BEIÝAQTAǴY MINÁJAT
Ilinerde kúnniń qyzyl kirpigi
dertim meniń meńdedi –
Ómir ózi-aq óltiredi bir kúni,
óltirispe Sen meni!
Musa,
Ǵaisa,
Muhammedtiń kóp ishken,
taýyspaǵan kermegin
jutam únsiz.
Úmitim joq Jeńisten.
...kózimnen súi sen meniń!
Ernim emes,
et júregim kezerip
joq sýsynǵa shóldeppin.
Ajal-qurdas aq myltyǵyn kezenip
«Kettik!» dese – men kettim!..
... Bizge nege baiansyzdy ańsattyń,
e-ei, esi bar Qudire-et?..
...Bosqa nalyp, bolmashyǵa sharshappyn –
kózimnen súi bir ret!
Túnge sińip joǵalamyn Men erteń –
aiamaidy Seni Kók...
Ózim túgil, ólerdei mas kóleńkem
«Ómir!» dep tur eńirep!
... Allahý da aiap basar keýdeniń
únsiz aitqan zary bul –
ómir ózi-aq óltiredi.
Sen meni
óltirispe, Jaryǵym!
Kózimnen súi Seni kórip jubanǵan...
GÚL – JÝSAN
Gúldi aiaimyn – ómiri ózin aldap, tekke ótken –
...Shynshyl óskin kórmedim,
Jýsan,
Sheńgel,
Kókpekten!
Úzik-úzik
kúlkiń men kólgirsýiń, tepkińniń
bárin ...Ómir,
Májnúnge laiyq baqyt dep bildim.
Aiyptymyn aldyńda,
arnamadym gúlge óleń —
Gúldiń solyp,
Boiaýdyń ońatynyn bilgen em,
Men jýsanǵa inimin. Sheńgel bolyp kektenem —
Kókpek jaqqan kóne úidiń
kójesimen kóktegem.
...Ormany kem,
Dúrdaraz — tobylǵysy, jyńǵyly,
sortańy mol,
sýy ashy, keń Dalanyń Muńdy uly
Tarta týsa tegine – túkirmeidi jalǵanǵa,
Janǵa qonsa jalǵyz shań, ainalady arlanǵa!
Dili — jýsan,
qiialy — qypshaqy erdiń Tarlany,
Jylqy músin bolmysy. Sordan kermek armany,
Muńy – Qobyz,
tózimi boldyrtardai túieni,
Dombyrasy – duǵasy,
Sózi – serti kieli.
Qyran túgil,
Qarǵasy qara oidy uǵar qiiadan
Osy Dala — Otanym. Uqsamaýǵa – uialam.
Baqyt, bailyq,
as pen toi,
sheksiz shattyq, muń - nala.
Dana,
daýkes,
batyr ez... —
Bárin kórgen bul Dala,
Tanyp ketpei
tirliktiń baǵzy áýeni — Kúibeńnen,
Ózgeni de,
ózin de aldamaýǵa úirengen.
Jýsanymyn men sonyń.
«Gúl ǵumyry baiansyz!» —
Kúlip turyp aitatyn aq syrym da — aiaýsyz,
Osy — menmin, ei, Ómir,
sertim — jalqy, minim — myń.
Aiap aitam atyn da
esebi joq gúlińniń!
KÚZ. TOBA
Aqty juldyz tas tóbemnen «aǵalap»,
Arashaǵa túspedim.
Saldaqy tún saq-saq kúldi tabalap,
barmaǵymdy tistedim.
- Jaz ót-ti! – dep jasyl boiaý
jylaidy –
men qaiteiin,sarǵaiar.
Qarǵaǵansyp qarańǵyny–Qudaidy –
qaltyraǵan sham da – aiar.
«Týǵan ekem – ólerimdi bilem men,
tańdy qarǵap kún batar....
Synyq sáýle kútip qaitem bireýden,
qai janardy qurǵatam?»
J-ja-alǵa-ansyń-ń! – dep,Máńgiliktiń
jaǵasyn
julqylap em,qyńbady.
Jesir-ómir jubatady balasyn
jyrym-jyrym qundaǵy...
Myń ǵasyrlyq Máńgi oiynnyń máni –
osy.
Boiaýy,tek kónergen.
Me-en?
...sábimin
senimi men dámesi
ózinen Zor,
ólermen...
TÚN.QUSA
– Múmkin eme-es! – deidi yshqynyp júregim –
...múmkindigim sol ǵana.
Túsim be eken?– qol tapsyryp júremin
imany joq moldaǵa.
– Kóne almaimyn!– dep jylaidy Óleńim,
jubata almai miym dal.
Onyń nurly sáýle toly zerenin
byt-shyt qyldy quiyndar.
Ebirei shal «el–seniki!» dep kúldi –
...soǵan da máz sorly aǵam.
