Erteń elimizde – Alǵys aitý kúni. Prezident Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Bul kúni Qazaqstandaǵy ózge ult ókilderi qazaq halqyna rahmet aityp, alǵys bildirýi kerek» degen sózinen kúlli jurt habardar. Bul sózdi ásirese Qazaqstandy Otanym dep biletin, eline adal qyzmet etip júrgen basqa ult ókilderi bolashaqqa baǵdar etip ustanýda. Osyndai jastardyń bir shoǵyry portalymyzdyń shaǵyn saýalnamasyna jaýap berdi.
Qazaq otbasyna kelin bolǵym keledi!
– Aldymen ózińizdi tanystyryp ótseńiz. Qaida týyp, qaida óstińiz?
– Meniń aty-jónim - Shtrosher Mariia Viktorqyzy. Almaty oblysy, Qarasai aýdany, Qainar aýylynda ómirge keldim.
– Qazaq tilinde erkin sóileisiz? Qansha jasyńyzda, qalai úirendińiz?
– Men qazaq aýylynda týyp-óstim. Sondyqtan, týǵannan qazaq tilinde emin-erkin sóileimin. Qazaqy ortada tárbie aldym. Qazaq tilin jetik meńgergenmin. Qazaqtyń salt-dástúrin de jaqsy bilemin. Ózimdi taza qazaqpyn dep sanaimyn.
– «Qazaq tilin úirený qiyn» degen pikirlerdi de estip qalamyz. Buǵan siz ne deisiz?
– Qazaq tilin úirený qiyn degen pikirmen kelispeimin. Sebebi, qazir qazaqsha erkin sóileitin basqa ult ókilderi óte kóp. Solarǵa qiyndyq týdyrmaǵan qazaq tili, solar ońai meńgerip jatqan qazaq tili basqaǵa nege qiyn bolsyn! Eń bastysy, ózderinde qulyq bolmai tur ǵoi. Sondyqtan, sál ynta bolsa. erkin sóileýge bolady dep oilaimyn. Bir ókinishtisi, áli kúnge qazaqtardyń ózi qazaqsha shala sóileidi, ondai jaǵdaidy men jii kezdestiremin. Ultyń qazaq bolǵannan keiin, Qazaqstanda týyp, Qazaqstanda turyp jatqan soń qalaisha ózińniń ana tilińdi bilmeisiń? Men osyǵan tań qalam. Máselen, meniń ultym nemis bolsa da, men ózimdi qazaqpyn dep sanaimyn. Eger ózińniń ana tilińdi syilap, qadirleitin bolsań, qazaq tilin úirený qiyn dep aitýǵa bolmaidy. Eger týǵannan bastap otbasynda qazaqsha sóilep, balany qazaqsha tárbielese, árine, ol bala óziniń ana tilin biletin bolady.
– Otbasyńyzda, aralasatyn ortańyzda qazaq tilin biletinder bar ma?
– Otbasymyzda tek qana qazaqsha sóilesemiz. Aralasatyn ortam da, dostarym da - qazaqtar. Men qazaqtarǵa óte jaqynmyn.
– Ainalańyzdaǵylardyń memlekettik tilge degen qurmeti qandai?
– Ainalamdaǵy adamdardyń bári memlekettik tildi qurmetteidi. Sebebi, meniń tóńiregimdegi adamdardyń bári - qazaqtar. Biraq, sol qazaqtardyń ishinen óziniń ana tilinde sóilegisi kelmeitinderdi de kezdestirip qalam. Olarǵa aitarym, óziniń ana tilin qurmettep, ana tilin jetik meńgermese, ózgege ózin, óz ultyn qurmettete almaidy!
– Bolashaǵyńyzdy Qazaqstanmen bailanystyrasyz ba? Álde tarihi otanyńyzǵa kóshý oiyńyzda bar ma?
– Bolashaǵymdy tek Qazaqstanmen bailanystyrǵym keledi. Sebebi, men osy elde týyp, osy elde tárbie aldym. Sol sebepti, Qazaqstanǵa ózimniń az da bolsa paidamdy tigizsem deimin. Tarihi otanym jaily aita ketetin bolsam, ol jaqqa barý oiymda bar. Biraq onda birjola qalǵym kelmeidi. Óitkeni, meniń otanym – Qazaqstan jáne qazaq otbasyna kelin bolǵym keledi. Ózge ult ókiline turmysqa shyqqym kelmeidi.
