Mergen Toqsanbai: "Jar basyna jalǵyz bitken arshamyn"

KÓKTEM, KÓKTEM!

Júregine qyzdardyń sezim ekkir,
Kóktem! 
Kóktem, kelse eken tezirek bir! 
Baqqa baryp, baq taýyp, bas ainalyp,
Tańǵy ǵashyq bolýdyń kezi kep tur! 

Kóktem!
Kóktem, jetse eken alyp-ushyp, 
Tabysar ek ekeýmiz saǵynysyp!
Aq kórpesin ysyrǵan qara jerdei,
Tóseginde qyz jatar janyp-ysyp!

Kóktem!
Kóktem, kelseńshi Kókshege bul,
Seni saǵynǵanymdy eskere júr!
Basyma barmaqtai baq buiyrta ma,
Basymnan baiansyz bop kóshken ómir?!

Kóktem, kóktem, kele ǵoi, ainalaiyn,
Sensiz jerde kóńilge qaiǵy alaiyn.
Aq qaiyń qyz Arqada búrshik atsa,
Aq samal bop, aqyryn aimalaiyn!

Kóktem, kóktem, qai jaqtan keledi eken,
Óleń etem men seni, óleń etem!
Eldiń bárin ózine ǵashyq qylǵan,
Sen ne qylǵan, shirkin-ai, keremet eń!

Kóktem,
Kóktem, kelesiń qashan maǵan? 
Saǵynysh bar keýdemde basa almaǵan.
Salqyn, sýyq, yzǵarly sózden qutqar,
Men qansha jantalasyp, qasha almaǵan...

Kóktem, 
Kóktem, qar betin sekpil etip, 
Qanatymen qustardyń jet dúr etip.
Kútem, kútem, keledi, sál shydasam,
...Álde meniń kóktemim ketti me ótip?!. 

EKEÝMIZ

Ekeýmiz: 
Kóshede kezdespedik, kafede otyrmadyq,
Án bolyp aitylmadyq, jyr bolyp oqylmadyq.

Baqtarda qydyrmadyq, qalada qańǵyrmadyq,
Laýlatyp kesh batyrmai, atqan joq tań nurlanyp.

Teppedik altybaqan, minbedik qaiyqqa da,
Sen jaily jazǵam da joq kúndelik, aiyptama!

Qolyńnan ustaǵam joq, súigem joq erinińnen,
Sen tipti oilamaisyń, bilemin, meni múldem.

Sen meni kútken joqsyń, sen maǵan «kel» demediń,
Móp-móldir mahabbatqa qumartyp, shóldemediń.

Vokzalda kútkem de joq, shyǵaryp salmadym da,
Úige de shaqyrǵam joq, ońasha qalǵanymda...

Armandap bolashaqty, jospar da quryspadyq,
Birimiz birimizdi qyzǵanyp uryspadyq.

Ekeýmiz úilenbedik, balaly bolmadyq ta,
Ol jaily kórgen joqpyz oilanyp, tolǵanyp ta...

Sen meni saǵynbadyń, men seni ańsamadym,
Osylai ómir súrdik qansha jyl, qanshama kún?!

Jaiqalsyn janymyzdyń máýeli báiteregi,
Osynyń bárin endi ózgertsek qaiter edi?!

Ekeýmiz! 

SEN KEREKSIŃ 

Maǵan búgin sen kereksiń... erteń de!
Ómirimdi kúlkińmenen kórkemde!
Qustar sairap qonýy úshin kólime,
Gúlder jainap ónýi úshin ólkemde!
Maǵan búgin sen kereksiń, jaryǵym, 
Shańyraǵymda shattyq kúiin sherterge!

Maǵan, janym, sen kereksiń, túsinshi,
Júregińniń kilti qaida? Usynshy!
Sen kereksiń, sen kereksiń – birinshi, 
Saǵan tartqan qyzdar kerek – ekinshi, 
Maǵan tartqan uldar kerek – úshinshi! 

Maǵan, janym, sen kereksiń, kereksiń! 
Táńir bergen baqytyma sebepshim.
Jatyryńnan batyr bolyp týady,
Jarty álemdi tańqaldyrar kómekshim! 

Maǵan, janym, sen kereksiń, ishimde, 
Alai-túlei daýyl turmas úshin de.
Jalǵyzdyqty sezbeý úshin óńimde,
Jardan qulap ólmeý úshin túsimde!

Maǵan, janym, sen kereksiń, eki eldi
quda qylyp, qýantýǵa ákemdi.
Qos aqqýdai ajyraspas adal bop,
Qos dúniede buzbaý úshin nekemdi!

Sen kereksiń, Sensiz ómir maǵan – muń!
Jaryǵysyń mendik túnek ǵalamnyń!
Sen kereksiń óteý úshin aq sútin,
Alǵysyn ap anamnyń!

Maǵan, janym, sen kereksiń! Al, tyńda!
Sál erkeleý, sál buzyqtaý qalpyńda!
Jan dúniemniń baq, bailyǵy ózińsiń,
Aiyrbastamas altynǵa!!!

Maǵan, janym, sen kereksiń! Qanshama,
Qyzdyń jasy meniń úshin tamsa da!
Sen kereksiń! Sen kereksiń, jaryǵym,
Basqa dúnie kereksiz bop qalsa da!!!

***

Up-uzaq tún ótti-aý, qamyǵyp.

Qyp-qysqa sarǵaiǵan tań – úmit.

Shop-sholaq túsimniń iesi

                                         ózińdi,

Op-ońai umytpai, saǵynyp,

Tam-tumdap sabyrdan arylyp,

Ap-aýyr bir oiǵa malynyp.

