bolar» dep oilaidy ekeýi de. Jaqyndap kelse – kól! Aiaǵyn bulaqqa malǵan Aqqanat sý shapattap jatyr. Ata-anasy júrekteri jarylardai qýanady.

Sodan, bastarynyń aýǵan jaqtaryna bosyp ketken ań-qus, jan-janýarlardyń barlyǵy kól basyna qaita oralyp, qanyp iship, raqattana shomylyp, kenelipti de qalypty. Quraǵy jaiqalyp, úirek ushyp, qaz qonyp, sánine kelgen ásem kól bolǵan eken. Ol Aqqanat kóli dep atanyp ketken. Afrikaǵa ushyp bara jatqan da, Afrikadan qaitqan da birde-bir qus ataýly Aqqanat kóline qonyp, sabattap, tynyǵyp áldenip almai, ári qarai sapar shekpeitin bolypty. Kóldiń basy kúni-túni ý-shý, qym-qýyt bolyp jatady da qoiady eken. Sóitip Aqqanat kóli shalqar shóldiń ortasyndaǵy toqsan joldyń torabyna ainalǵan.

Jan-janýarlardyń barlyǵy da bulaq basynda oinap júretin Aqqanatqa baýyr basyp ketipti. Olar kóldiń basynda Aqqanat júrse ǵana sý iship, emin-erkin asyr salady eken. Áldeqalai Aqqanat joq bolsa, onyń kelýin kútetin dástúr bolypty.

Ol kezde jelmaia jabaiy eken. Túieniń atalarynyń ata­sy Qyzylnar kishkentai bota kórinedi. Sol bota tań ata Jaý­ju­myrdyń lashyǵynyń qasyna kelip, bozdap Aqqanatty oiatatyn kórinedi. Sonan Aqqanat dalaǵa shyǵyp, bulaqqa betin jýady. Aqqanat betin jýyp bolǵan soń baryp, jan-janýardyń barlyǵy birdei sýǵa bas qoiyp, qanyp alady da, ottaǵany ottap, qalǵandary aidyn kólde emin-erkin asyr salatyn bolypty. Al Qyzylnar bolsa, Aqqanattyń janynan bir eli uzamaidy. Aqqanat onyń shýdasyn tarap, ústine jabysqan shóńgesin alyp, shań-tozańyn qaǵatyn kórinedi. Ekeýi birin-biri kórmese tura almaityn tatý eken. Sol Qyzylnardan keiin túie ataýly adam qolyna úirene bastapty.

Qyzylnar bozdap oiatqan Aqqanat lashyqtarynyń janyn­­daǵy bulaqtan sý iship, sol kólge shomylyp, kólge qarap ta­ra­nady. Oń­tústikten soltústikke, soltústikten ońtústikke ótip ba­ra jatqan qustar da, jortýylda júrgen ańdar da qý medien, qý dalada, sheti de, shegi de joq shóldiń ortasynda tostaǵandai móp-móldir tunyq kól, kólge shomylyp asyr salyp oinap júrgen altyndai qyzdy kóredi. Qyzdyń kún sanap buǵanasy bekip, boi jete beredi. Boijetken saiyn sulýlana beredi. Bulaqtan sý ishýge kelgen álgi qustar men jan-janýar Aqqanat qyzdyń atyn shartarapqa jaia­dy. Talai patshalar men handar, korolder men maǵarajdar, sultandar men pańdar shabarmandaryn jiberip, álgi sózdiń anyq-qanyǵyn biledi. Qaraqumnyń ortasyndaǵy Aqqanattyń dańqy Kishi Joiqyn, Orta Joiqyn, aǵa Joiqyn, qart Joiqyn... qoishy, áiteýir, Jeti Joiqyn dariialarynyń arǵy jaǵyndaǵy ylǵi sileýsin jailaǵan Shombal taýynyń bergi etegindegi Bardashap patshanyń qulaǵyna da tiedi. Patshanyń Sýsamyr degen jalǵyz uly bar eken. Sol ulyn buldyryqqa ainal­dyryp, qasyna bir-birinen aýmaityn qyryq buldyryq qosyp, Aqqanat kólindegi Aqqanat qyzdy óz kózimen kórip kelýge jiber­gen eken. Sýsamyr óziniń qyryq nókerimen alty ai ushyp, aryp-ashyp Aqqanat kóline de jetipti. Oimaqtai kóldiń jieginde apta boiy sabattap jatyp, Aqqanat qyzdy ábden unatyp qalypty. Aq­qanat bolsa buldyryqtyń patsha balasy ekenin bilmeidi, kóp qustyń biri dep, oǵan nazar da salmaidy. Óitkeni kúnde sý iship ketip júrgen kóp buldyryqtardan bunyń eshqandai da aiyrmasy joq.