Qiianatqa qiia da almai tektimdi,
qostai da almai, qorlanam.
Tiynǵa ótpei uiat deitin qurǵyryń,
aqylynan aljasty Ar –
Ózgege áli jetpegen soń, bir-birin
...talap jemek qandastar.
Peri kiip perishteniń jelegin,
jainaǵansyp jalǵan gúl,
Kókten bezip,kúlden izdep keregin
azyp-tozyp arman júr...
Kie kóshti babam sengen uǵymnan–
...qalǵany – qur sóz-qaýyz.
Qazaqy arman, senen múlde sýynǵam –
shaiqap ishsin ózge aýyz!
– Sabyr!–deisiń, janym-dalam, jalǵyzym –
sabyr seni sal qylǵan!
Aq júzińe kúlli ibilis saldy izin–
al,qashyp kór taǵdyrdan...
Ákireńdep, ákemsindi kóringen –
...jylap barar joq táńir.
«Uiat kúshti, – demeýshi me eń,– ólimnen»,
...kel,kel,myqtym,otqa kir!
Teksiz ul-qyz taptap sezim qanatyn.
án salyp júr...arsyz án...
Tabalaidy aq shyraqty qara tún –
...sońynda tań bar shyǵar?
Shyqpaǵan jan shyǵar kúnnen úmitker –
Ne beresiń keler kúz?
–Múmkin eme-es! – deseńdershi,ei,jigitter, –
...ishten tynyp ólermiz...
KESh. JALǴYZDYQ
Aqyrzaman ornaidy endi –
Kún óldi
Qyp-qyzyl bop uiattan.
Ókinerdei eshteńe joq.
Bireýdi
óp-ótirik jubatpan...
«Esi aýysqan dúnieden jalyqtym –
emeksirdei ne bar, al?...
elesindei Jumaq penen Tamuqtyń
Kórgeniń men Kókeikestiń kereǵar!
Ómir degen osy bolsa...
shydarmyn,
óshpeitin de ónbeitin...
Men táńirdiń zo-or qatesi shyǵarmyn
ózi ǵana jóndeitin?...
Elge eliktep
qýanǵansyp júremin,
jylaǵansyp men nesin? –
Qul qulyqsyz kóteredi bilegin,
Patsha – qýys keýdesin...
Dosym da joq,
dushpanym da joq meniń –
bárin únsiz keshirgem.
Ólip edim – ómir ótip ketpedi –
shyqpai qoidy esimnen!»
...Aqyrzaman bolmai qaldy. Tirimin.
Oiym – jyndy, aikezbe.
Ǵasyr ótti... úzilerdei julynym –
...jolyǵamyz qai kezde?..
BÁIIT
Bir mańdaiǵa sonshama azap,
so-onsha baq
qalai syimaq?
Dál osylai súimek kim?
...muny aitýǵa laiyqsyz, qor sanap
Men
Óleńdi tunshyǵýǵa úirettim.
Daryndyǵa shyn darityn kesel bul –
esi adasty armanymnyń.
Emi – sen.
Kúlliálemdik Kúieleshten esen Nur,
Esh patshaǵa buiyrmaǵan Jeńis, e-eń...
Men ózińe qol sozýǵa qaimyǵam,
Saýsaqtarym aiyrar dep kieńnen –
Allaǵa tán Qýanysh pen Qaiǵydan
Jaratylǵan dertim – Óziń.
Súiem men...
deimin ylǵi. Sene almaisyń sen buǵan –
júregińdi tozaqy ómir tonaǵan.
Meniń dertim asqaq edi. Endi uǵam –
qýyrshaqtyń qaidan jetsin qoly oǵan?!
...eń esýas,
eń beikúná Qiialdyń
jerge amalsyz túsip ketken elesi,
bas shaiqama!
Men sen úshin uialdym –
shyn qýyrshaq emespisiń sen osy!..
ÁIEL
Uly sýretshiniń kórmedegi «Jalańash áiel» atty
kartinasynyń janynda bireýler
yrjańdasyp tur.
Meili...
Áliń jetse,
janaryńdy ala qash –
Áiel! Áiel...
Áiel tuttai jalańash!
Áiel emes,
kúlli álem tur aldymda
kúnási men qasieti aralas.
Álde qater,
Álde lázzat,
Álde muń?
Jyr oqýǵa
jetpei qaldy dármenim,
Júdemedim jalǵan sopy júzdenip –
Kúnáharǵa quny tiyn sáldeniń:
– Sharap bar ma?
Ý qossań da,
qui bárin,
Alty qurlyq,
tórt muhitty syiladym! –
Arystannyń ózi-aq edim...
Al,muny
Alańǵasar Sezim,saǵan qimadym.
Bezeý betin boiatqandai qynamen,
Ásireqyzyl urǵashyńa unap em,
Áiel emes,
Qarsy aldymda qas qaqpai
Qasietti hám kúnáhár tur Álem.