Shap-shaǵyn bólmeme syia almai,

Úp-úlken álemnen seni izdep,

                                   sabylyp...

Jap-jaryq jalǵandy túrlentip,

Jap-jasyl Baǵymdy búrletip.

Kókpeńbek kóktemgi jýsannyń,

Jep-jeńil juparyn úrletip.

Tap-taza kóńilmen – udaiy jas,

Bip-biik eńsem bar – muńaimas!

Es-tússiz júregim

                           sezimge

ship-shiki mas búgin, ýdai mas.

Tup-tuldyr tózimsiz qalyp Men,

Dáp-dál sol elgezek qalyppen.

Tup-týra janyńa jetsem ǵoi,

Jyp-jyldam! Jarysyp jaryqpen!

Qym-qiǵash joldardan búkil kóp,

Aman-saý jetkenge shúkir dep.

Jup-juqa kóilektiń astynda,

Náp-názik Júregiń lúpildep.

Tup-tunyq júzińnen Ai kórip,

Jap-jarqyn kúlkińde qaiǵy ólip.

Sup-sýyq Taǵdyrym tońdyrsa,

Yp-ystyq qushaǵyń jai kelip.

Qap-qalyń shashyńdy tarqatyp,

Qyp-qyzyl erinińnen bal tatyp.

Qap-qara tún ótip qoinyńda,

Appaq bop qasyńda tań da atyp.

Táp-tátti qylyǵyń unap qap,

Móp-móldir kózińe qulap qap.

Jap-jaqyn júrgende qýansam,

Ap-alys ketkende jylap qap. 

* * *

Aqpannyń kirlegen qaryndai,
Kúnáhar pendeniń janyndai.
Qap-qara buira tútindei,  
Qarakók jalyndai!

Maqsatsyz, muratsyz adamdai, 
Qaiyrsyz, saýapsyz qadamdai.
Aýyr sóz jazylǵan paraqtai,
Siiasy taýsylǵan qalamdai.

Emdeýge bolmaityn jaradai,
Ýlanǵan, órtengen daladai.
Qoqysqa toly kir kóshedei,
Jyn jailap alǵan sur qaladai.

Qairylyp kelmeitin kóktemdei,
Ózgerte almaityn ótkendei.
Kisidei beimaral kún keshken –
Eshkimdi shyn súimei, jek kórmei...

Osylai bolǵanym úshin Men,
Kináli shyǵarmyn? Ishimnen
ózgerte almadym ózimdi, sózimdi...
Renjigen shyǵarsyz?! Túsinem!..

NÚKTE

 

«Kerek emes maǵan eshkim!»

 

Seniń hatyń.

 

Kerek emes maǵan eshkim!
Ózim de sol... kereksizbin.
Ertegimiz sál kóńilsiz 
aiaqtaldy demek bizdiń.

Sýyǵyn-ai qara keshtiń,
Salqynyn-ai sózderińniń.
Túk etpeidi! Men Arqanyń
aiazyna tózgen ulmyn!

Qaraǵaiǵa qarap óstim – 
Óńin bermes qysy-jazy!
Tek júregim aýyr-aýyr
kei sózderden ushynady...

Tozyp bitken taǵa emespin!
Juqarǵanmen júikem azdap.
Muz bop sýyp jek kórealman!
Sebebi, Men súigem – mazdap!

Bárin uqtym, bala emespin!
Bilem, bári bitti osymen.
Sen bastaǵan bul óleńniń,
Qoia salam núktesin Men! 

*  *  *

Saǵan baratyn jol joq qoi endi, jol joq qoi,

Qaiteiin, janym, ernińe seniń shóldetti oi.

Bul ómir degen oiyn emes qoi, botam-ai,

Bárin basynan bastai salatyn op-ońai!

Bárin basynan bastai almaimyz, ne etemiz?

Qai jerden ketti, bilmeimin, bizdiń qatemiz?

Ókinip qaldym, opynyp qaldym men nege?

Jalǵyz ulyńmen otyryp qaldyń sen nege?

Jylaisyń jalǵyz sýyq tósekke qulap kep,

Jalǵyz ulyńa «tek jalǵyz qyzdy unat»,-dep,

aqyl aitarsyń, «jylatpasyn dep basqany,

bir qyzdy súiip unatpasyn dep basqany...»

ákesi onyń unatyp edi tastady,

ákesi onyń jylatyp seni tastady...

janyń ashymai shydarsyń qalai mundaiǵa?

Baǵyń ashylmai... e, budan aýyr muń qaida?!

Erke qyz ediń kótermedi me nazyńdy,

Saǵynyp júrsiń kóktemderińdi, jazyńdy.

Muńaiyp júrsiń ótkenińdi ómir qaitarmai,

Qinalyp júrmin jubatar túk te aita almai... 

ÚSh TÚN BOLDY...

Úsh tún boldy –

Qulap bara jatamyn,
Biikten.
Qýrap bara jatamyn,
Kúiikten.

Ólip bara jatamyn,
Saý qalmai!
Shógip bara jatamyn,
Taýlardai!

Áldekimnen qashamyn,
Kúsh salyp.
Áldekimge jatamyn,
Ustalyp...

Qaryzdanyp jatamyn – 
Jurtymdai.
Baýyzdalyp jatamyn –
Jylqymdai! 

Esh aiyrmam bolmai qap 
Qaiyńnan.
Sarǵaiamyn, sor qainap –
Ýaiymnan.

Qara shashyn jaiyp sap,
Qaiqańdar,
Burań beli maiysqaq –
Saitandar!

Bastyrylyp, túrshigip
shyǵam da,
Til ushynda tunshyǵyp
duǵam da..!