Sýsamyrdyń Aqqanatty unatqany sonshalyq, nókerlerin qai­taryp, ózi osy Buldyryq kúiinde kóldiń basynda qalyp qoiǵysy keledi. Alaida balasyn tastap ketýge patshadan qoryqqan nóker­ler taǵy da adam keipinde qaityp kelýge sóz bailasyp, Sýsamyrdy áreń kóndirip, ózderimen birge alyp ketken eken.

Keteriniń aldynda Sýsamyr Aqqanattyń bulaq basynda shomylyp júrgende túsip qalǵan bir tal shashyn taýyp alyp, qýanyp, ushyp kelip Aqqanattyń iyǵyna qonyp otyryp, bylai depti:

– Men Jeti Joiqynnyń arǵy jaǵyndaǵy Bardashap patshanyń Sýsamyr degen balasy bolamyn. Seni kórýge arnaiy kelip, kórdim. Unattym. Bir tal shashyńdy alyp ketip baramyn. Meni kút! Keshikpei qudalyqqa kelemin, – deidi de, pyr etip ushyp ketedi.

Aqqanat buldyryqtan ózge eshteńeni kórmei, myna sózge tań-tamasha bolyp qala beredi.

Qyryq bir buldyryq alty ai ushyp, Kishi Joiqyn, Orta Joi­qyn, aǵa Joiqyn, qart Joiqyn... qoishy, áiteýir, Jeti Joiqyn dariialarynyń arǵy jaǵyndaǵy ylǵi sileýsin jailaǵan Shombal taýynyń bergi etegindegi Bardashap patshanyń taǵynyń aldyna kelip, pyr-pyr qona qalypty da, bolǵan jaidy túp-túgel, qaz-qalpynda baiandap beripti.

Bardashap kózi qantalap, taǵynan atyp turyp:

– Bar da, shap! – dep aiqai salypty.

Baryp shaýyp kelýge lezde qalyń qol jinalady da qalady. Alaida Sýsamyr qolbasyn patshaǵa jibermei, esiktiń aýzynda kes-kestep turyp alypty.

Qolbasyn ákesine jibermei, patshaǵa ózi kelip:

– Men qandy joryqpen jar almaimyn! Aqqanat qalasa, qo­sylamyz, qalamasa – joq. Osy sózim – sóz, – deidi. – Meni balam dei­tin bolsań, beibit quda jiberesiń.

Bardashaptyń amaly quryp, jinalǵan qoldy taratyp jibe­redi.

...Onyń bergi jaǵynda Aqqanat kóliniń Aqqanat qyzy jaily shartarapqa taraǵan álgidei daqpyrttan otyz eki patshalyqtan Jaýjumyrdyń lashyǵyna otyz eki dúrkin elshi kelip, quda túsip ketedi. Aqqanat otyz ekisin de unatpaidy. Shildeniń jiyr­ma úshinde otyz úshinshi quda túsedi. Bul Bórtpe taýynyń tó­mengi etegindegi Sidam degen qalyń jurttyń Jymqyr degen patshasynyń ishi tar, qyzǵanshaq, semiz uly bolatyn. Aqqanat buny da unatpaidy. Jymqyr ketip bara jatqanda: «Qandai baiǵa tigenińdi kórermin, bálem», – dep, Aqqanattyń burymynan tartyp qalyp, keibir jaman qyzdar siiaqty ernin shyǵarǵan eken. Al Aqqanat bolsa ózi kórinbei, «Meni kút» dep ketken Sýsamyrdy kútedi.

Kúnderdiń kúninde, boz qyraý túse, seksen aq boz at qosaqtap jekken qyryq kúime mingen qudalar keledi. Keledi de, kedei ańshy Jaýjumyrdyń lashyǵyna syimai, kól jaǵalap, shatyr quryp jatyp alady.