– Dombyra sherte alady ekensiz...
– Iá, dombyra tarta alamyn. Dombyra úiirmesine 4 synyptan bastap qatystym.
– Til úirengisi keletinderge qandai aqyl-keńes berer edińiz?
– Til úirengisi keletinderge aitarym, júrgen jerinde qazaq tilin dáriptep, memlekettik tilimizge syilastyq tanytsa eken. Til úirenýdi qazirden bastap ketse, jón bolar edi. «Otan otbasynan bastalady» deidi ǵoi. Jas otbasylar balany qazaqsha tárbiede ósirse eken, sebebi qazaqtyń salt dástúriniń tárbielik mańyzy bar. Árine basqa tildi de jetik meńgerip bilý qajet, zaman talaby solai. Biraq, memlekettik til birinshi orynda turýy tiis. Al, qazaq tilin qurmetteitin adamdarǵa men shyn júrekten alǵys bildiremin. Qazirgi tańda keibir qazaqtarǵa qaraǵanda ózge ult ókilderi qazaqsha taza sóileidi. Osydan qazaq baýyrlar bir qorytyndy shyǵarsa eken.
Otanym – Qazaqstan!
– Aldymen ózińizdi tanys tyryp ótseńiz. Qaida týyp, qaida óstińiz?
– Meniń aty-jónim - Sochnev Sergei Sergeiuly. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Shymkent qalasynda týyp-óstim. Qazir «Komsomolskaia Pravda Qazaqstan» gazetinde jarnama qyzmetiniń direktorymyn.
– Qazaq tilinde erkin sóileisiz? Qansha jasyńyzda, qalai úirendińiz?
– Qazaq tilinde bala kúnimnen erkin sóileimin. Segiz jasymda, iaǵni, ekinshi synypta, qazaq mektebinde oqyp, sol kezden bastap-aq qazaqsha úirene bastadym.
– «Qazaq tilin úirený qiyn» degen pikirlerdi de estip qalamyz. Buǵan siz ne deisiz?
– Qazaq tilin úirený - óte ońai. Ol úshin adamda ynta, yqylas, memlekettik tilge degen qurmet bolýy kerek.
– Otbasyńyzda, aralasatyn ortańyzda qazaq tilin biletinder bar ma?
– Otbasymda úlken ápkem Elena qazaq tilin menen de jaqsy biledi. 5-synyp oqyp júrgenimde meniń synyp jetekshim bolǵan. Aralasatyn ortamda kóptegen dostarym, synyptastarym, tanystarym – qazaqtar.
– Ainalańyzdaǵylardyń memlekettik tilge degen qurmeti qandai?
– Ózimniń memlekettik tilge degen qurmetim óte keremet. Qazaq tilin qurmetteitin, úirengisi kelip júrgen dostarym da barshylyq. Ókinishke qarai, óz tilin bilmeitin nemese bilgisi kelmeitin qazaq baýyrlardy kórgende janym aýyrady.
– Bolashaǵyńyzdy Qazaqstanmen bailanystyrasyz ba? Álde tarihi otanyńyzǵa kóshý oiyńyzda bar ma?
– Árine, bolashaǵymdy tek qana Qazaqstanmen bailanystyramyn. Aitpaqshy, meniń áielim qazaq. Aty – Ásel. Tarihi Otanym mende bireý ǵana, ol – Qazaqstan.
– Til úirengisi keletinderge qandai aqyl-keńes berer edińiz?
– Til úirengisi keletinderge beretin aqyl-keńesim – qiyndyqtan qoryqpaý kerek. Eń bastysy, osy elde turatyn kez kelgen jan memlekettik tildi bilýge, úirenýge mindetti.
Qazaq halqy - óte baýyrmal, peiili keń,
tarihy tereń, dástúri bai halyq
– Aldymen ózińizdi tanystyryp ótseńiz. Qaida týyp, qaida óstińiz?
