Foto: Shutterstock
Qazaqstanda ótken jyly 1800-den astam bala synyptastary men muǵalimder tarapynan boýling týraly Bas prokýratýranyń Telegram-arnasynyń chat-botyna jáne mektepterdegi QR-kodtar arqyly habarlaǵan. Tekserý nátijesinde 200-ge jýyq adam jaýapqa tartylǵan. Sondai-aq Densaýlyq saqtaý ministrliginiń derekteri boiynsha elde balalardyń 20% -ǵa jýyǵy ara-tura býllingke ushyraidy.Oqý-aǵartý vitse-ministri Edil Ospannyń aitýynsha, Qazaqstanda býlling oqiǵalary 2024 jyly 2023 jylmen salystyrǵanda 5% tómendegen. Ol balalardyń bir birine álimjettik kórsetýiniń ár túrli sebebi bolady deidi.
«Munda máseleni keshendi túrde qaraý qajet. Sebepteri ártúrli. Negizgi sebepterdiń biri – internet. Balalarǵa gadjetter qoljetimdi. Ekinshi negizgi sebep – ata-analardyń jaýapkershiliginiń tómendeýi. Búkil qoǵam, depýtattar, úkimet, úkimettik emes uiymdar, BAQ – osy baǵytta birge jumys istep, halyqty, ata-analardy aqparattandyrý qajet», – dedi vitse-ministr Májilis kýlýarynda jýrnalisterdiń suraǵyna jaýap berý kezinde.
Jaqynda Semeide 6-synyp oqýshysyn joǵary synyp oqýshylary soqqyǵa jyqqany týraly jazǵan bolatynbyz. Bul oqiǵa qoǵamda rezonans týdyrdy. Oqiǵa boiynsha qylmystyq is qozǵalyp, zardap shekken balamen psiholog jumys istep jatqanyn politsiia habarlaǵan. Al Bala quqyqtary jónindegi ýákil Dinara Zákieva 25 aqpanda Abai oblysynyń ákimi Berik Ýálimen kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alý máselelerin jáne Semeide jasóspirimder tarapynan jasalǵan qylmysty talqylaǵanyn aitty. Tárbie jumystaryna salǵyrt qaraǵany úshin «Jas Ulan» erler litseiiniń direktory sógis aldy. Al tóbelesti uiymdastyrǵan oqýshylar oqyǵan mekteptiń direktory qyzmetinen ketti. Sondai-aq soqqyǵa jyǵylǵan balaǵa qazaqstandyqtar 24 million teńge jinap berdi.
Mekteptegi býlling tárbieden ketken qatelik pe? Ult.kz tilshisi bul suraqty Májilis depýtaty Rinat Zaitovqa qoidy.
«Bul keshegi Semeide bolǵan oqiǵa ǵana emes, jalpy Qazaqstanda osyndai kóp oqiǵalar bolǵan. Bul neniń nátijesi? Biz urpaq tárbiesin dalaǵa tastap alǵanymyzdyń nátijesi. Jasandylyq boldy. Biz urpaqty bylai tárbieleimiz dep, jinalyp alyp, qolyna jalaý ustatyp qoiý, biraq kez kelgen jasóspirim bala keleshek osy memlekettiń tizginin ustaityn azamat ekenin boiyna sińirip, Abaidyń biz jii aitatyn «Adam bolam deseńiz» degen bes qaǵidatyn boiyna sińirip ósirmeiinshe osylai bola beredi. Óitkeni jahandanýdyń barysynda bizde kez kelgen aqparatqa qol jetkize alady bizdiń balalar. Tipti 13 jastan asqan balalar jasyryn telegramm arnalardan pornografiialyq saittarǵa da kire alady. Ol jasyryn emes. Jeke túsirilip jatqan serialdardy kórińiz, tek nashaqorlyq, zorlyq zombylyq, alaiaqtyq jaiynda. Janynda ideologiialyq eshqandai qural joq. Men keshe ǵana «Bolmaǵan balalyq shaq» degen kinonyń tusaýkeserinde boldym, mine ideologiialyq qural degen osylai bolýy kerek. Dál sol kinonyń aiasyndaǵydai. Ol bolmaiynsha qatigezdik qaitalana beredi», -deidi ol.
Sonymen qatar depýtat kedeishiliktiń artýyna bailanysty otbasyndaǵy úlken problemalar men janjaldar bolatynyn aitty. Sondyqtan bul problemaǵa tek ata-ana, mektep nemese Úkimettiń kinási dep qaraýǵa bolmaidy dep otyr.
Aita keteiik, 2024 jyly bala quqyqtaryn qorǵaý salasynda 3 negizgi zań qabyldandy. Ult.kz tilshisi depýtaty Rinat Zaitovtan «jańadan qabyldanǵan zańnyń kúshimen balalar arasyndaǵy býllingti azaita alamyz ba?» dep surady.
«Máseleni jazalaýmen sheshý múmkin emes, Aiyppul dedik, aiyppul jol apattaryn azaitty ma? Joq. Biz problemany ústinen qaza beremiz. Ústinen qazbaýymyz kerek. Ol tereńdei beredi. Astynan qarsy alyp alýymyz kerek. Biz aiyppul salatyn adamdardy tárbielemeýimiz kerek, sol aiyppuldy týdyrmaityn urpaq tárbieleýimiz kerek», -deidi depýtat.
Sonymen qatar Rinat Zaitov biz urpaǵymyzdy qandai urpaq etip tárbielep shyǵaratynymyzdy anyqtap alýymyz kerek dep esepteidi.
«Ideologiia, ideologiia deimiz. Neniń ideologiiasy? Zulymdyqtyń ideologiiasyn ba, dinniń ideologiiasyn ba, Qazaqstannyń órkendeýi, Alash ideologiiasyn sińiremiz be, osyny anyqtap alýymyz kerek», -dep otyr ol.
Depýtattyń pikirinshe jas urpaqqa úli bolarlyq tulǵalar qazir ortamyzda júr.
«Qarapaiym mysal aitaiyn, biz sailaý kezinde bir top depýtat júrdik. Sol kezde oqýshy balalar birinshi júgiretin adam Ashat Aimaǵambetov boldy. Óitkeni olar úshin ol ministr bolǵan, muǵalimderdiń súiiktisi, ol óziniń tulǵalyǵy qalyptasqan. Ardaq Nazarovty barǵan jerde sportsmen bolamyn deitin balalar úlgi tutady. Sol siiaqty ár salada úlgi bolarlyq tulǵalar júr», -deidi Rinat Zaitov.