Sýsamyr buryn buldyryq bolyp ushyp kelgende alyp ketken qyzdyń bir tal shashyn ózine beredi. Beredi de, Aqqanatty unatatynyn aitady. Aqqanat ta Sýsamyrdy unatady, jar bolýǵa kelisimin beredi. Ata-anasy Aqqanat kelisken soń, dińkeleri quryp, jylap-syqtap jalǵyz qyzyn adam kórmes kishi Joiqyn, orta Joiqyn, aǵa Joiqyn, qart Joiqyn... qoishy, áiteýir, Jeti Joiqyn dariialarynyń arǵy jaǵyna amalsyz uzatady.

Sóitip Aqqanat pen Sýsamyr Bardashap patshalyǵynda beiǵam da baqytty ómir súre beredi.

Bul áńgime jetken jerinde osylai tura tursyn. Endi biz Aq­qanat bulaǵynyń jaiyna keleiik.

...Alaida Aqqanat ketken soń, móldir bulaqtyń sýy birte-bir­te tartylyp, kóldiń de sáni kete beredi. Ketetin sebebi bulaq óziniń iesi – Aqqanatty saǵynady, onyń bulaq basynda emin-erkin asyr salyp júrgenin ańsaidy. Qum saǵynyshtan sarǵaiady, jýsan da, dúzgen de, seleý de, sekseýil de, ne kerek, shóp ataý­lynyń bári saǵynyshtan sap-sary bolyp ketedi. Kól jetimsirep, úirek ushyp, qaz qonyp jatatyn burynǵy saltanatynan airy­lady. Jan-janýardyń barlyǵy da qatalap, birte-birte olar da sarǵaia bastaidy. Kúnderdiń kúni osy ólkedegi toz-toz bolyp ketken jan-janýarlardyń barlyǵy qaita bas qosyp, Aqqanatqa ózderiniń jai-kúilerin aityp, habar salmaqqa bekinedi.

Eń aldymen jeti saýysqan jolǵa shyǵady. Jan-janýar: «Bar­dashap patshalyǵy buryn bizdiń kórmegen jerimiz. Bir pálege urynyp qalyp júrermiz. Saqsyńdar ǵoi. Sender baryp qai­tyńdar», – dep saýysqandarǵa salmaq salǵan bolatyn. Olar alty ai jol júrip, Bardashap patshalyǵyna jetedi. Jetedi de Aqqanatqa:

– Óziń ketken soń, týǵan jerińdegi móldir bulaq sýaldy. Kól tartylyp qaldy. Ósimdik ataýlynyń tańdailary keýip, saǵy­nysh­tan sarǵaidy. Jan-janýarlar qatalap, árkim betteriniń aýǵan jaq­taryna bosyp ketti. Qaraqum qańyrady. Sensiz sánimiz joq, berekemiz qashty. Quraq jaiqalyp, kól burynǵy sán-saltana­tyna ensin. Kindik qanyńnyń tamǵan jerine oral, Aqqanat. Ketken kelip, kemtigimiz tolsyn, – dep jeti saýysqan jarysa jamyrap, quiryqtaryn qypylyqtatyp, kóz jastaryn kól etedi.

Aqqanat myna habardy Sýsamyrǵa aitty. Sýsamyr myna ha­bardy patshaǵa aitty.

Bir tabaq etti aldyna alyp otyrǵan patsha:

– Bar da, shap! – dep ornynan atyp turdy. – Ol zaman da bul zaman, áldeqandai bir aqqanat qustyń sózine senip, kelinin tórkinine qaitaryp jibergen esýas kórdińder me?! – dep aiqai salyp, qaitadan kóterilip, saýysqandarǵa kemirip otyrǵan ortan jiligin laqtyryp kelip jiberedi. Ol – ol ma, sanattaryna aityp, jeti saýysqandy taiaqtap úrkitip, saraidan qýdyryp salady.

Olar aryp-ashyp alty ai jol júrip, bolǵan jailardy jer­lesterine aityp keledi. Jerlesteriniń unjyrǵalary túsip ke­tedi.

Bul habardy esitken soń Aqqanatta jai-kúi bolmaidy. Kún­diz kúlkiden, túnde uiqydan airylady. Týǵan jerge degen saǵy­nyshtan kún sanap sarǵaia beredi. Ata-anasyn, bulaqtan tirshilik etip júrgen jan-janýarlardyń múshkil halin oilaidy.

