Foto: primeminister.kz
QR Premer-Ministri Álihan Smaiylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda aldaǵy jylytý maýsymyna daiyndyq sharalary qaraldy, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Energetika ministri Almasadam Sátqaliev búgingi tańda respýblikanyń elektr stantsiialaryna tehnikalyq aýdit aiaqtalǵanyn, bul jumysqa halyqaralyq konsýltanttar tartylǵanyn baiandady. Nátijesinde tozý, negizgi jabdyqtardyń jaramdylyq merzimi, otyn shyǵyny, tehnologiialyq buzýshylyqtar jáne t.b. kórsetkishter boiynsha reiting qalyptastyryldy. Qazirgi ýaqytta odan ári is-qimyl josparlary daiyndalyp jatyr. Sonymen qatar barlyq 37 JEO boiynsha ákimdiktermen birlesip, aldaǵy jylý berý maýsymyna daiyndyq úshin jol kartalary jasalyp jatyr, olar Energetika ministrliginiń baqylaýynda bolady.
Jalpy biyl elektr stantsiialarynda 10 energiia blogyn, 49 qazandyqty jáne 54 týrbinany jóndeý josparlanǵan. Bir energetikalyq blokta, eki qazandyqta jáne úsh týrbinada ár túrli kezeńderde jumystar júrgizilýde. Elektr jelileri boiynsha jalpy uzyndyǵy 25 myń shaqyrym elektr berý jelilerin, sondai-aq 564 joǵary voltty qosalqy stantsiialardy jóndeý josparlanǵan. Elektr jelilerin jóndeý jumystary mamyr aiynda bastalmaq.
Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri Murat Qarabaevtyń málimdeýinshe, respýblikadaǵy jylýmen jabdyqtaý jelileriniń jalpy uzyndyǵy – shamamen 14 myń shaqyrym. El boiynsha jelilerdiń 54%-y ortasha deńgeide tozǵan – 7,5 myń shaqyrym jelini aýystyrý qajet. Eń joǵary tozý deńgeii – Abai, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy, Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda.
2023 jyly biýdjetten tozý kórsetkishi 75%-dan asatyn kommýnikatsiialar boiynsha 47 jobany iske asyrýǵa 69,4 mlrd teńge bólindi. Bul qarajatqa shamamen 107 shaqyrym jylý jelilerin qaita jańartý josparlanyp otyr. Jalpy 2029 jylǵa qarai jylý qubyrlarynyń tozýyn 43%-ǵa deiin tómendetý mindeti tur.
Budan basqa qazirgi ýaqytta Úkimet rezervinen Aqmola jáne Pavlodar oblystaryndaǵy jylý jelilerin rekonstrýktsiialaý men jańǵyrtýǵa qarajat bólý máselesi pysyqtalyp jatyr. Máselen, 15 naýryzda Ekibastuz qalasynda 4 jylý magistralin (2-JM, 5-JM, 8-JM, 12-JM) rekonstrýktsiialaý jáne Pavlodarda jańa jylý jelilerin salý boiynsha oń dáiekteme alyndy. Sondai-aq Aqmola oblysy ákimdiginiń ótinimi boiynsha Stepnogorsk jáne Kókshetaý qalalarynda jylý joldaryn jóndeý máselesi pysyqtalýda.
Tótenshe jaǵdailar ministri Iýrii Ilin ózin de, áleýmettik infraqurylym nysandaryn da jylý jáne elektr energiiasymen qamtamasyz etetin ónerkásip kásiporyndaryn tekserý jumystary týraly baiandama jasady. Óńirlerdegi jumys josparlary týraly Pavlodar oblysynyń ákimderi Asaiyn Baihanov, Qostanai oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danial Ahmetov jáne Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaev aityp berdi.
Premer-Ministr ótken qys mezgili jylý energetikasyndaǵy kóptegen problemanyń betin ashyp bergenin aitty. Atap aitqanda, Ekibastuz, Rýdnyi jáne Ridder qalalarynda jaǵdai óte kúrdeli boldy. Ondaǵy máselelerdi kúni-túni baqylaýǵa alyp, shuǵyl túrde sheshýge týra keldi.
«Barlyq ákimdikter budan qorytyndy shyǵaryp, mundai jaǵdaiǵa endi qaityp jol bermeý úshin sapaly jumys isteýi kerek», — dedi Álihan Smaiylov.
