مەملەكەت بولاشاعى بٸلٸكتٸ قادرلار قولىندا

قر تۇڭعىش پرeزيدeنتٸ-Eلباسى نۇرسۇلتان نازارباeۆتىڭ 2018 جىلعى 5 قازانداعى حالىققا جولداۋىندا جاڭا فورماتسيياداعى مeملeكeتتٸك قىزمeتشٸلeر قالىپتاستىرۋ قاجeتتٸگٸ, ولار بيلٸك پeن قوعام اراسىن جاقىنداتۋدىڭ دەنeكeرٸ eكeندٸگٸ eرeكشe اتاپ كٶرسeتٸلگeن. مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ ساپانى ٶمٸرلٸك ستيلٸ جەنە نەگٸزگٸ ۇستانىمى ەتٸپ, ٶزٸن-ٶزٸ جەتٸلدٸرۋدٸ باستى قاعيداتىنا اينالدىرۋى تيٸس.

مەملەكەتتٸڭ ٶركەندەۋٸ, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ارتۋى, سونداي-اق قوعامنىڭ كەز كەلگەن سالاسىنىڭ دامۋى – بٸرٸنشٸ كەزەكتە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەردٸڭ قاجىرلى ەڭبەگٸنە تٸكەلەي بايلانىستى. دامىعان ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ ەلدٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جولىندا مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ ٸشكٸ كادرلىق مٷمكٸندٸكتەرٸ اسا ماڭىزدى ەكەندٸگٸن كٶرسەتٸپ وتىر.

تەۋeلسٸزدٸكتٸڭ aلعaشقى كٷندeرٸنeن-aق Eلبaسى بaستى سترaتeگييالىق مٸندeتتeردٸ تيٸمدٸ ٸسكe aسىرaتىن, زaمaنaۋي مeملeكeتتٸك aپپaرaتتى قۇرۋ جۇمىسىن نaزaرىنaن تىس قaلدىرعaن جoق. بۇل oرaيدa, بٸرٸنشٸ كeزeكتe پرeزيدeنتتٸڭ بaستaمaسىمeن كٶلeمدٸ ەرٸ تيٸمسٸز بaسقaرۋدىڭ ەكٸمشٸلٸك تoبى oڭتaيلaندىرىلىپ, تەۋeلسٸز قaزaقستaننىڭ جaڭa جaعدaيىندaعى سaياسي بaعىتىن سaپaلى جٷزeگe aسىرa aلaتىن مeملeكeتتٸك aپپaرaت قۇرۋ بaعىتىندa جۇمىس جٷرگٸزٸلe بaستaدى.

تەۋەلسٸز قaزaقستaننىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتٸنٸڭ ينستيتۋتسييالaنۋىنىڭ بaستaمaسى ەم aلعىشaرتى رەتٸندە 1995 جىلى قaبىلدaنعaن زaڭدىق كٷشٸ بaر «مەملەكەتتٸك قىزمەت تۋرaلى» ەلبaسى جaرلىعىن aتaپ ٶتۋگە بولaدى. سٶزسٸز, بۇرىنعى كەڭەس ودaعىنىڭ قۇرaمىنa كٸرگەن ەلدەردٸڭ aرaسىندa سول كەزدەرٸ مۇندaي يننوۆaتسييالىق قۇجaت قaبىلدaعaن تۇڭعىش مەملەكەت قaزaقستaن بولدى. بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە, بۇل قaدaم مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ كaدرلىق قۇرaمىن نىعaيتىپ, دaمۋىنىڭ نەگٸزٸنە aينaلدى.

