فوتو: Depositphotos
قازاقستاندا جاستار اراسىنداعى قارىزدىق جٷكتەمەنٸڭ ارتۋى جىل سايىن ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالىپ كەلەدٸ. سوڭعى جىلدارى ميكروكرەديت نارىعىنىڭ كەڭەيۋٸ, ونلاين-نەسيەنٸڭ مينۋتتار ٸشٸندە رەسٸمدەلۋٸ جەنە قارجىلىق ساۋاتسىزدىقتىڭ تەرەڭدەۋٸ قوعامدا ەلەۋمەتتٸك تەۋەكەلدەردٸ كٷشەيتتٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
وسى رەتتە سەنات دەپۋتاتى گەنناديي شيپوۆسكيح جاستارعا نەسيە بەرۋ تالاپتارىن قاتاڭداتۋدى ۇسىنىپ, مەسەلەنٸ مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە تالقىلاۋعا شىعاردى.
«جاستار تەجٸريبەسٸزدٸكتەن قارجى تۇزاعىنا تٷسٸپ جاتىر»
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا كٶپتەگەن جاس ۋاقىتشا قيىندىقتان شىعۋدىڭ جولىن ميكروكرەديتتەن ٸزدەيدٸ. بٸرنەشە رەت باسىپ, سمارتفون ارقىلى رەسٸمدەلەتٸن نەسيە ولار ٷشٸن ەڭ قولجەتٸمدٸ شەشٸم بولىپ كٶرٸنەدٸ. الايدا جوعارى جىلدىق تيٸمدٸ پايىزدىق مٶلشەرلەمە (جتپم) مەن ايىپپۇلداردىڭ كٶپتٸگٸ العاشقى قارىزدىڭ بٸرنەشە ەسە ۇلعايۋىنا ەكەلٸپ, جاس بۋىندى قيىن جاعدايعا قالدىرادى.
شيپوۆسكيحتٸڭ سٶزٸنشە, 18 جاستاعى ازاماتتارعا بەرٸلەتٸن نەسيە كٶلەمٸ جٶنٸندە رەسمي مەلٸمەت جوق, بۇل مەسەلەنٸڭ ناقتى اۋقىمىن انىقتاۋدى قيىنداتادى.
«حالىقپەن كەزدەسۋلەر مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ اقپارات جاستاردىڭ بانك شوتتارىنىڭ بۇعاتتالۋىنا جەنە جوعارى قارىز جٷكتەمەسٸنە جيٸ تاپ بولىپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. اگەنتتٸك دەرەك بەرمەيدٸ, ال ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە مۇنداي اقپارات ٶتە كٶپ», – دەدٸ سەناتور.
تسيفرلىق سەرۆيستەردٸڭ دامۋى ميكروكرەديتتٸ بۇرىنعىدان دا قولجەتٸمدٸ ەتتٸ. ەندٸ ازاماتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ:
بٸر مەزەتتە بٸرنەشە ۇيىمنان قارىز الۋعا, ەموتسييالىق شەشٸم قابىلداۋعا, الاياقتاردىڭ اتىنا كرەديت رەسٸمدەپ كەتۋ قاۋپٸنە جيٸ تاپ بولادى.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ اگەنتتٸگٸ الاياقتىققا قارسى جۇمىستاردى كٷشەيتسە دە, مەسەلە تولىق شەشٸلگەن جوق.
قارجىلىق ساۋاتسىزدىق – تٷيتكٸلدٸڭ تٷپ-تامىرى
ماماندار مۇنداعى باستى سەبەپتەردٸڭ بٸرٸ – كەلٸسٸمشارتتاردى تولىق وقىماي, پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸ تٷسٸنبەي, كوميسسييالاردى ەسكەرمەي نەسيە الۋ ەكەنٸن ايتادى. قارىزىن قايتارا الماعاندار كوللەكتورلارمەن بەتپە-بەت كەلٸپ, پسيحولوگييالىق قىسىمعا ۇشىرايدى. بۇل, ەسٸرەسە, جاستاردىڭ پسيحيكاسىنا اۋىر تيەدٸ: كٷيزەلٸس, دەپرەسسييا جەنە ەلەۋمەتتٸك وقشاۋلانۋعا دەيٸن جەتكٸزۋٸ مٷمكٸن.
ميكروكرەديتتٸ ەڭ جيٸ الاتىندار تابىسى تٶمەن ازاماتتار, بانكتٸك نەسيە الا المايتىندار, ەلەۋمەتتٸك قولداۋى جەتكٸلٸكسٸز وتباسىلار. ۋاقىتشا كٶمەك بولىپ كٶرٸنگەن نەسيە ۇزاق مەرزٸمدە تەرەڭ ەلەۋمەتتٸك پروبلەماعا اينالادى. ساراپشىلار بۇل جاعدايدى مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك ساياساتىنداعى ولقىلىقتارمەن دە بايلانىستىرادى.