– 1978 jyly Ózbekstan respýblikasynyń Ándijan qalasynda dárigerler otbasynda dúniege keldim. Men týǵanda ata-anam stýdent bolǵandyqtan shyǵar, osy jasqa jetkenshe izdenýden jalyqqan emespin. Al, balalyǵym Taraz qalasynda ótti. Toǵyz jyldan beri Qazaqstan halqy Assambleiasynyń múshesimin.
– Qazaq tilinde erkin sóileisiz? Qansha jasyńyzda, qalai úirendińiz?
– Qazaq tilin bala kúnnen úirendim. Birinshiden, mektepte qazaq tili sabaǵy boldy. Ózbek tiline jaqyn bolǵan soń qyzyǵýshylyǵym artty. Tipti orys mektebinde oqyǵan kezimde de muǵalimderdiń qoldaýymen qazaq tilin meńgerýime mol múmkindik týdy. Keiinnen shetelge oqýǵa da tek qazaq jigittermen bardym. Solar arqyly qazaqsha erkin sóilei bastadym.
Qazir úide bala-shaǵammen de qazaqsha sóilesem. Áielim, anam, bárimiz erkin sóileimiz. Memlekettik tildi jaqsy kóremiz, qurmetteimiz.
– «Qazaq tilin úirený qiyn» degen pikirlerdi de estip qalamyz. Buǵan siz ne deisiz?
– Bul pikirlerge óz basym kelispeimin. Til kim úshin qiyn? Árine, yntasy joqtar úshin. Men ózim segiz tildi meńgergenmin. Eń birinshi, ol tildi adam jaqsy kórýi kerek. Sonan soń ǵana úirenedi. Elge, jerine, ultyna degen mahabbat bolsa tildi erkin meńgerip alýǵa bolady. Eger kúndelikti jattyqsa, úsh aida meńgerip shyǵýǵa múmkindik bar. Taǵy da qaitalaimyn, kún saiyn tilge ýaqyt bólip, úirenýden jalyqpaý kerek.
– Aralasatyn ortańyzda qazaq tilin biletinder bar ma?
– Dostarymnyń, áriptesterimniń qazaq tiline degen mahabbaty zor. Qazir qazaq tiline qyzyǵýshylar kóbeiip jatyr. Biz de únemi balalarymyzǵa osy el bizdiń bolashaǵymyz, osy elde qyzmet etesińder, osy eldiń tilin tolyq meńgerý qajet» dep aityp otyramyz. Elbasymyz ózge ult ókilderiniń tildi erkin igerýine tolyq múmkindik berdi. Bolashaqta halqymyz tek qazaq tilinde qarym-qatynas jasaityn elge ainalady dep oilaimyn. Bárimizdi biriktiretin bir til bolsa, ol qazaq tili. Men osy tildi nyǵaitý úshin qolymnan kelgenshe óz úlesimdi qosa beremin.
– Bolashaǵyńyzdy Qazaqstanmen bailanystyrasyz ba? Álde tarihi otanyńyzǵa kóshý oiyńyzda bar ma?
– Men kóshsem, tek Tarazǵa kósher edim. Sebebi, ósken ortam, qara shańyraǵym sonda. Onda ákem bar, týystarym da sol qalada. Astanaǵa alǵash 2006 jyly kelgem, sodan beri osyndamyn. Qazir Amerikaǵa, Reseige, Ózbekstanǵa baryp qyzmet isteýge múmkindigim bar. Biraq Qazaqstannan ózge eshbir elge barǵym kelmeidi. Qazaq halqy óte baýyrmal, peiili keń, tarihy tereń, dástúri bai halyq. Sondyqtan da bul elge Alla taǵala tynyshtyq pen mamyrajai tirlik, berekesin berip tur. Al Ózbekstanǵa tek baýyrlas el retinde Qazaqstan atynan kómek, qoldaý kórsetýge barýym múmkin. Meniń elim, Otanym – Qazaqstan.
– Til úirengisi keletinderge qandai aqyl-keńes berer edińiz?
– Qazaq, orys, aǵylshyn jáne arap tilderin jaqsy bilemin. Ýrdý, túrik jáne parys tilderinde de sóilese alamyn. Til úirený úshin tek úlken mahabbat kerek. Ary qarai bári jeńil júzege asady.
.jpeg)