Jan-janýarlar taǵy jinalyp: «Qoi aýzynan shóp almaityn momaqan edińder. Bálkim, senderdiń aitqandaryńa qulaq asar», – dep endigi elshilikke dalanyń toǵyz torala qazyn jiberedi. Olar alty ai boiy tynbastan ushyp, Aqqanattyń bosaǵasyna kelip jyǵylady. Jyǵylady da, muńdaryn shaǵady. Aqqanat bul jaidy Sýsamyrǵa aitady, Sýsamyr ákesine aitady. Ákesi aldymen: «Bar da, shap!» – dep ushyp turady da, shamalydan keiin sabasyna qaita túsip, qazdarǵa jem bergizip, toiyndyryp, sý bergizip shólin qandyryp, saraiǵa bir kún qondyrady da, «Baryńdar. Jónderińdi tabyńdar», – dep sypyrtqyshpen úrkitip jiberedi.

Sodan Aqqanat tósek tartyp, nár syzbai jatyp qalady. Kún sanap emes, saǵat sanap aza beredi.

Jan-janýarlar taǵy jinalyp, Aqqanatqa baiaǵy ózi shýdasyn tarap, shóńgesin alyp ósirgen Qyzylnar bastaǵan on eki jelmaia­ny jiberedi. Elshiler kún-tún demei, qyryq ai jol júrip, óldim-taldym degende Bardashap patshalyǵyna jetedi. Olar aryp-ashyp Aqqanattyń bosaǵasyna kelip shókken kezde, Qyzylnar bozdasyn kelip. Bozdap turyp, ózderiniń álgidei jai-kúilerin aityp, muńdaryn shaqsyn. Bul kezde tósekten basyn kótere almaityn halge jetken Aqqanat óziniń baiaǵy shýdasyn tarap, shóńgesin alyp ósirgen botasynyń daýsyn tanyp, ornynan turyp onymen qushaqtap kórisip, kózinen jasyn kóldetken eken. Bul daýysty aldymen Sýsamyr esitedi, sonan keiin Bardashap patsha esitedi. Patsha aldymen: «Bul ne daýys?! Bar da, shap!» – dep ushyp turady da, ýáziri mán-jaidy habarlaǵan soń, sabasyna qaita túsip, sanattaryn jiberip, istiń anyq-qanyǵyn tolyq biledi. On eki jelmaia­ny ot pen sýǵa qoiyp, saraidaǵy qyzmetkerlerin túgel jinap alyp, myna istiń jónin keńesedi. Bir kún, bir tún úzbei keńesip, on eki jelmaiaǵa dáiekti jaýap bere almai, qaitaryp jiberedi. «Kelesi jyldyń mamyrynda bir habar bolar», – degen ǵana sózdi aitady patsha.

On ekisi bylai shyqqan soń, Qyzylnar aitady:

– Dostarym, elge qaita berińder. Senderge titimdei de ókpem joq. Mende Aqqanatty tastap kete beretin hal bolmai tur. Men ketip qalsam, Aqqanat qusadan mert bolýy múmkin. Ne de bolsa patshanyń aitqan endigi jyldyń mamyr aiyn osy arada kútemin, – dep qalyp qoiady. On bir jelmaia Qyzylnarmen qimai qosh­tasyp, elge tartady.

Aidalada jalǵyz qalǵan Qyzylnar Aqqanattyń jaiy ne bol­maq dep zarlanyp bozdaidy eken. Bozdaǵan daýsy Aqqanat­tyń qulaǵyna emis-emis shalynyp, «Myna daýys Qyzylnarym­nyń daýsy ǵoi» dep, basyn kóteredi eken. Aqqanat basqa ýaqytta nár syzbai jatady da qoiady, tek Qyzylnardyń úni jetse ǵana kóńili azdap sergidi eken.

Bul oqiǵanyń mán-jaiy aldymen Sýsamyrǵa jetedi. Sonan keiin Bardashaptyń da qulaǵyna tiedi. Bardashap balasynyń kún sanap azyp bara jatqanyna kózi jetedi. Sonan amaly taýsylǵan patsha qyryq sanatyna ámir berip, qý medien, qý dalada qańǵyp, zarlap júrgen Qyzylnardy taptyryp, saraiǵa aldyrypty.