Júregimdi jarar boldy-aý jasyn án...
Álem-Áiel!
Quzyryńa bas uram,
Qasietińdi kie tutyp,
kúnáńdi
óz kúnámdai janushyryp jasyram.
...Ne jaisańy ishimde óldi armannyń!
Jalǵyz muń bar –
Jan bitkennen qalǵan muń:
– Áiel! – desem,án salatyn Mylqaýdyń,
– Álem! – desem, kózi soqyr...
Tańǵaldym!
ARYZDASÝ
Túse berme ókinishtiń dertine,
aitpa beker jelge syr –
Súidim dep em, turmai kettim sertime,
«Kesh, kesh...» deme,
sen keshir!
Tabylmady menen kútken kóp arman –
túgendeisiń qaibirin...
Men – túsińe enip, kenet joǵalǵan
elesi ekem qaiǵynyń.
Daryndylar shaq shydaityn keseldiń –
shyn súiýdiń ýynan,
menimenen birge urttap eń, neshe óldiń,
áli órtsiń ...men sýyǵam.
Este qalsyn
japyraq-janyń jegenim,
umyt bolsyn súigenim.
Ornyn sipap bekerge opyq jemegin
synyp túsken túimeniń.
Shashyń múlde ketti aǵaryp.
Kúrsinbe,
esińe alma, umytqyn.
Men – Elespin.
Syǵalai ma qur súldem
Sańylaýynan qulyptyń?..
Dármeniń joq shashyń julyp jylaýǵa,
úzdigersiń,
tynarsyń.
Jalynar em «sony aia!» dep Qudaiǵa –
eles tilin kim alsyn!..
Sen qirama.
Nesi ketsin Elestiń –
odan muńsyz elde joq.
Men –
ózińdi óp-ótirik, kómeski
jalynymen jalǵyz sharpyp sóngen ot!
* * *
Qumǵa túsken izińdi qulai súigem...
Bir ret
Qupiiasyn ashyp ap, quny ketken qudiret!
Aiǵa ǵashyq,
Aqymaq arystanǵa usaǵan
sol sezimnen arylyp,
qobyz tarttym qusadan —
Alaqanym jaiǵanǵa
alamyn dep meni emdep,
Aspantekti asqaqtyq, ketkeniń ne tómendep?
Qalǵanyń ne tólejip?
«qadirińdi bil» dep em,
Qaisar,
Áppaq sáýlemen qashap jazyp túnge óleń,
Jýsan muńdy «jupar» dep,
Saǵym qýyp sarylyp,
Aqyl-esten arylǵan Baqytty edim...
Bári umyt:
Kóne jerdi jailaǵan
kóp menmenge usap qap,
Kóz aldymda sen nege
sala berdiń usaqtap?
Kúlesiń de jylaisyń,
aldanasyń, aldaisyń,
senip turyp, senbeisiń... —
kúlli estiden aýmaisyń,
Tabalatpai úmitti,
ókinishti júgendep,
Kúttim ishtei qanshama
«óz qadirin biler» dep...
Qalai saǵan tabynyp,
talpynbaqshy endi óleń –
Qumǵa túsken izińniń quly emes pe em men degen?!
Aqyldy emes...
aqynmyn —
kóp dámetip, az alǵan,
jaq qarysyp,
til semdi tilep shekken jazamnan.
Janym meniń — dárýish,
Dármenim joq jyrlarǵa —
Qupiiasy ashylǵan qudirette qun bar ma?..
..Qulai súigem...
sol shólden solatyndai boldym-aý:
Jerge nege túskensiń?
Kókke sozǵan qol mynaý...
* * *
Jerdegi bar jol shekteýli,
Kún qysqa — muńym kóp emes –
Kózimnen kólbep ketpeidi
kóktemde kórgen kók eles.
Túsimde —
átteń ... túsimde! —
janary Kúndei kúlegesh,
máńgi órtep ótý úshin be,
jolyqqan maǵan bir eles.
Peri me,
Jyn ba, pende me,
taǵdyr ma talqy sailaǵan?
Tús bolyp sińip keýdeme
Bir eles meni arbaǵan.
Kózinen ushqyn shashyrap,
demimen tylsym kúidirip,
qapasymdy eppen ashyp ap,
qolqama qolyn tigizip...
Jymiyp jumbaq qudiret,
júrekke taqap júregin,
júzimnen óbip bir ret,
órt tastai qashqan gúl erin.
Oranyp kókshil jibekke,
oramal salǵan sol arman,
tús bolyp kelip,
Túnekke
ketken de sińip...joǵalǵan!
Kez bolyp eles ishinde
sen bolarmysyń esti alǵan?
...Kóz súzip ótý úshin men
kózińnen súimei, kesh qalǵam...
Ult portaly