Bireý kelip tergeidi,
Isimdi.
Osyndaida kór deidi, 
Kúshińdi.

Úsh tún týste kórgenim – 
qysym-dy,
Ǵaziz basym tórde edi –
túsirdi.
...........................................
...........
Aitpaǵanym jón be edi, 
Túsimdi?!

TEK SENIŃ JANARYŃ OQYSYN...

Tek seniń janaryń oqysyn,

Eshkimge kórsetpe sen endi.

Kózińniń oinaqy oty úshin,

Ómirge kelgen óleńdi.

O, sendik moiyldai qarashyq,

Nurynan óleńim gúldesin.

Óleńge bir kúlip qarashy,

Muńaiyp qalyp ol júrmesin!

Búgingi júrekpen jazǵanǵa,

Iá, erteń janaryń ie ǵoi.

Óleńge sábidei máz bol da,

Kózińmen súie ǵoi, súie ǵoi!

Eshkimge oqyma daýystap,

Jurt jattap almasyn jiylyp.

Ketkende aramyz alystap,

Ońasha oqyrsyń, jymiyp.

Sen ony jasyrshy.

Salsań da

Túpsiz kózińniń túbine.

E, meili jattap alsań da,

Bir oqyp shyǵa sal kúnine!

Súisinip, súiinip oqyshy,

Kózińniń nuryna bólendir.

Kózińniń oinaqy oty úshin,

Ómirge kelgen óleń bul.

Qurbyń da oqymai,

Oqymai jigitiń,

Kishkentai qupiia bop qalsyn.

O, sosyn ǵashyq bop... kúni-tún,

O, bálkim sen meni joqtarsyń?

Osylai men azdap muńaidym,

Júrekke shoq túsip jańa bir.

Men sensiz ómirge shydaimyn,

Óleńge kóz qyryn sala júr.

Ishine bir tamshy tún quiyp,

Shabytpen jaratqan Alla shyn.

Móp-móldir, tup-tunyq, tuńǵiyq,

Kózińdi

Óleńim saǵynyp qalmasyn! 

IŃKÁRIM

«Kelshi», – dep shaqyrmadyń,

Kórgiń de kelmegen shyǵar?

Men salǵan jaranyń aqyr bárin,

Basqa jan emdegen shyǵar?!

«Men seni saǵyndym», – dep em,

Júregiń senbegen shyǵar?

Jetim de jalǵyz janym – muńdy óleń,

Súigen soń – ólmegen shyǵar...

Súimese, ómir de ólimdei,

Súigenim – eń áibát baqyt.

Dirildep erinderińdei,

Tolqimyn seni oilap jatyp.

Qumarlyq ókindire me?

Barǵym kep kimderge taǵy?

Men jalǵyz otyrmyn, mine,

Jubymen júrgende bári.

Izdeýmen, bilmeimin, kimdi,

Qańǵyryp qalada myna.

Kóńilim kúndei tutyldy,

Qol jetpei qalaǵanyma.

Úiime kesh kelem júrip,

Kezikpei aldan armanym.

Júrekte – óshpegen úmit,

Basymda – janbaǵan baǵym.

Ińkárim,

Jalǵyzdyq jastanyp taǵy,

Júrgenim jaramas olai.

Ádemi bastalyp bári,

Aiaqsyz qala ma solai?!

Qaitaram bal shaqty qalai?

Qajytty tym alys keziń...

Ańsatty-aý, ańsatty talai,

«Kel» degen bir aýyz sóziń!

JAÝAP

«Jumataiym Siz meniń...»

Onyń hatynan.

Bilemin bərin, jaryǵym,
Sezemin bərin...
Meniń de búgin janym – muń,
Ózegim – jalyn.

Terezemde muz qatyp tur,
Jasymdai bolyp,
Ózińsiz ótken ýaqyt bul –
Ǵasyrdai bolyp.

Kótertpei qoidy eńseni
Qalyń tuman – muń...
Saǵynyp qaldym men seni,
Saǵyndym, janym!

Aitqym kep saǵan... sózim kóp,
Aita almai júrgen.
Óziń ketkeli kózimde ot,
Baiqalmai múldem...

Janymnyń jailaý tóri anaý –
Yzǵar ópkendei.
Kóńlimniń aidyn kóli anaý –
Qustar ketkendei.

Eske alyp sol bir móp-móldir
Tústei shaqtardy.
Qaita oqyp túnim ótti ərbir
Husnihattardy.

Janyma saia joq sensiz,
Daýyl ər kúnim.
Júregim qalyp kóktemsiz,
Aýyrar búgin.

Oiyma qansha oralyp,
Erkeletkenim...
Ókintti qansha – ol anyq,
Ókpeletkenim...

Bir júrgen kezdiń kýəsi,
Fotolardy ózim,
Júz ret kórdim rasy,
Botalap kózim.

Bilteli shamdai úmitti,
Óshirgim kelmei.
Qap-qara qapas kúdikti,
Keshirdim túndei.

Alaǵaily shaq ótkerip,
Bulaǵaily shaq.
Ləiləsiz júrmin otqa enip,
Jumatai qusap.

QYZ MONOLOGY

(Maǵan ǵashyq qyzdyń atynan)

Aǵajan!

Men sizdiń óleńińizge emes,

Ómirińizge engim keledi.

Atar tańdy birge kórerimizge,

Sengim keledi, aǵajan!

Súiemin deýge dátim jetpeidi,

Sol úshin,

Janarymdy oqyp, júregimdi tyńdańyzshy!

Ótinem, aiasańyz eger meni shyn,

Túk sezbeitindei bop turmańyzshy!

                                          Aǵajan!

Sózińiz, kózińiz, ózińiz salqynsyz.

