Foto: Meiirman Shekeevtiń Facebook paraqshasynan
1 qańtardan bastap jeke tulǵalardyń mobildi aýdarymdary tek belgili jaǵdaida salyq baqylaýyna alynady. Eger úsh ai qatarynan ai saiyn 100-den astam ártúrli adamnan aqsha aýdarylyp, jalpy somasy 1 mln teńgeden assa, tekserý júrgiziledi. Bankter bul aqparatty tek salyqtyq baqylaý úshin beredi, shottardy buǵattaý qarastyrylmaǵan. Habarlama alǵan jaǵdaida ǵana jeke kásipker retinde tirkelý usynylady. Qaiyrymdylyq siiaqty erekshe jaǵdailar eskeriledi. Týystar men dostarǵa aqsha aýdarý burynǵydai erkin, shekteýsiz. Qolma-qol aqshasyz tólemdi qabyldaýdan bas tartý zańsyz, qaitalansa – 147 680 teńge aiyppul salynady. Taksi júrgizýshiler siiaqty jeke tasymaldaýshylar jeke kásipker retinde tirkelýi qajet. Kásipkerlerge jeńildetilgen salyq rejimderi bar – qyzmet túrine qarai 1–4% salyq salynady. Mobildi aýdarym qabyldaý tek «kóleńkege» ketýdi emes, salyqtyq baqylaýǵa túsýge múmkindik beredi. Osy oraida Ult.kz tilshisi zańger Meiirman Shekeevke kópshilikti mazalaǵan negizgi suraqtardy qoiyp kórdi.
– Meiirman myrza, sońǵy ýaqytta áleýmettik jelilerde azamattardyń telefon arqyly jasalǵan aqsha aýdarymdaryna memleket baqylaý júrgizip jatyr degen pikirler paida boldy. Bul shyndyq pa?
– Mundai pikir shyndyqqa janaspaidy. Memleket azamattardyń bank operatsiialaryn tikelei de, jappai da baqylaýǵa quqyly emes. Alaida Salyq kodeksi men «Bankter jáne bank qyzmeti týraly» zań aiasynda belgilengen talaptar bar jáne bul Konstitýtsiiaǵa qaishy kelmeidi. Jańa Salyq kodeksinde belgili bir táýekel toptaryna qatysty qarjylyq monitoring júrgizý normalary qarastyrylǵan. Tekserý tek zańda kórsetilgen jaǵdaida ǵana júzege asady, al qajetti aqparatty salyq organdaryna ýákiletti qurylymdar usynady.
– Jeke tulǵalardyń bir-birine jibergen aqshasy tabysqa jata ma?
– Joq. Tabystyń naqty anyqtamasy bar. Adamdar arasyndaǵy qarapaiym aqsha aýdarymdary, eger olar kommertsiialyq maqsatty kózdemese, tabys retinde eseptelmeidi. Al belgili bir qyzmet kórsetkeni úshin nemese taýar satýdan túsken aqsha tabysqa jatady jáne zańǵa sáikes salyq salynýy múmkin.
– Bank qupiiasy buzylmai ma, derekter qaýipsiz be?
– Bank qupiiasy tolyq kólemde qorǵalady. Salyq organdaryna tek zańda kórsetilgen aqparat beriledi. Bul aqparat azamattyń shotyndaǵy jalpy qaldyqty nemese depozit kólemin qamtymaidy, tek aqsha aýdarymdaryna qatysty bolady. Basqa jaǵdaida bank qupiiasyna jatatyn derekter eshbir organǵa berilmeidi.
– Qandai jaǵdaida azamat tirkelmei kásipkerlikpen ainalysty dep tanylýy múmkin?
– Munda úsh negizgi kriterii bar. Eger bir adamnyń shotyna ártúrli adamdardan júieli túrde jáne turaqty aralyqpen kóp mólsherde qarajat tússe, tólemder kommertsiialyq sipatqa ie bolsa, bul kásipkerlik qyzmettiń belgileri bolýy múmkin. Biraq birden aiyppul salynbaidy: aldymen azamatqa eskertý beriledi jáne zańdy túrde tirkelý usynylady.
– Týystyq nemese turmystyq aýdarymdar kásipkerlikke jata ma?
– Joq. Otbasylyq nemese turmystyq maqsattaǵy aýdarymdar kásipkerlik qyzmetke jatpaidy. Telefon arqyly jasalǵan qarapaiym aýdarymdardy kásipkerlikke jatqyzý múmkin emes.
– Áleýmettik jeliler arqyly saýda jasaý zań aldynda kásipkerlik qyzmet pe?
– Joq. Qarapaiym turmystyq nemese jeke maqsattaǵy satýlar kásipkerlik qyzmet dep sanalmaidy. Al eger turaqty túrde jáne júieli túrde kommertsiialyq tabys alý maqsatynda júrgizilse, ol kásipkerlik qyzmetke jatady jáne zań boiynsha tirkelýi qajet.
– Qosymsha qun salyǵy (QQS) týraly aita alasyz ba?
– Kásipker retinde tirkelgen jáne jyldyq ainalymy QQS tirkeý sheginen asqan jaǵdaida ǵana QQS tóleýge mindetti bolady. Shek jeke kásipkerler men JShS úshin ár túrli. Mysaly, QQS shegi 70 mln teńgeden 45 mln teńgege tómendetildi. Barlyq kásipkerler avtomatty túrde QQS tólemeidi – tek sheginen asqandar ǵana.
– Azamat salyq sheshimine kelispese ne isteýi kerek?
– Aldymen salyq organyna shaǵym berýge bolady. Eger shaǵym qanaǵattandyrylmasa, joǵary turǵan organǵa nemese sotqa júginýge bolady. Eger bastapqy maqsat tabysqa baǵyttalmaǵanyn dáleldeitin qujattar bolsa, bul qiyndyq týdyrmaidy.
– Qorytyndylai kele, azamattar ne bilýi kerek?
– Jeke adamdar arasyndaǵy qarapaiym aýdarymdar, ásirese otbasy nemese tanystar arasynda jasalǵandary, salyqtyq nemese kásipkerlik baqylaýǵa jatpaidy. Telefon arqyly aýdarymdar avtomatty túrde kásipkerlik qyzmettiń dáleli emes. Zań sheńberinde áreket etseńiz, quqyǵyńyzǵa qaýip joq. Dúrbeleń tek zań durys túsindirilmegen jaǵdaida týyndaidy.
– Salyq tóleýdiń mańyzdylyǵy nede?
– Sheteldik tájiribe kórsetkendei, azamattar tabysynan 40–50% salyq tólese de, sapaly meditsina men qyzmetterge qol jetkizedi, zeinetaqy qaýipsizdigi qamtamasyz etiledi. Bizde salyq tóleýge qaramastan, jemqorlyq saldarynan memleket tolyq damymai otyr. Sondyqtan árbir azamat memleket damýyna úles qosýy kerek.
– Suqbatyńyzǵa raqmet!
Áńgimelesken:
Aqbota Musabekqyzy