Biraq Aqqanat saýyǵyp kete almaidy, ol saýyqpaǵan soń Sýsamyrda da maza bolmaidy. Jalǵyz balasynan maza ketken soń, árine, patshadan da bereke ketipti. Aqqanatty neshe qily balger, táýipter men emshilerge qaratady – bolmaidy. Olardyń bári de: «Kelinińdi meńdep bara jatqan – týǵan jerge degen saǵynysh, –
deidi. – Óziniń kindik qany tamǵan jerge barsa ǵana saýyǵyp ketedi».

Patsha sanattaryn taǵy jinap alyp, úsh kún, úsh tún keńesedi. Keńesedi de, amaldyń joqtyǵynan, Aqqanat pen Sýsamyr ekeýin Aqqanat bulaǵyna jibermekshi bolady. Patshanyń jarlyǵymen jurt kóshke on ai buryn daiyndalady. Endigi jyly mamyr aiyn­da qyryq túie, qyryq arba, qyryq páýeskege tielgen kósh Aqqanat bulaǵyna kelip jetken eken.

Aqqanat kúimesinen túsip, bulaqtyń ornyna kelý boiynda-aq, tandyry keýip qalǵan bulaq qaita burq-sarq qainap júre beripti deidi. Sonan sý sol tasyǵannan tasyp, kóldi toltyryp, burynǵy keneresinen de asyryp jibergen eken. Jaiqalyp ný quraq ósipti, jan-janýar ataýly qaita oralypty. Kól basy ý da shý saltanatqa tolyp, qoi ústine boztorǵai jumyrtqalaǵan mamyrajai ómir qaita oralypty. Ishken – qanyq, jegen – toq, beiǵam ómir keship jata beripti.

Bular osylai beiǵam ómir keship jata bersin. Endi biz baiaǵy Aqqanattyń burymynan tartyp, ernin shyǵaryp ketken semiz Jymqyrdyń jaiyna kelelik.

...Kól jaǵalaýyndaǵy tańǵajaiyp ómirdiń dańqy birte-birte jan-jaqqa da tarai bergen eken. «Qai jaqqa barasyń?» dese, «Aqqanat kóline baramyn» deitin kórinedi eki jolaýshynyń biri. «Qai jaqtan kelesiń?» dese, «Aqqanat kólinen kelemin» deitin kórinedi eki jolaýshynyń biri. Osy shartarapqa jaiylǵan dańq birte-birte Jymqyrǵa da jetken kórinedi. Oǵan jese – toq, ishse qanyq mamyrajai kórshiniń jer aralap ketken dańqy múlde una­maidy. Ishi tarylyp, úiitken quiqadai búrisip-tyrysyp qala­dy. Onyń ústine Aqqanattyń buny kózge ilmei, bóten bireýge tiip ketkenine kek saqtap, Jymqyrdyń kúndiz kúlkisi azyp, túnde uiqysy bólinedi. Qalai da Qaraqumnyń berekesine ainal­ǵan Aq­qa­nattyń kózin joiýdy oilastyrady.

Kól basyndaǵy jan-janýardyń barlyǵy da tatý-tátti turady eken. Kólge aram nietti bireý kele jatsa, aldyn ala bilip, baiba­lam salatyn qyzǵysh degen qus bolypty. Ondai aram nietti kele jatyr dese, barlyq qus shuqylap, kiikter súzip, túlkiler tistep, japalaqtar úrkitip, jabylyp qýyp tastaidy eken. Sony biletin Jymqyr oilap-oilap kelip, qaraqurt bolyp, bulaqqa sý ishýge kele jatqan kiik tekesiniń qalyń júniniń ishine kirip alypty. Qyzǵysh qus kiikti kórgennen kóldi basyna kóterip dabyl qaǵyp, shyj da byj bolady, alaida kúnde kelip júrgen tekeden ózge eshteńeni kórmegen olar jan-jaqqa ári-beri qaraidy da qoiady. Al qyzǵysh qusta aiqai salǵannan basqa til joq. Jan-janýar onyń kúnde sý iship ketip júrgen tekege bola nege shyryldap júrgenin túsinbei qalady. Jymqyr-qaraqurt bulaqtyń basyna túsip qalady da, Aqqanattyń tańerteńgilik bulaq basyna kelip, betin jýýyn kútedi. Tań bilinip, boztorǵailar men bulbuldar sairap, jan-janýarlardyń bári oianyp, haiýanattar oryndarynan kó­terilip, óriske bettegeli aldymen bulaqqa Aqqanattyń jýy­nýyn kútip turǵan kezde, Aqqanat ta tóseginen turyp, kerilip, jýynyp-shaiynbaqqa betteidi. Aqqanat burqyldap jatqan mól­dir bulaqpen kúlimsirei amandasyp, betin shylamaqqa eń­keigen kezde, shóptiń arasynda buǵyp jatqan Jymqyr shaǵyp alady.