Meni jaýratyp,

Jylata beresiz Siz nege?

Bilesiz be,

Sizge uqsaǵasyn,

Ǵashyq bop aldym kúzge de.

Aǵajan,

Men sizdi saǵynyp júrmin...

Kútýmen júrmin, paidasyz.

Men jalǵyz muńǵa malynyp júrmin,

Siz kimmen júrsiz??? Qaidasyz?!

Sizge hat jazyp jibersem be eken?

(Oqymaisyz ǵoi báribir!)

Týf, sóz tappai osy múdirsem be eken?!

Kezdeseiikshi taǵy bir...

Aǵajan,

Ótkendegidei, kóktemdegidei,

Meili, úndemei tursaq ta.

Tóbem bir kókke jetkendegidei

Qýanaiyn!

Túsińizge kirip, ruqsat pa?!

ƏN AITYP BERShI... 

Ən aityp bershi maǵan,
Jan únsiz jylasyn da,
Júregim eljiresin.
Sharshadym... uǵasyń ba?!
Aitaiyn endi nesin?!.

Ən aityp bershi maǵan,
Shyǵaryp byt-shytymdy,
Qozǵaityn ishki dertti.
Kúle almai jurt syqyldy,
O, qandai kúsh júdetti?!

Ən aityp bershi maǵan,
Daýysy myń qubylǵan,
Gitarań qaida qaldy?!
Ən salshy, muńly bir ən,
Jańǵyrtyp ainalańdy!

Ən aityp bershi maǵan...
Jigerim jasyp tur ma?
Júregim soldy ma shyn?
Bilmeimin, ǵashyqpyn ba?
O, bəlkim, sen bilesiń?!

Ən aityp bershi maǵan,
Basylsyn qumarlyǵym,
Qanbaǵan týǵaly bul.
Aitar kesh shyǵar búgin,
Mahabbat týraly bir?!.

Ən aityp bershi, janym,
Keýdeme qylysh suqqan,
Kelgendei gúlsiz kóktem...
Qutqarshy tynyshtyqtan,
Sharshadym únsizdikten!

KEShIRME

Maǵan degen saǵynyshtyń otymen,

Men súietin ándi aityp ber, ótinem,

Gitarańnyń pernelerin jylatyp.

Qoshtasarda: «Kelemin», – dep ketip em,

Sonym úshin – ókinemin... Ókinem!

Qaldym keshe basqa qyzdy unatyp...

Bárine men kinálimin, keshirme!

Jek kórip ket, hattarymdy óshir de!

Basqa jigit jolyǵady shyn adal.

Ǵashyq bolyp Almatynyń keshine,

Birge júrgen sátter tússe esińe,

Ońashada jylap alsań, jylap al.

Endi meni umyta sal, aqyldym,

Men osyndai «ittigi» kóp aqynmyn,

Jan jylatyp, júregińdi júdetken.

Basyńdy da beker seniń qatyrdym...

Saǵan taǵy óleń jazyp jatyrmyn,

Saǵan endi ǵashyq emes júrekpen...

Júregińde saǵynyshyń búr atyp,

Tilegiń de bir meiirim suratyp,

Jalynyshty janarlaryń móldirep,

Armanyńdy Alataýdan qulatyp,

Gitarańnyń pernelerin jylatyp,

Men súietin ándi aityp ber, sońǵy ret...

Sosyn habarlaspaiyq!

OL TÝRALY SOŃǴY ÓLEŃ...

Ol:

«– Eshqaida ketpeimin»,–  dep ýáde etken.

Soǵan sengem, ańǵal, ańqaý ádetpen.

Sózden – jylý, kózden – meiir dámetkem,

Úmitterim aldamshy eken, qap, átteń!

Ol:

«– Eshqashan ketpeimin»,– dep sert etken,

Nazymenen kúidirtken, qylyǵymen órtetken,

Anasynan ainalaiyn erke etken.

Janarynan janyn kórip – mólt etken,

Jolyqqanda jas júregim selk etken.

Eh, ketip qaldy-ai... erte átteń!

Ol:

«– Eshkimge ketpeimin»,– dep kúlgende,

Qýanym em! Muńym tarqap bir demde.

Óleń boldy men shabytsyz júrgende,

Ózi boldy baǵa jetpes júldem de!

Endi qaittym? Ketip qaldy múldemge!

Ol eshqashan kelmeidi endi, kelmesin!

Qinalamyn, qynjylamyn men nesin?!

Senimimdi, sezimimdi kómgesin,

Anyq boldy endi eshkimdi súimesim,

Endi eshkimge senbesim!

JALǴYZ ARShA

«Qarqaraly basynda jalǵyz arsha...»

Birjan Sal.

Jar basyna jalǵyz bitken arshamyn,
Jalǵyzdyqpen jyljyp ótti qansha kún?!
Jel julmalap júrek – japyraqtarymdy,
Toz-toz boldym... arsa-arsa, arsamyn!

Bastan aýyp ketti bilem bal shaǵym?
Óleńimde kóńilsizdeý bar saryn.
Janaryńnyń jan tebirenter jarqylyn,
Nege ekeni qaita-qaita ańsadym?..

Tas tóbemnen borap jatyr qarsha muń,
Taǵdyry osy – jarǵa bitken arshanyń!
Jany jazdai jadyraǵan jan qaida?
Men sol jaily aita-aita sharshadym...

Mergen Kósherbaiuly Toqsanbai burynǵy Kókshetaý oblysy, Eńbekshilder aýdany, Kazgorodok (eskishe ataýy Janǵus-Toqsanbai) aýylynda dúniege kelgen.

 «Assalaýmaǵaleikúm», «Nostalgiia», «Men bireýdi saǵynamyn...»atty kitaptardyń avtory.

