Memleket bolashaǵy bilikti qadrlar qolynda

QR Tuńǵysh Prezidenti-Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2018 jylǵy 5 qazandaǵy halyqqa Joldaýynda jańa formatsiiadaǵy memlekettik qyzmetshiler qalyptastyrý qajettigi, olar bilik pen qoǵam arasyn jaqyndatýdyń dánekeri ekendigi erekshe atap kórsetilgen. Memlekettik qyzmetshi sapany ómirlik stili jáne negizgi ustanymy etip, ózin-ózi jetildirýdi basty qaǵidatyna ainaldyrýy tiis.

Memlekettiń órkendeýi, halyqtyń ál-aýqatynyń artýy, sondai-aq qoǵamnyń kez kelgen salasynyń damýy – birinshi kezekte memlekettik qyzmetkerdiń qajyrly eńbegine tikelei bailanysty. Damyǵan elderdiń tájiribesi eldiń básekege qabilettiligin arttyrý jolynda memlekettik apparattyń ishki kadrlyq múmkindikteri asa mańyzdy ekendigin kórsetip otyr.

Táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen-aq Elbasy basty strategiialyq mindetterdi tiimdi iske asyratyn, zamanaýi memlekettik apparatty qurý jumysyn nazarynan tys qaldyrǵan joq. Bul oraida, birinshi kezekte Prezidenttiń bastamasymen kólemdi ári tiimsiz basqarýdyń ákimshilik toby ońtailandyrylyp, táýelsiz Qazaqstannyń jańa jaǵdaiyndaǵy saiasi baǵytyn sapaly júzege asyra alatyn memlekettik apparat qurý baǵytynda jumys júrgizile bastady.

Táýelsiz Qazaqstannyń memlekettik qyzmetiniń institýtsiialanýynyń bastamasy ám alǵysharty retinde 1995 jyly qabyldanǵan zańdyq kúshi bar «Memlekettik qyzmet týraly» Elbasy Jarlyǵyn atap ótýge bolady. Sózsiz, burynǵy Keńes Odaǵynyń quramyna kirgen elderdiń arasynda sol kezderi mundai innovatsiialyq qujat qabyldaǵan tuńǵysh memleket Qazaqstan boldy. Belgili bir deńgeide, bul qadam memlekettik qyzmettiń kadrlyq quramyn nyǵaityp, damýynyń negizine ainaldy.

Memlekettik saiasat salasynda qa­byl­­da­natyn sheshimder úshin jaýap­ker­shilik sapasy men deńgeiin jaqsartý maqsatymen «ortalyq-óńir» qaǵidaty boiynsha oryn aýystyrý praktikasy kúsheitilip jatyr. Iaǵni, joǵary memlekettik organdardyń qyz­metkerleri tájiribe alý úshin aimaqtarǵa jiberiletin bolady. Óitkeni mem­le­­kettik qyzmetkerlerdi kezekten tys at­tes­­tattaý qorytyndysyna súiene kele, mi­ni­­s­trlikter men komitetter ap­pa­rat­­­tarynda óńirlerde belgili ýaqyt aralyǵyndaǵy jumys táji­ri­­besi bar kadrlar múlde jetkiliksiz ekeni anyqtalǵan. Budan biz óńirlik deńgeide iske asyrylatyn saiasatty ázirleýde aimaqtarda qyzmet atqaratyn kadrlardyń qadiri artqanyn baǵamdai alamyz. Sondai-aq sońǵy jyldary qyzmet babymen alǵa jyl­jy­­p, óńirlerden ortalyqqa aýysqan memlekettik qyzmetshiler qa­­­tary arta túsken. Sanmen dálel-dáiek kel­tir­­sek, 2017 jylmen salystyrǵanda 2018 jyly ortalyqqa aýysqandardyń úlesi 32 paiyzǵa artqan. Iaki 5 186 mamannan 6 826-ǵa  deiin kóbeigenin ańǵarýǵa bolady. Olardyń ishinde tó­men­­gi qyzmetterden joǵary laýazymdarǵa kóte­rilgenderdiń salmaǵy basymyraq. Tiisinshe, bul kórsetkish ishki konkýrs qorytyndylary boiynsha taǵaiyn­dal­ǵan qyzmetshilerdiń jalpy sanynyń 62,7 paiyzyn qurap otyr.