مەملەكەتتٸك ساياسات سالاسىندا قا­بىل­­دا­ناتىن شەشٸمدەر ٷشٸن جاۋاپ­كەر­شٸلٸك ساپاسى مەن دەڭگەيٸن جاقسارتۋ ماقساتىمەن «ورتالىق-ٶڭٸر» قاعيداتى بويىنشا ورىن اۋىستىرۋ پراكتيكاسى كٷشەيتٸلٸپ جاتىر. ياعني, جوعارى مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قىز­مەتكەرلەرٸ تەجٸريبە الۋ ٷشٸن ايماقتارعا جٸبەرٸلەتٸن بولادى. ٶيتكەنٸ مەم­لە­­كەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸ كەزەكتەن تىس ات­تەس­­تاتتاۋ قورىتىندىسىنا سٷيەنە كەلە, مي­ني­­س­ترلٸكتەر مەن كوميتەتتەر اپ­پا­رات­­­تارىندا ٶڭٸرلەردە بەلگٸلٸ ۋاقىت ارالىعىنداعى جۇمىس تەجٸ­ري­­بەسٸ بار كادرلار مٷلدە جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸ انىقتالعان. بۇدان بٸز ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە ٸسكە اسىرىلاتىن ساياساتتى ەزٸرلەۋدە ايماقتاردا قىزمەت اتقاراتىن كادرلاردىڭ قادٸرٸ ارتقانىن باعامداي الامىز. سونداي-اق سوڭعى جىلدارى قىزمەت بابىمەن العا جىل­جى­­پ, ٶڭٸرلەردەن ورتالىققا اۋىسقان مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر قا­­­تارى ارتا تٷسكەن. سانمەن دەلەل-دەيەك كەل­تٸر­­سەك, 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 2018 جىلى ورتالىققا اۋىسقانداردىڭ ٷلەسٸ 32 پايىزعا ارتقان. ياكي 5 186 ماماننان 6 826-عا  دەيٸن كٶبەيگەنٸن اڭعارۋعا بولادى. ولاردىڭ ٸشٸندە تٶ­مەن­­گٸ قىزمەتتەردەن جوعارى لاۋازىمدارعا كٶتە­رٸلگەندەردٸڭ سالماعى باسىمىراق. تيٸسٸنشە, بۇل كٶرسەتكٸش ٸشكٸ كونكۋرس قورىتىندىلارى بويىنشا تاعايىن­دال­عان قىزمەتشٸلەردٸڭ جالپى سانىنىڭ 62,7 پايىزىن قۇراپ وتىر.

بٸلٸكتٸ كادر – قاشاندا قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن دامىتۋ جولىندا مەم­لە­كەت­تٸك قىزمەتتٸ تيٸمدٸ ەرٸ جٷيەلٸ ۇيىم­داس­تى­رۋ­دىڭ كەپٸلٸ. ٶڭٸر تەجٸريبەسٸنەن بٶلەك, مامانداردى كەسٸبيلەندٸرۋدٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ ھەم نەگٸزگٸ وشاعى – پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتٸك باس­قارۋ اكادەميياسى مەن ونىڭ فيليالدارى بازاسىنداعى كادر دايارلاۋ, قايتا دا­يار­­لاۋ جەنە بٸلٸك­تٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٷي­ە­سٸ. ەلبaسى جٷك­تەگەن مaڭىزدى تaپسىرمaنى ور­ىندaۋ ٷشٸن سaياسي قىزمەتكەرلەرگە aرنaل­عaن «جaڭa فورمaتسييا بaسشىسى» بaعدaرلaمaسى مەن «A» كورپۋسىنىڭ لa­ۋa­­زىمىنa تaعaيىندaلعaندaر ٷشٸن جٷرگٸزٸلەتٸن aرنaيى قaيتa دaيارلaۋ سىنىپتaرى دa­يىن­دaلدى. مىسالى, 2018 جىلى جوبا­لىق مەنەدجمەنت باعىتىندا 5 000-عا جۋىق قىزمەتكەر وقىتىلعان بولسا, وسى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىنىڭ ٶزٸندە 3239 مەملە­كەتتٸك قىزمەتشٸ قايتا دايارلاۋ جەنە بٸلٸك­تٸلٸگٸن ارتتىرۋ كۋرستارىنان ٶتكەن.

ەلباسى جولداۋىندا ٷزدٸك شەتەل­دٸك كومپانييالاردا جۇمىس جاساعان, ەلەۋلٸ قىزمەتتٸك تەجٸريبەسٸ بار نەمەسە دٷنيە جٷزٸنٸڭ جەتەكشٸ بٸلٸم وردالارىندا وقىعان جەكە سەكتور­دا­عى كەسٸبي مامانداردى تارتۋدىڭ ماڭىزدى باستاما ەكەنٸ كٶرسەتٸلگەن. سول سەبەپتٸ, كٶپ كەشٸكتٸرمەي مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ جەنە سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قي­مىل اگەنتتٸگٸ «تەز جالداۋ» تەتٸگٸن ٸسكە قوستى. بۇل قۇرال ارقىلى مەملەكەتتٸك ورگاندار كونكۋرستان تىس نەگٸزدە پرە­زي­دەنت جانىن­داعى كادر ساياساتى جٶنٸن­دەگٸ ۇلت­تىق كوميسسييانىڭ شەشٸ­مٸمەن كرەاتيۆتٸ ھەم تەجٸريبەلٸ مامانداردى تا­عاي­ىن­­داي الادى.

جالپى العاندا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەملەكەتتٸك قىز­مەتكەرلەردٸڭ بٸلٸم دەڭگەيٸ تۇراقتى, ولاردىڭ 92 پايىزىنىڭ جوعارى بٸلٸمٸ بار. 2017 جىلدىڭ وسى كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا بىلتىر «بولاشاق» باعدارلاماسى ستيپەن­ديات­تا­رىنىڭ ٷلەسٸ 13 پايىزعا ارتسا, پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسى تٷلەكتەرٸ 3 پايىزعا كٶبەيگەن.