KÓKTEM, KÓKTEM!

Júregine qyzdardyń sezim ekkir,
Kóktem! 
Kóktem, kelse eken tezirek bir! 
Baqqa baryp, baq taýyp, bas ainalyp,
Tańǵy ǵashyq bolýdyń kezi kep tur! 

Kóktem!
Kóktem, jetse eken alyp-ushyp, 
Tabysar ek ekeýmiz saǵynysyp!
Aq kórpesin ysyrǵan qara jerdei,
Tóseginde qyz jatar janyp-ysyp!

Kóktem!
Kóktem, kelseńshi Kókshege bul,
Seni saǵynǵanymdy eskere júr!
Basyma barmaqtai baq buiyrta ma,
Basymnan baiansyz bop kóshken ómir?!

Kóktem, kóktem, kele ǵoi, ainalaiyn,
Sensiz jerde kóńilge qaiǵy alaiyn.
Aq qaiyń qyz Arqada búrshik atsa,
Aq samal bop, aqyryn aimalaiyn!

Kóktem, kóktem, qai jaqtan keledi eken,
Óleń etem men seni, óleń etem!
Eldiń bárin ózine ǵashyq qylǵan,
Sen ne qylǵan, shirkin-ai, keremet eń!

Kóktem,
Kóktem, kelesiń qashan maǵan? 
Saǵynysh bar keýdemde basa almaǵan.
Salqyn, sýyq, yzǵarly sózden qutqar,
Men qansha jantalasyp, qasha almaǵan...

Kóktem, 
Kóktem, qar betin sekpil etip, 
Qanatymen qustardyń jet dúr etip.
Kútem, kútem, keledi, sál shydasam,
...Álde meniń kóktemim ketti me ótip?!. 

EKEÝMIZ

Ekeýmiz: 
Kóshede kezdespedik, kafede otyrmadyq,
Án bolyp aitylmadyq, jyr bolyp oqylmadyq.

Baqtarda qydyrmadyq, qalada qańǵyrmadyq,
Laýlatyp kesh batyrmai, atqan joq tań nurlanyp.

Teppedik altybaqan, minbedik qaiyqqa da,
Sen jaily jazǵam da joq kúndelik, aiyptama!

Qolyńnan ustaǵam joq, súigem joq erinińnen,
Sen tipti oilamaisyń, bilemin, meni múldem.

Sen meni kútken joqsyń, sen maǵan «kel» demediń,
Móp-móldir mahabbatqa qumartyp, shóldemediń.

Vokzalda kútkem de joq, shyǵaryp salmadym da,
Úige de shaqyrǵam joq, ońasha qalǵanymda...

Armandap bolashaqty, jospar da quryspadyq,
Birimiz birimizdi qyzǵanyp uryspadyq.

Ekeýmiz úilenbedik, balaly bolmadyq ta,
Ol jaily kórgen joqpyz oilanyp, tolǵanyp ta...

Sen meni saǵynbadyń, men seni ańsamadym,
Osylai ómir súrdik qansha jyl, qanshama kún?!

Jaiqalsyn janymyzdyń máýeli báiteregi,
Osynyń bárin endi ózgertsek qaiter edi?!

Ekeýmiz! 

SEN KEREKSIŃ 

Maǵan búgin sen kereksiń... erteń de!
Ómirimdi kúlkińmenen kórkemde!
Qustar sairap qonýy úshin kólime,
Gúlder jainap ónýi úshin ólkemde!
Maǵan búgin sen kereksiń, jaryǵym, 
Shańyraǵymda shattyq kúiin sherterge!

Maǵan, janym, sen kereksiń, túsinshi,
Júregińniń kilti qaida? Usynshy!
Sen kereksiń, sen kereksiń – birinshi, 
Saǵan tartqan qyzdar kerek – ekinshi, 
Maǵan tartqan uldar kerek – úshinshi! 

Maǵan, janym, sen kereksiń, kereksiń! 
Táńir bergen baqytyma sebepshim.
Jatyryńnan batyr bolyp týady,
Jarty álemdi tańqaldyrar kómekshim! 

Maǵan, janym, sen kereksiń, ishimde, 
Alai-túlei daýyl turmas úshin de.
Jalǵyzdyqty sezbeý úshin óńimde,
Jardan qulap ólmeý úshin túsimde!

Maǵan, janym, sen kereksiń, eki eldi
quda qylyp, qýantýǵa ákemdi.
Qos aqqýdai ajyraspas adal bop,
Qos dúniede buzbaý úshin nekemdi!

Sen kereksiń, Sensiz ómir maǵan – muń!
Jaryǵysyń mendik túnek ǵalamnyń!
Sen kereksiń óteý úshin aq sútin,
Alǵysyn ap anamnyń!

Maǵan, janym, sen kereksiń! Al, tyńda!
Sál erkeleý, sál buzyqtaý qalpyńda!
Jan dúniemniń baq, bailyǵy ózińsiń,
Aiyrbastamas altynǵa!!!

Maǵan, janym, sen kereksiń! Qanshama,
Qyzdyń jasy meniń úshin tamsa da!
Sen kereksiń! Sen kereksiń, jaryǵym,
Basqa dúnie kereksiz bop qalsa da!!!

***

Up-uzaq tún ótti-aý, qamyǵyp.

Qyp-qysqa sarǵaiǵan tań – úmit.

Shop-sholaq túsimniń iesi

                                         ózińdi,

Op-ońai umytpai, saǵynyp,

Tam-tumdap sabyrdan arylyp,

Ap-aýyr bir oiǵa malynyp.

Shap-shaǵyn bólmeme syia almai,

Úp-úlken álemnen seni izdep,

                                   sabylyp...