Bilikti kadr – qashanda qoǵamnyń barlyq salasyn damytý jolynda mem­le­ket­tik qyzmetti tiimdi ári júieli uiym­das­ty­rý­dyń kepili. Óńir tájiribesinen bólek, mamandardy kásibilendirýdiń mańyzdy bóligi hám negizgi oshaǵy – Prezident janyndaǵy Memlekettik bas­qarý akademiiasy men onyń filialdary bazasyndaǵy kadr daiarlaý, qaita da­iar­­laý jáne bilik­tiligin arttyrý júi­e­si. Elbasy júk­tegen mańyzdy tapsyrmany or­yndaý úshin saiasi qyzmetkerlerge arnal­ǵan «Jańa formatsiia basshysy» baǵdarlamasy men «A» korpýsynyń la­ýa­­zymyna taǵaiyndalǵandar úshin júrgiziletin arnaiy qaita daiarlaý synyptary da­iyn­daldy. Mysaly, 2018 jyly joba­lyq menedjment baǵytynda 5 000-ǵa jýyq qyzmetker oqytylǵan bolsa, osy jyldyń birinshi toqsanynyń ózinde 3239 memle­kettik qyzmetshi qaita daiarlaý jáne bilik­tiligin arttyrý kýrstarynan ótken.

Elbasy Joldaýynda úzdik shetel­dik kompaniialarda jumys jasaǵan, eleýli qyzmettik tájiribesi bar nemese Dúnie júziniń jetekshi bilim ordalarynda oqyǵan jeke sektor­da­ǵy kásibi mamandardy tartýdyń mańyzdy bastama ekeni kórsetilgen. Sol sebepti, kóp keshiktirmei Memlekettik qyzmet isteri jáne sy­bailas jemqorlyqqa qarsy is-qi­myl agenttigi «tez jaldaý» tetigin iske qosty. Bul qural arqyly memlekettik organdar konkýrstan tys negizde Pre­zi­dent janyn­daǵy Kadr saiasaty jónin­degi ult­tyq komissiianyń sheshi­mimen kreativti hám tájiribeli mamandardy ta­ǵai­yn­­dai alady.

Jalpy alǵanda, qazirgi ýaqytta memlekettik qyz­metkerlerdiń bilim deńgeii turaqty, olardyń 92 paiyzynyń joǵary bilimi bar. 2017 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda byltyr «Bolashaq» baǵdarlamasy stipen­diat­ta­rynyń úlesi 13 paiyzǵa artsa, Prezident janyndaǵy Memlekettik basqarý akademiiasy túlekteri 3 paiyzǵa kóbeigen.

Jumys tiimdiligin arttyrý

Memlekettik qyzmet isteri agentti­gi­­niń basty mindetteriniń biri – eń­bek­aqy tóleýdiń jańa júiesiniń tiim­­di tustaryn zerdeleý. Prezident Ákim­shi­­liginiń janynan jasaqtalǵan arnaiy jumys toby qanatqaqty jobany odan ári jetildirip, damytý jóninde usynystar ázirlep, al mem­­le­­kettik organdar jańa júie bo­iyn­­sha tólemdi qarjylandyrý kóz­de­­rin aiqyndaýdy jalǵastyryp jatyr. Bú­­gin­ tańda biýdjetke túsetin júktemeni tómendetý joldary da belgilengen. Onyń biri - memlekettik múlikti tiimdi, iaki utym­dy paidalaný bolsa, endi biri - ve­dom­­stvolyq baǵynyshty uiymdardy ońtailandyrý isi.

Bul jumystardyń Úkimet bekitken Memlekettik organdardyń shtat­tyq sany men shyǵystaryn ońtai­lan­dyrý jónindegi is-sharalar josparyna sáikes júieli túrde júrgizilip jatqanyn da atap ótý kerek.

Birinshi kezekte qaitalanbaly fýnk­­tsiia­lardy alyp tastaý, basshy­lyq quramyn qysqartý, sondai-aq jekelegen bólim­shelerdi ortalyqtandyrý turǵy­sy­­nan basqarý qurylymdary qaita qaralmaq. 2018 jyly úsh ákimdikte, iaǵni Nur-Sultan jáne Almaty qalasynda, sodan soń Aqmola oblysynda transformatsiialaý jumystary júrgizildi. Nátijesinde bul sharalar elorda ákimdigine shamamen eseptegende 22,5 mlrd teńge kólemindegi qarajatty únemdeýge múmkindik týdyrdy. Al, Aqmola oblysy boiynsha basshylyq laýazymdar men atqarýshy qyzmetterdiń araqatynasy eki ese qysqarsa, Almaty qalasy ákimdiginde personaldy basqa­rý­dyń ortalyqtandyrylǵan qyzmeti quryldy, sonymen qatar 6 basqarma taratyldy.

