Foto: Depositphotos
Qazaqstanda jastar arasyndaǵy qaryzdyq júktemeniń artýy jyl saiyn ózekti máselege ainalyp keledi. Sońǵy jyldary mikrokredit naryǵynyń keńeiýi, onlain-nesieniń minýttar ishinde rásimdelýi jáne qarjylyq saýatsyzdyqtyń tereńdeýi qoǵamda áleýmettik táýekelderdi kúsheitti, dep habarlaidy Ult.kz.
Osy rette Senat depýtaty Gennadii Shipovskih jastarǵa nesie berý talaptaryn qatańdatýdy usynyp, máseleni memlekettik deńgeide talqylaýǵa shyǵardy.
«Jastar tájiribesizdikten qarjy tuzaǵyna túsip jatyr»
Depýtattyń aitýynsha, qazirgi tańda kóptegen jas ýaqytsha qiyndyqtan shyǵýdyń jolyn mikrokreditten izdeidi. Birneshe ret basyp, smartfon arqyly rásimdeletin nesie olar úshin eń qoljetimdi sheshim bolyp kórinedi. Alaida joǵary jyldyq tiimdi paiyzdyq mólsherleme (JTPM) men aiyppuldardyń kóptigi alǵashqy qaryzdyń birneshe ese ulǵaiýyna ákelip, jas býyndy qiyn jaǵdaiǵa qaldyrady.
Shipovskihtiń sózinshe, 18 jastaǵy azamattarǵa beriletin nesie kólemi jóninde resmi málimet joq, bul máseleniń naqty aýqymyn anyqtaýdy qiyndatady.
«Halyqpen kezdesýler men áleýmettik jelidegi aqparat jastardyń bank shottarynyń buǵattalýyna jáne joǵary qaryz júktemesine jii tap bolyp jatqanyn kórsetedi. Agenttik derek bermeidi, al áleýmettik jelilerde mundai aqparat óte kóp», – dedi senator.
Tsifrlyq servisterdiń damýy mikrokreditti burynǵydan da qoljetimdi etti. Endi azamattardyń kópshiligi:
bir mezette birneshe uiymnan qaryz alýǵa, emotsiialyq sheshim qabyldaýǵa, alaiaqtardyń atyna kredit rásimdep ketý qaýpine jii tap bolady.
Qarjy naryǵyn retteý agenttigi alaiaqtyqqa qarsy jumystardy kúsheitse de, másele tolyq sheshilgen joq.
Qarjylyq saýatsyzdyq – túitkildiń túp-tamyry
Mamandar mundaǵy basty sebepterdiń biri – kelisimsharttardy tolyq oqymai, paiyzdyq mólsherlemelerdi túsinbei, komissiialardy eskermei nesie alý ekenin aitady. Qaryzyn qaitara almaǵandar kollektorlarmen betpe-bet kelip, psihologiialyq qysymǵa ushyraidy. Bul, ásirese, jastardyń psihikasyna aýyr tiedi: kúizelis, depressiia jáne áleýmettik oqshaýlanýǵa deiin jetkizýi múmkin.
Mikrokreditti eń jii alatyndar tabysy tómen azamattar, banktik nesie ala almaityndar, áleýmettik qoldaýy jetkiliksiz otbasylar. Ýaqytsha kómek bolyp kóringen nesie uzaq merzimde tereń áleýmettik problemaǵa ainalady. Sarapshylar bul jaǵdaidy memlekettiń áleýmettik saiasatyndaǵy olqylyqtarmen de bailanystyrady.
Sońǵy jyldary qabyldanǵan sharalar qatarynda paiyzdyq mólsherlemege shekteý, kollektorlar qyzmetin qatań reglamentteý, tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý talaptaryn keńeitý, onlain-nesieleýde biometriialyq tekserýdi engizý bar. Degenmen kóleńkeli mikroqarjy uiymdary áli de bar, al halyqtyń qarjylyq aýyrtpalyǵy kúrdelene túsken saiyn mikrokreditke suranys tómendei qoimaidy.
21 jasqa deiin nesie berýdi toqtatý usynysy
Gennadii Shipovskih jaǵdaidy turaqtandyrý úshin birneshe usynys jasady:
mikrokredit berý jasyn 21-ge deiin kóterý;
mindetti túrde nesie tarihyn tekserý;
qaryz alýshynyń tabysy men shyǵynyn saralaityn biryńǵai mehanizm engizý;
mektepter men kolledjderde qarjylyq saýattylyq pánin mindetti etý;
qiyn jaǵdaida qalǵan jastarǵa arnalǵan keńes berý platformalaryn qurý.
Qazaqstandaǵy mikrokredit máselesi – tek qarjylyq institýttar arasyndaǵy tehnikalyq túitkil emes, ol jastardyń bolashaǵyna, qoǵamnyń áleýmettik turaqtylyǵyna tikelei yqpal etetin ulttyq deńgeidegi problema.
Jeńil alynatyn, biraq aýyr qaitarylatyn nesielerge táýeldilikti azaitý úshin memleket retteýdi jalǵastyryp, qoǵam jastardy qoldap, azamattar qarjylyq saýatyn arttyrýy qajet.
Qazaqstandaǵy qaryz naryǵy
2024 jylǵy jaz-jazǵy kezeńde kollektorlarǵa qatysty talaptar kúsheitilip, jeke tulǵalardyń nesielerin kollektorlarǵa satýǵa qatysty ýaqytsha tyiymdar-moratoriiler týraly talqylaýlar men ákimshilik aktiler paida boldy. 2024 jylǵy 1 shildeden bastap kei jaǵdailarda kollektorlarǵa quqyqtardy berý merzimine shekteýler engizildi.
Ári qarai moratorii 2026–2027 jyldarǵa deiin uzartylý múmkindigi týraly sheshimder talqylandy. 2024 jylǵy 1 qazannan bastap kollektorlardyń qaryzdy óndirip alý tártibine qatysty birqatar ózgerister engizilip, kelisim men onyń rásimdelý tártibi qatańdatyldy. Bul ózgertýler kollektorlar tarapynan zańsyz qysymdy azaitýǵa baǵyttaldy. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men basqa organdar qatań tekserister júrgizip, birneshe ondaǵan mikroqarjy uiymdarynyń qyzmetin toqtatty.
2024–2025 jyldary shamamen 29 MQU jabyldy nemese qyzmetin toqtatýǵa májbúr boldy. Bul – naryqtaǵy kemshilikter men zańsyz tájiribelerge qarsy sharanyń kórinisi. 2025 jyly agenttik tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý, qaryz alýshylarǵa kómektesý jáne alaiaqtyqqa qarsy áreketterdi kúsheitý boiynsha belsendi jumys júrgizip jatyr.
Aqbota Musabekqyzy