Jap-jaryq jalǵandy túrlentip,

Jap-jasyl Baǵymdy búrletip.

Kókpeńbek kóktemgi jýsannyń,

Jep-jeńil juparyn úrletip.

Tap-taza kóńilmen – udaiy jas,

Bip-biik eńsem bar – muńaimas!

Es-tússiz júregim

                           sezimge

ship-shiki mas búgin, ýdai mas.

Tup-tuldyr tózimsiz qalyp Men,

Dáp-dál sol elgezek qalyppen.

Tup-týra janyńa jetsem ǵoi,

Jyp-jyldam! Jarysyp jaryqpen!

Qym-qiǵash joldardan búkil kóp,

Aman-saý jetkenge shúkir dep.

Jup-juqa kóilektiń astynda,

Náp-názik Júregiń lúpildep.

Tup-tunyq júzińnen Ai kórip,

Jap-jarqyn kúlkińde qaiǵy ólip.

Sup-sýyq Taǵdyrym tońdyrsa,

Yp-ystyq qushaǵyń jai kelip.

Qap-qalyń shashyńdy tarqatyp,

Qyp-qyzyl erinińnen bal tatyp.

Qap-qara tún ótip qoinyńda,

Appaq bop qasyńda tań da atyp.

Táp-tátti qylyǵyń unap qap,

Móp-móldir kózińe qulap qap.

Jap-jaqyn júrgende qýansam,

Ap-alys ketkende jylap qap. 

* * *

Aqpannyń kirlegen qaryndai,
Kúnáhar pendeniń janyndai.
Qap-qara buira tútindei,  
Qarakók jalyndai!

Maqsatsyz, muratsyz adamdai, 
Qaiyrsyz, saýapsyz qadamdai.
Aýyr sóz jazylǵan paraqtai,
Siiasy taýsylǵan qalamdai.

Emdeýge bolmaityn jaradai,
Ýlanǵan, órtengen daladai.
Qoqysqa toly kir kóshedei,
Jyn jailap alǵan sur qaladai.

Qairylyp kelmeitin kóktemdei,
Ózgerte almaityn ótkendei.
Kisidei beimaral kún keshken –
Eshkimdi shyn súimei, jek kórmei...

Osylai bolǵanym úshin Men,
Kináli shyǵarmyn? Ishimnen
ózgerte almadym ózimdi, sózimdi...
Renjigen shyǵarsyz?! Túsinem!..

NÚKTE

 

«Kerek emes maǵan eshkim!»

 

Seniń hatyń.

 

Kerek emes maǵan eshkim!
Ózim de sol... kereksizbin.
Ertegimiz sál kóńilsiz 
aiaqtaldy demek bizdiń.

Sýyǵyn-ai qara keshtiń,
Salqynyn-ai sózderińniń.
Túk etpeidi! Men Arqanyń
aiazyna tózgen ulmyn!

Qaraǵaiǵa qarap óstim – 
Óńin bermes qysy-jazy!
Tek júregim aýyr-aýyr
kei sózderden ushynady...

Tozyp bitken taǵa emespin!
Juqarǵanmen júikem azdap.
Muz bop sýyp jek kórealman!
Sebebi, Men súigem – mazdap!

Bárin uqtym, bala emespin!
Bilem, bári bitti osymen.
Sen bastaǵan bul óleńniń,
Qoia salam núktesin Men! 

*  *  *

Saǵan baratyn jol joq qoi endi, jol joq qoi,

Qaiteiin, janym, ernińe seniń shóldetti oi.

Bul ómir degen oiyn emes qoi, botam-ai,

Bárin basynan bastai salatyn op-ońai!

Bárin basynan bastai almaimyz, ne etemiz?

Qai jerden ketti, bilmeimin, bizdiń qatemiz?

Ókinip qaldym, opynyp qaldym men nege?

Jalǵyz ulyńmen otyryp qaldyń sen nege?

Jylaisyń jalǵyz sýyq tósekke qulap kep,

Jalǵyz ulyńa «tek jalǵyz qyzdy unat»,-dep,

aqyl aitarsyń, «jylatpasyn dep basqany,

bir qyzdy súiip unatpasyn dep basqany...»

ákesi onyń unatyp edi tastady,

ákesi onyń jylatyp seni tastady...

janyń ashymai shydarsyń qalai mundaiǵa?

Baǵyń ashylmai... e, budan aýyr muń qaida?!

Erke qyz ediń kótermedi me nazyńdy,

Saǵynyp júrsiń kóktemderińdi, jazyńdy.

Muńaiyp júrsiń ótkenińdi ómir qaitarmai,

Qinalyp júrmin jubatar túk te aita almai... 

ÚSh TÚN BOLDY...

Úsh tún boldy –

Qulap bara jatamyn,
Biikten.
Qýrap bara jatamyn,
Kúiikten.

Ólip bara jatamyn,
Saý qalmai!
Shógip bara jatamyn,
Taýlardai!

Áldekimnen qashamyn,
Kúsh salyp.
Áldekimge jatamyn,
Ustalyp...

Qaryzdanyp jatamyn – 
Jurtymdai.
Baýyzdalyp jatamyn –
Jylqymdai! 

Esh aiyrmam bolmai qap 
Qaiyńnan.
Sarǵaiamyn, sor qainap –
Ýaiymnan.

Qara shashyn jaiyp sap,
Qaiqańdar,
Burań beli maiysqaq –
Saitandar!

Bastyrylyp, túrshigip
shyǵam da,
Til ushynda tunshyǵyp
duǵam da..!

Bireý kelip tergeidi,
Isimdi.
Osyndaida kór deidi, 
Kúshińdi.