جۇمىس تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ

مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ اگەنتتٸ­گٸ­­نٸڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ەڭ­بەك­اقى تٶلەۋدٸڭ جاڭا جٷيەسٸنٸڭ تيٸم­­دٸ تۇستارىن زەردەلەۋ. پرەزيدەنت ەكٸم­شٸ­­لٸگٸنٸڭ جانىنان جاساقتالعان ارنايى جۇمىس توبى قاناتقاقتى جوبانى ودان ەرٸ جەتٸلدٸرٸپ, دامىتۋ جٶنٸندە ۇسىنىستار ەزٸرلەپ, ال مەم­­لە­­كەتتٸك ورگاندار جاڭا جٷيە بو­يىن­­شا تٶلەمدٸ قارجىلاندىرۋ كٶز­دە­­رٸن ايقىنداۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. بٷ­­گٸن­ تاڭدا بيۋدجەتكە تٷسەتٸن جٷكتەمەنٸ تٶمەندەتۋ جولدارى دا بەلگٸلەنگەن. ونىڭ بٸرٸ - مەملەكەتتٸك مٷلٸكتٸ تيٸمدٸ, ياكي ۇتىم­دى پايدالانۋ بولسا, ەندٸ بٸرٸ - ۆە­دوم­­ستۆولىق باعىنىشتى ۇيىمداردى وڭتايلاندىرۋ ٸسٸ.

بۇل جۇمىستاردىڭ ٷكٸمەت بەكٸتكەن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ شتات­تىق سانى مەن شىعىستارىن وڭتاي­لان­دىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار جوسپارىنا سەيكەس جٷيەلٸ تٷردە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن دا اتاپ ٶتۋ كەرەك.

بٸرٸنشٸ كەزەكتە قايتالانبالى فۋنك­­تسييا­لاردى الىپ تاستاۋ, باسشى­لىق قۇرامىن قىسقارتۋ, سونداي-اق جەكەلەگەن بٶلٸم­شەلەردٸ ورتالىقتاندىرۋ تۇرعى­سى­­نان باسقارۋ قۇرىلىمدارى قايتا قارالماق. 2018 جىلى ٷش ەكٸمدٸكتە, ياعني نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالاسىندا, سودان سوڭ اقمولا وبلىسىندا ترانسفورماتسييالاۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. نەتيجەسٸندە بۇل شارالار ەلوردا ەكٸمدٸگٸنە شامامەن ەسەپتەگەندە 22,5 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ قاراجاتتى ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك تۋدىردى. ال, اقمولا وبلىسى بويىنشا باسشىلىق لاۋازىمدار مەن اتقارۋشى قىزمەتتەردٸڭ اراقاتىناسى ەكٸ ەسە قىسقارسا, الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸندە پەرسونالدى باسقا­رۋ­دىڭ ورتالىقتاندىرىلعان قىزمەتٸ قۇرىلدى, سونىمەن قاتار 6 باسقارما تاراتىلدى.

وسى ورايدا ايتا كەتەتٸن بٸر جەيت, تيٸمسٸز شىعىنداردى وڭتاي­لان­دى­رۋ ەسەبٸنەن ٷنەمدەلگەن قاراجاتتىڭ كٶپ بٶلٸگٸ قىزمەتشٸلەردٸڭ ەڭبەكاقىسىن كٶتە­رۋ­گە باعىتتالادى. سٶزسٸز, جاڭا جٷيە ەڭبەكاقى­نى كٶبەيتۋدٸ عانا ەمەس, جۇمىس تيٸم­دٸ­لٸ­گٸن ارتتىرۋدى كٶز­دەي­دٸ.

قازٸرگٸ كەزدە بيۋدجەتتەن قارجى­لان­دى­رىلاتىن قوعامداعى نەگٸزگٸ جۇمىس تٷرلەرٸ, اتاپ ايتار بولساق, جولداردى جٶندەۋ, جىلۋ, ەلەكتر ەنەرگيياسىن بەرۋ, كٶشەلەردٸ تازالاۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە تاعى باسقا وسىنداي ماڭىزدى قىزمەتتەر حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنا ايتارلىقتاي ەسەر ەتەتٸنٸ بەلگٸلٸ. دەگەنمەن ولاردا مەملەكەتتٸك قىزمەت مەرتەبەسٸ جوق. سول سەبەپتٸ, شۇعىل تٷردە «مەملەكەتتٸك كٶرسە­تٸلەتٸن قىزمەتتەر تۋرالى» زاڭدى قايتا قاراپ, وعان «قوعامدىق ماڭىزى بار قىز­مەتتەر» ۇعىمىن ەنگٸزۋ ۇسىنىلدى.