سوڭعى جىلدارى قابىلدانعان شارالار قاتارىندا پايىزدىق مٶلشەرلەمەگە شەكتەۋ, كوللەكتورلار قىزمەتٸن قاتاڭ رەگلامەنتتەۋ, تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ تالاپتارىن كەڭەيتۋ, ونلاين-نەسيەلەۋدە بيومەترييالىق تەكسەرۋدٸ ەنگٸزۋ بار. دەگەنمەن كٶلەڭكەلٸ ميكروقارجى ۇيىمدارى ەلٸ دە بار, ال حالىقتىڭ قارجىلىق اۋىرتپالىعى كٷردەلەنە تٷسكەن سايىن ميكروكرەديتكە سۇرانىس تٶمەندەي قويمايدى.
21 جاسقا دەيٸن نەسيە بەرۋدٸ توقتاتۋ ۇسىنىسى
گەنناديي شيپوۆسكيح جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن بٸرنەشە ۇسىنىس جاسادى:
ميكروكرەديت بەرۋ جاسىن 21-گە دەيٸن كٶتەرۋ;
مٸندەتتٸ تٷردە نەسيە تاريحىن تەكسەرۋ;
قارىز الۋشىنىڭ تابىسى مەن شىعىنىن سارالايتىن بٸرىڭعاي مەحانيزم ەنگٸزۋ;
مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە قارجىلىق ساۋاتتىلىق پەنٸن مٸندەتتٸ ەتۋ;
قيىن جاعدايدا قالعان جاستارعا ارنالعان كەڭەس بەرۋ پلاتفورمالارىن قۇرۋ.
قازاقستانداعى ميكروكرەديت مەسەلەسٸ – تەك قارجىلىق ينستيتۋتتار اراسىنداعى تەحنيكالىق تٷيتكٸل ەمەس, ول جاستاردىڭ بولاشاعىنا, قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىعىنا تٸكەلەي ىقپال ەتەتٸن ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ پروبلەما.
جەڭٸل الىناتىن, بٸراق اۋىر قايتارىلاتىن نەسيەلەرگە تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋ ٷشٸن مەملەكەت رەتتەۋدٸ جالعاستىرىپ, قوعام جاستاردى قولداپ, ازاماتتار قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋى قاجەت.
قازاقستانداعى قارىز نارىعى
2024 جىلعى جاز-جازعى كەزەڭدە كوللەكتورلارعا قاتىستى تالاپتار كٷشەيتٸلٸپ, جەكە تۇلعالاردىڭ نەسيەلەرٸن كوللەكتورلارعا ساتۋعا قاتىستى ۋاقىتشا تىيىمدار-موراتورييلەر تۋرالى تالقىلاۋلار مەن ەكٸمشٸلٸك اكتٸلەر پايدا بولدى. 2024 جىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ كەي جاعدايلاردا كوللەكتورلارعا قۇقىقتاردى بەرۋ مەرزٸمٸنە شەكتەۋلەر ەنگٸزٸلدٸ.
ەرٸ قاراي موراتوريي 2026–2027 جىلدارعا دەيٸن ۇزارتىلۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋرالى شەشٸمدەر تالقىلاندى. 2024 جىلعى 1 قازاننان باستاپ كوللەكتورلاردىڭ قارىزدى ٶندٸرٸپ الۋ تەرتٸبٸنە قاتىستى بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلٸپ, كەلٸسٸم مەن ونىڭ رەسٸمدەلۋ تەرتٸبٸ قاتاڭداتىلدى. بۇل ٶزگەرتۋلەر كوللەكتورلار تاراپىنان زاڭسىز قىسىمدى ازايتۋعا باعىتتالدى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ مەن باسقا ورگاندار قاتاڭ تەكسەرٸستەر جٷرگٸزٸپ, بٸرنەشە ونداعان ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتٸن توقتاتتى.
2024–2025 جىلدارى شامامەن 29 مقۇ جابىلدى نەمەسە قىزمەتٸن توقتاتۋعا مەجبٷر بولدى. بۇل – نارىقتاعى كەمشٸلٸكتەر مەن زاڭسىز تەجٸريبەلەرگە قارسى شارانىڭ كٶرٸنٸسٸ. 2025 جىلى اگەنتتٸك تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قارىز الۋشىلارعا كٶمەكتەسۋ جەنە الاياقتىققا قارسى ەرەكەتتەردٸ كٷشەيتۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىر.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