Úsh tún týste kórgenim – 
qysym-dy,
Ǵaziz basym tórde edi –
túsirdi.
...........................................
...........
Aitpaǵanym jón be edi, 
Túsimdi?!

TEK SENIŃ JANARYŃ OQYSYN...

Tek seniń janaryń oqysyn,

Eshkimge kórsetpe sen endi.

Kózińniń oinaqy oty úshin,

Ómirge kelgen óleńdi.

O, sendik moiyldai qarashyq,

Nurynan óleńim gúldesin.

Óleńge bir kúlip qarashy,

Muńaiyp qalyp ol júrmesin!

Búgingi júrekpen jazǵanǵa,

Iá, erteń janaryń ie ǵoi.

Óleńge sábidei máz bol da,

Kózińmen súie ǵoi, súie ǵoi!

Eshkimge oqyma daýystap,

Jurt jattap almasyn jiylyp.

Ketkende aramyz alystap,

Ońasha oqyrsyń, jymiyp.

Sen ony jasyrshy.

Salsań da

Túpsiz kózińniń túbine.

E, meili jattap alsań da,

Bir oqyp shyǵa sal kúnine!

Súisinip, súiinip oqyshy,

Kózińniń nuryna bólendir.

Kózińniń oinaqy oty úshin,

Ómirge kelgen óleń bul.

Qurbyń da oqymai,

Oqymai jigitiń,

Kishkentai qupiia bop qalsyn.

O, sosyn ǵashyq bop... kúni-tún,

O, bálkim sen meni joqtarsyń?

Osylai men azdap muńaidym,

Júrekke shoq túsip jańa bir.

Men sensiz ómirge shydaimyn,

Óleńge kóz qyryn sala júr.

Ishine bir tamshy tún quiyp,

Shabytpen jaratqan Alla shyn.

Móp-móldir, tup-tunyq, tuńǵiyq,

Kózińdi

Óleńim saǵynyp qalmasyn! 

IŃKÁRIM

«Kelshi», – dep shaqyrmadyń,

Kórgiń de kelmegen shyǵar?

Men salǵan jaranyń aqyr bárin,

Basqa jan emdegen shyǵar?!

«Men seni saǵyndym», – dep em,

Júregiń senbegen shyǵar?

Jetim de jalǵyz janym – muńdy óleń,

Súigen soń – ólmegen shyǵar...

Súimese, ómir de ólimdei,

Súigenim – eń áibát baqyt.

Dirildep erinderińdei,

Tolqimyn seni oilap jatyp.

Qumarlyq ókindire me?

Barǵym kep kimderge taǵy?

Men jalǵyz otyrmyn, mine,

Jubymen júrgende bári.

Izdeýmen, bilmeimin, kimdi,

Qańǵyryp qalada myna.

Kóńilim kúndei tutyldy,

Qol jetpei qalaǵanyma.

Úiime kesh kelem júrip,

Kezikpei aldan armanym.

Júrekte – óshpegen úmit,

Basymda – janbaǵan baǵym.

Ińkárim,

Jalǵyzdyq jastanyp taǵy,

Júrgenim jaramas olai.

Ádemi bastalyp bári,

Aiaqsyz qala ma solai?!

Qaitaram bal shaqty qalai?

Qajytty tym alys keziń...

Ańsatty-aý, ańsatty talai,

«Kel» degen bir aýyz sóziń!

JAÝAP

«Jumataiym Siz meniń...»

Onyń hatynan.

Bilemin bərin, jaryǵym,
Sezemin bərin...
Meniń de búgin janym – muń,
Ózegim – jalyn.

Terezemde muz qatyp tur,
Jasymdai bolyp,
Ózińsiz ótken ýaqyt bul –
Ǵasyrdai bolyp.

Kótertpei qoidy eńseni
Qalyń tuman – muń...
Saǵynyp qaldym men seni,
Saǵyndym, janym!

Aitqym kep saǵan... sózim kóp,
Aita almai júrgen.
Óziń ketkeli kózimde ot,
Baiqalmai múldem...

Janymnyń jailaý tóri anaý –
Yzǵar ópkendei.
Kóńlimniń aidyn kóli anaý –
Qustar ketkendei.

Eske alyp sol bir móp-móldir
Tústei shaqtardy.
Qaita oqyp túnim ótti ərbir
Husnihattardy.

Janyma saia joq sensiz,
Daýyl ər kúnim.
Júregim qalyp kóktemsiz,
Aýyrar búgin.

Oiyma qansha oralyp,
Erkeletkenim...
Ókintti qansha – ol anyq,
Ókpeletkenim...

Bir júrgen kezdiń kýəsi,
Fotolardy ózim,
Júz ret kórdim rasy,
Botalap kózim.

Bilteli shamdai úmitti,
Óshirgim kelmei.
Qap-qara qapas kúdikti,
Keshirdim túndei.

Alaǵaily shaq ótkerip,
Bulaǵaily shaq.
Ləiləsiz júrmin otqa enip,
Jumatai qusap.

QYZ MONOLOGY

(Maǵan ǵashyq qyzdyń atynan)

Aǵajan!

Men sizdiń óleńińizge emes,

Ómirińizge engim keledi.

Atar tańdy birge kórerimizge,

Sengim keledi, aǵajan!

Súiemin deýge dátim jetpeidi,

Sol úshin,

Janarymdy oqyp, júregimdi tyńdańyzshy!

Ótinem, aiasańyz eger meni shyn,

Túk sezbeitindei bop turmańyzshy!

                                          Aǵajan!

Sózińiz, kózińiz, ózińiz salqynsyz.

Meni jaýratyp,

Jylata beresiz Siz nege?