Osy oraida aita ketetin bir jáit, tiimsiz shyǵyndardy ońtai­lan­dy­rý esebinen únemdelgen qarajattyń kóp bóligi qyzmetshilerdiń eńbekaqysyn kóte­rý­ge baǵyttalady. Sózsiz, jańa júie eńbekaqy­ny kóbeitýdi ǵana emes, jumys tiim­di­li­gin arttyrýdy kóz­dei­di.

Qazirgi kezde biýdjetten qarjy­lan­dy­rylatyn qoǵamdaǵy negizgi jumys túrleri, atap aitar bolsaq, joldardy jóndeý, jylý, elektr energiiasyn berý, kóshelerdi tazalaý, sýmen jabdyqtaý jáne taǵy basqa osyndai mańyzdy qyzmetter halyqtyń ómir súrý sapasyna aitarlyqtai áser etetini belgili. Degenmen olarda memlekettik qyzmet mártebesi joq. Sol sebepti, shuǵyl túrde «Memlekettik kórse­tiletin qyzmetter týraly» zańdy qaita qarap, oǵan «qoǵamdyq mańyzy bar qyz­metter» uǵymyn engizý usynyldy.

Ádep kodeksiniń talaptary qatań saqtalsa

Búgingi tańda Qazaqstannyń memlekettik qyzmetinde turaqtylyq jáne aýysý­dyń tómen deńgeii anyq baiqalap otyr. Sońǵy eki jyl ishinde kadrlardyń qyzmetten ketý jáne bas tartý kór­set­­kishi 6,2 paiyzdy qurasa, ózge de teris sebepter boiynsha aýysý 4,6 paiyzǵa qysqarǵan. Jalpy alǵanda, memlekettik qyzmetshi azamattarmen teń qarym-qatynasta bolýy, kez kelgen qiyn jaǵdaidan jol taba bilýi, sondai-aq óz emotsiialaryn basqara bilýi kerek. Óitkeni mamandardyń qai ýaqytta da Ádep kodeksiniń talaptaryn saqtaýy qatań baqylanatyny belgili.

Jaqynda ǵana Memlekettik qyzmet is­te­ri jáne sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń Mem­le­ket­­tik qyzmet salasyndaǵy baqylaý departamentiniń basshysy Madina Naýryzbek 2018 jyly Ádep jónindegi komissiianyń bes birdei otyrysy, biyl bir otyrysy ótkizilip, onyń barysynda 18 máse­le qaralǵanyn málimdedi. Sonyń náti­je­si boiynsha Ádep kodeksin ashyq buzǵany úshin tórt qyzmetshige eskertý jasalyp, úsh qyz­metshige qatań sógis jariialanǵan jáne bir qyzmetshi óz laýazymynan bosa­tyl­ǵan. Olardyń atyn atap, túsin tústeýdiń qajeti joq, árine, degenmen jol bergen oǵash qylyqtary men olqy tustary basqaǵa sabaq bolýy kerek. Mysaly, Parlament Senaty apparatynyń Ekonomikalyq saiasat, innovatsiialyq damý jáne ká­sip­kerlik komitetimen ózara is-qimyl jasaý bóliminiń meńgerýshisi óziniń qol astyndaǵy qyzmetshilerge qatty til tigizip, sodan soń shyndyqqa sáikes kelmeitin jalǵan máli­met­ter taratqany úshin ornyn bosatqan. Sondai-aq, Ádilet minis­tr­­liginiń qos qyzmetkeriniń tártibi qatar qara­­lyp, olar vedomstvonyń tártip­tik ko­mis­­siiasy otyrysynyń jumys bary­sy­na zańsyz aralasqany úshin jaýap­ker­shi­lik­ke tartylǵan. Al biyl Mádeniet jáne sport ministrligi Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komiteti tóraǵa­synyń orynbasary kópshilik ýaqyt ótkizetin qoǵamdyq oryn­da mas kúiinde kózge túsip, oǵan qatań sógis berilgen.

Budan shyǵatyn qorytyndy, ár memlekettik qyzmetshi ózin mem­le­­kettiń hám qoǵamnyń ainasy retinde sezi­nip, Ádep kodeksiniń talaptaryn árdaiym nazarda ustaǵany jón. Óitkeni mamannyń óz isin jete meńgerýi­men qatar, ádildik, salqynqandylyq, qarapaiym­dy­lyq, adaldyq, baisal­dy­lyq siiaqty qasietterimen bedeli tolysyp, tulǵasy qalyptasady.

Asylbek Saǵiuly