Úkimet basshysynyń aitýynsha, ótken jylytý maýsymynda apattardyń sany aitarlyqtai ósti – tipti iri qalalardyń ózinde jylý energiiasynyń jetpei qalýynan ortasha temperatýrany tómendetip berýge týra keldi. Negizgi jabdyqtardyń tozýyna bailanysty basqa da infraqurylymdyq aqaýlar oryn aldy.
«Munyń barlyǵy turǵyndardyń oryndy narazylyǵyna alyp keldi. Keibir óńirlerde kómirdi ýaqytyly jetkizip berý problemaǵa ainaldy. Bul jyl saiynǵy júieli jumys. Onda eshqandai irkilister men kemshilikter bolmaýy tiis edi», — dedi Premer-Ministr.
Jalpy, Álihan Smaiylovtyń aitýynsha, buǵan deiin jabdyqtardyń tehnikalyq jai-kúiine ýaqytyly, keshendi jáne obektivti baǵalaý júrgizilgen joq. Odan bólek jylý elektr ortalyqtarynyń basshylyǵy men ieleriniń jaýapkershiligi tómen.
«Ýákiletti memlekettik organdardyń nusqaýlyqtary tek qana usynys deńgeiinde boldy, menshik ielerin olardy tolyqtai oryndaýǵa mindettemeidi. Sondyqtan qordalanyp qalǵan mundai problemalar óte kóp. Olardyń basym bóligi jylý jelileriniń tozýyna qatysty», — dedi Úkimet basshysy.
Osyǵan bailanysty biyl Úkimet energiialyq baqylaý qyzmetin zańnamalyq turǵydan kúsheitip, olarǵa jospardan tys tekserýler júrgizý quqyǵyn beredi. Energiia obektilerin tiisti deńgeide kútip ustamai, tirshilikke qajetti júielerdiń qyzmetine qaýip tóngen jaǵdaida memleketke olardy menshikten alyp qoiý quqyǵy beriletin bolady.
«Úkimet pen ákimdikter jáne menshik ieleri tiisti energetikalyq infraqurylymdy jóndeý jáne rekonstrýktsiialaý jobalaryn qarjylandyrýdy basym tártippen qamtamasyz etedi. Óńirlerden kelip túsken ótinimder negizinde jelilerdi aýystyrý boiynsha quny 69 mlrd teńgeni quraityn 47 jobadan turatyn pýl jasaqtaldy. Bul jumysty sapaly jáne ýaqytyly júrgizýdiń mańyzy óte zor», — dedi Álihan Smaiylov.
Sonymen qatar Premer-Ministr 2 myń shaqyrym jylý jelileri jeke menshikte ekenin aitty. Olardyń tozý deńgeii shamamen 77%-dy qurap otyr. Osyǵan bailanysty osy jelilerdiń jaǵdaiyna jáne jóndeý jumystarynyń mindetti túrde júrgizilýine baqylaýdy kúsheitý kerek.
«Energiia obektileri ieleriniń jaýapkershiligin arttyryp, ony qyzmet kórsetý kelisim-sharttarynda qarastyrý kerek. Shart talaptaryn oryndaý usynym túrinde emes, mindetti bolýǵa tiis», — dedi Premer-Ministr.
Sonymen qatar Úkimet basshysy jeke menshiktegi jylý jelilerin biýdjettik kreditteý arqyly rekonstrýktsiialaý máselesin pysyqtaý kerektigin aitty. Qarjyny qaitarý «Tarifti investitsiiaǵa aiyrbastaý» sheńberinde júrgiziletin bolady.
Óz sózin qorytyndylai kele, Úkimet basshysy óńir ákimdikteri Energetika, Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrlikterimen birlesip, barlyq turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq, turǵyn úi jáne áleýmettik sala obektisiniń aldaǵy 2023-2024 jylytý maýsymyna daiyndyǵy boiynsha is-sharalar josparyn bekitip, ony tez arada iske asyrýǵa kirisýi qajettigin aitty.
Oǵan qosa Álihan Smaiylov 1 maýsymǵa deiin qoldanystaǵy jylý jelileriniń jaǵdaiyna tehnikalyq tekserý jumystaryn aiaqtaý jáne osy jumystardyń qorytyndysy boiynsha apatty jaǵdaidaǵy jeke menshiktegi jylý jelilerin kommýnaldyq menshikke berýdiń qajettiligin anyqtaý kerektigin aitty.
«Týyndaǵan barlyq máseleni jylytý maýsymyna deiin sozbai, jedel sheshý qajet. Usaq-túiek demei, qaýip-qaterlerdiń barlyǵyn muqiiat esepteý kerek», — dep túiindedi Premer-Ministr.