Bilesiz be,

Sizge uqsaǵasyn,

Ǵashyq bop aldym kúzge de.

Aǵajan,

Men sizdi saǵynyp júrmin...

Kútýmen júrmin, paidasyz.

Men jalǵyz muńǵa malynyp júrmin,

Siz kimmen júrsiz??? Qaidasyz?!

Sizge hat jazyp jibersem be eken?

(Oqymaisyz ǵoi báribir!)

Týf, sóz tappai osy múdirsem be eken?!

Kezdeseiikshi taǵy bir...

Aǵajan,

Ótkendegidei, kóktemdegidei,

Meili, úndemei tursaq ta.

Tóbem bir kókke jetkendegidei

Qýanaiyn!

Túsińizge kirip, ruqsat pa?!

ƏN AITYP BERShI... 

Ən aityp bershi maǵan,
Jan únsiz jylasyn da,
Júregim eljiresin.
Sharshadym... uǵasyń ba?!
Aitaiyn endi nesin?!.

Ən aityp bershi maǵan,
Shyǵaryp byt-shytymdy,
Qozǵaityn ishki dertti.
Kúle almai jurt syqyldy,
O, qandai kúsh júdetti?!

Ən aityp bershi maǵan,
Daýysy myń qubylǵan,
Gitarań qaida qaldy?!
Ən salshy, muńly bir ən,
Jańǵyrtyp ainalańdy!

Ən aityp bershi maǵan...
Jigerim jasyp tur ma?
Júregim soldy ma shyn?
Bilmeimin, ǵashyqpyn ba?
O, bəlkim, sen bilesiń?!

Ən aityp bershi maǵan,
Basylsyn qumarlyǵym,
Qanbaǵan týǵaly bul.
Aitar kesh shyǵar búgin,
Mahabbat týraly bir?!.

Ən aityp bershi, janym,
Keýdeme qylysh suqqan,
Kelgendei gúlsiz kóktem...
Qutqarshy tynyshtyqtan,
Sharshadym únsizdikten!

KEShIRME

Maǵan degen saǵynyshtyń otymen,

Men súietin ándi aityp ber, ótinem,

Gitarańnyń pernelerin jylatyp.

Qoshtasarda: «Kelemin», – dep ketip em,

Sonym úshin – ókinemin... Ókinem!

Qaldym keshe basqa qyzdy unatyp...

Bárine men kinálimin, keshirme!

Jek kórip ket, hattarymdy óshir de!

Basqa jigit jolyǵady shyn adal.

Ǵashyq bolyp Almatynyń keshine,

Birge júrgen sátter tússe esińe,

Ońashada jylap alsań, jylap al.

Endi meni umyta sal, aqyldym,

Men osyndai «ittigi» kóp aqynmyn,

Jan jylatyp, júregińdi júdetken.

Basyńdy da beker seniń qatyrdym...

Saǵan taǵy óleń jazyp jatyrmyn,

Saǵan endi ǵashyq emes júrekpen...

Júregińde saǵynyshyń búr atyp,

Tilegiń de bir meiirim suratyp,

Jalynyshty janarlaryń móldirep,

Armanyńdy Alataýdan qulatyp,

Gitarańnyń pernelerin jylatyp,

Men súietin ándi aityp ber, sońǵy ret...

Sosyn habarlaspaiyq!

OL TÝRALY SOŃǴY ÓLEŃ...

Ol:

«– Eshqaida ketpeimin»,–  dep ýáde etken.

Soǵan sengem, ańǵal, ańqaý ádetpen.

Sózden – jylý, kózden – meiir dámetkem,

Úmitterim aldamshy eken, qap, átteń!

Ol:

«– Eshqashan ketpeimin»,– dep sert etken,

Nazymenen kúidirtken, qylyǵymen órtetken,

Anasynan ainalaiyn erke etken.

Janarynan janyn kórip – mólt etken,

Jolyqqanda jas júregim selk etken.

Eh, ketip qaldy-ai... erte átteń!

Ol:

«– Eshkimge ketpeimin»,– dep kúlgende,

Qýanym em! Muńym tarqap bir demde.

Óleń boldy men shabytsyz júrgende,

Ózi boldy baǵa jetpes júldem de!

Endi qaittym? Ketip qaldy múldemge!

Ol eshqashan kelmeidi endi, kelmesin!

Qinalamyn, qynjylamyn men nesin?!

Senimimdi, sezimimdi kómgesin,

Anyq boldy endi eshkimdi súimesim,

Endi eshkimge senbesim!

JALǴYZ ARShA

«Qarqaraly basynda jalǵyz arsha...»

Birjan Sal.

Jar basyna jalǵyz bitken arshamyn,
Jalǵyzdyqpen jyljyp ótti qansha kún?!
Jel julmalap júrek – japyraqtarymdy,
Toz-toz boldym... arsa-arsa, arsamyn!

Bastan aýyp ketti bilem bal shaǵym?
Óleńimde kóńilsizdeý bar saryn.
Janaryńnyń jan tebirenter jarqylyn,
Nege ekeni qaita-qaita ańsadym?..

Tas tóbemnen borap jatyr qarsha muń,
Taǵdyry osy – jarǵa bitken arshanyń!
Jany jazdai jadyraǵan jan qaida?
Men sol jaily aita-aita sharshadym...

Mergen Kósherbaiuly Toqsanbai burynǵy Kókshetaý oblysy, Eńbekshilder aýdany, Kazgorodok (eskishe ataýy Janǵus-Toqsanbai) aýylynda dúniege kelgen.

 «Assalaýmaǵaleikúm», «Nostalgiia», «Men bireýdi saǵynamyn...» atty kitaptardyń avtory.