Aqqanat sol kúni ymyrt úiirile qaza bolady. Kól de, shópter men jan-janýarlar da jamyrai joqtap, ý-shý bolyp jylaidy. Kóldiń basyna qara bult úiiriledi, jan-janýar, haiýanat ataý­lynyń barlyǵy kelip azalaidy.

Iir múiiz qoshqar izinen qýyp júrip, qaraqurt bolyp ketken Jymqyrdy jýsan túbiriniń astynda jasyrynyp jatqan jerinen taýyp alyp, jep qoiady. Alaida, amal káne, qaita tiriletin Aq­qanat joq, bulaqtyń basyna qara túnek ornaidy. Aqqanatty óziniń bulaǵynyń basyna arýlap qoiady.

Sonan keiin, basynda asyr salyp júrgen iesi bolmaǵan soń, bulaq birte-birte sarqyla beredi, sarqyla beredi. Kól qurǵap, shól­ge ainalady. Shópter saǵynyshtan qaita sarǵaiady. Ańqalary kep­ken jan-janýar, ushqan qus, júgirgen ań ataýly sý izdep, bet­teriniń aýǵan jaǵyna tarap ketedi.

Sary ýaiymǵa salynǵan Sýsamyr bulaqtyń basyna kelip, ba­ýyryn qumǵa tósep jatyp alady. Nár syzbaidy. Tirshilikten qalady. Endigi jyly qyryq túie jetelegen patshanyń ózi ba­lasyn kóshirip alyp ketýge keledi. Sýsamyr ákesine ermeidi. Ailar boiy nár syzbai, Aqqanatty joqtap sol bulaq basynda jatady da qoiady. Sodan kúnderdiń kúninde Sýsamyr saǵynysh pen jarǵa degen adaldyqtan aqqýǵa ainalyp ketipti. Kóldiń ortasynda jalǵyz aqqý: «Aq-qa-na-tym! Aq-qa-na-tym!» – dep kúni-túni suńqyldap júretin de qoiatyn bolady. Jazda da, qysta da sol kólden shyqpady. Qasyna eshkimdi jolatpaidy, jyly jaqqa – óziniń ata-anasyna ushyp ta ketpeidi.

Jyldar ótedi. Bulaq sarqylǵan soń, kól de birte-birte tartylyp, qurǵai bastaidy. Aqqanatty izdep suńqyldaǵan aqqýdyń kózinen tamǵan jastan kól ashi bastaidy. Onyń suńqyldaǵan zarly daýsy kúnshilik jerge deiin estiletin kórinedi. Sol aqqý ábden qartaiyp, sorǵa ainalǵan kóldiń túbinde qalypty.

Sodan beri nesheme zaman ótti, mahabbaty adal, júrekteri aq adamdar tań aldynda qulaq túrse, kóldiń túbinen suńqyldaǵan emis-emis dybys esitetin kórinedi. Bul Aqqanatyn áli izdep jatqan Sýsamyr aqqý kórinedi. Bul: «Sý ber! Sý ber!» – dep, jaǵy talmai, týǵan jerge bereke tilep jatqan Aqqanat kórinedi. Sol kól eki muńlyqtyń kóz jasy men zardan sorlanyp ketipti. Kól qos aqqýdyń kóz jasy kórinedi. Kól basyna shyqqan aq sheńgel kishkentai jel tursa boldy, «Aqqanatym meniń, qanatym» dep shýlaityn kórinedi. Sodan beri aq sheńgel tek pák adamdardyń múrdesiniń ústine ǵana shyǵatyn bolǵan eken, – deidi ájeniń áń­gimesi.

Moldahmet Qanaz, jazýshy