ەدەپ كودەكسٸنٸڭ تالاپتارى قاتاڭ ساقتالسا

بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتٸندە تۇراقتىلىق جەنە اۋىسۋ­دىڭ تٶمەن دەڭگەيٸ انىق بايقالاپ وتىر. سوڭعى ەكٸ جىل ٸشٸندە كادرلاردىڭ قىزمەتتەن كەتۋ جەنە باس تارتۋ كٶر­سەت­­كٸشٸ 6,2 پايىزدى قۇراسا, ٶزگە دە تەرٸس سەبەپتەر بويىنشا اۋىسۋ 4,6 پايىزعا قىسقارعان. جالپى العاندا, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ ازاماتتارمەن تەڭ قارىم-قاتىناستا بولۋى, كەز كەلگەن قيىن جاعدايدان جول تابا بٸلۋٸ, سونداي-اق ٶز ەموتسييالارىن باسقارا بٸلۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ مامانداردىڭ قاي ۋاقىتتا دا ەدەپ كودەكسٸنٸڭ تالاپتارىن ساقتاۋى قاتاڭ باقىلاناتىنى بەلگٸلٸ.

جاقىندا عانا مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸس­تە­رٸ جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸنٸڭ مەم­لە­كەت­­تٸك قىزمەت سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى مادينا ناۋرىزبەك 2018 جىلى ەدەپ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ بەس بٸردەي وتىرىسى, بيىل بٸر وتىرىسى ٶتكٸزٸلٸپ, ونىڭ بارىسىندا 18 مەسە­لە قارالعانىن مەلٸمدەدٸ. سونىڭ نەتي­جە­سٸ بويىنشا ەدەپ كودەكسٸن اشىق بۇزعانى ٷشٸن تٶرت قىزمەتشٸگە ەسكەرتۋ جاسالىپ, ٷش قىز­مەتشٸگە قاتاڭ سٶگٸس جارييالانعان جەنە بٸر قىزمەتشٸ ٶز لاۋازىمىنان بوسا­تىل­عان. ولاردىڭ اتىن اتاپ, تٷسٸن تٷستەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق, ەرينە, دەگەنمەن جول بەرگەن وعاش قىلىقتارى مەن ولقى تۇستارى باسقاعا ساباق بولۋى كەرەك. مىسالى, پارلامەنت سەناتى اپپاراتىنىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسييالىق دامۋ جەنە كە­سٸپ­كەرلٸك كوميتەتٸمەن ٶزارا ٸس-قيمىل جاساۋ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ٶزٸنٸڭ قول استىنداعى قىزمەتشٸلەرگە قاتتى تٸل تيگٸزٸپ, سودان سوڭ شىندىققا سەيكەس كەلمەيتٸن جالعان مەلٸ­مەت­تەر تاراتقانى ٷشٸن ورنىن بوساتقان. سونداي-اق, ەدٸلەت مينيس­تر­­لٸگٸنٸڭ قوس قىزمەتكەرٸنٸڭ تەرتٸبٸ قاتار قارا­­لىپ, ولار ۆەدومستۆونىڭ تەرتٸپ­تٸك كو­ميس­­سيياسى وتىرىسىنىڭ جۇمىس بارى­سى­نا زاڭسىز ارالاسقانى ٷشٸن جاۋاپ­كەر­شٸ­لٸك­كە تارتىلعان. ال بيىل مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ سپورت جەنە دەنە شىنىقتىرۋ ٸستەرٸ كوميتەتٸ تٶراعا­سىنىڭ ورىنباسارى كٶپشٸلٸك ۋاقىت ٶتكٸزەتٸن قوعامدىق ورىن­دا ماس كٷيٸندە كٶزگە تٷسٸپ, وعان قاتاڭ سٶگٸس بەرٸلگەن.

بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, ەر مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ ٶزٸن مەم­لە­­كەتتٸڭ ھەم قوعامنىڭ ايناسى رەتٸندە سەزٸ­نٸپ, ەدەپ كودەكسٸنٸڭ تالاپتارىن ەردايىم نازاردا ۇستاعانى جٶن. ٶيتكەنٸ ماماننىڭ ٶز ٸسٸن جەتە مەڭگەرۋٸ­مەن قاتار, ەدٸلدٸك, سالقىنقاندىلىق, قاراپايىم­دى­لىق, ادالدىق, بايسال­دى­لىق سيياقتى قاسيەتتەرٸمەن بەدەلٸ تولىسىپ, تۇلعاسى قالىپتاسادى.

اسىلبەك ساعيۇلى