Ata-babalarymyz sóz maǵynasyna, onyń aitylý máneri men qoldaný syryna airyqsha mán bergen. Árbir sóz óziniń tabiǵi qyzmetinen aýytqymai, basqa atalym sózdiń maǵynasymen aralaspai ózindik bolmysyn taza, qaz qalpynda saqtaýǵa umtylǵan. Mysalǵa alar bolsaq, Aqsý, Qarasý, Qyzylsý dep atalatyn gidronimdik ataýlar qazaq dalasynda jii ushyraidy. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Sairam aýdanynda osylaisha atalatyn iri eldi mekender orys tiline Belovod, Chernovod, Krasnovod degen túrde qalyptasyp ketken.
Vanovkada (Qazirgi Turarkent) mektepte oqyp júrgen kezimde kúzetshi bop qyzmet atqaratyn, qazaqsha jaqsy biletin orys shaly boldy. Sol kisiden Belovod, Chernovod, Krasnovod degen sózdiń maǵynasy ne? – dep suraǵanym bar. Sonda shal Jabaǵylynyń biik taýynda jatqan qarly taýdyń basyn nusqap:
– Áne, kórdiń be, sonaý taý shyńynda appaq qar men qap-qara qojyrtastyń aralasyp jatýyn. Ony qazaqtar Alataý dep atasa, biz Pestraia gora dep ataimyz, - dep túsindirdi. Sen suraǵan Aqsý, Qarasý, Qyzylsý degen qazaqsha sózderge qarap, ony biz Belovod, Chernovod, Krasnovod dep atap kettik. Appaq bop kóbiktenip aqqan soń Belovod degen siiaqty sýdyń túsine qarap atalǵan selolar ǵoi dep túsindirgeni bar. Kóp jyldar boiy meniń túsinigim osylaisha ózgermei keldi.
Ótken jyly (2008 j) Sairam aýdanyndaǵy Sarqyrama dep atalatyn aýylǵa qudalyqqa bardym. Qudamyz mektep direktory, tarihshy, qazaq shejiresin jaqsy biletin, sańlaýy keń, bilikti, áńgimeshil jigit bop shyqty. Men odan:
– Aýyl aty ne sebepti Sarqyrama dep atalady? – dep surap qalyp, sodan qyzý áńgimege kirisip kettik.
– Ertede babalarymyz osy mańǵa qonystanyp jailasqanda, aýyl janynan aǵyp ótetin sýdyń, ásirese, el jatyp tynyshtanǵan kezinde sýdyń saryny qatty estilýi sebepti, Sarqyrama atalyp ketipti. Qulaq salsańyz túnde ol saryldy ózińiz de estesiz, – dep kúle jaýap berdi.
– Aqsý (Belovod), Qarasý (Chernovod), Qyzylsý (Krasnovod) eldi mekeni qandai maǵyna beredi. Aqqan sýdyń túsine qarap qoiylǵan gidronimdik ataýlar ma? – dep surap edim:
– Bul gidronimderdiń oryssha kalka ádisimen aýdarylýy oǵan orys sharýalarynyń XIX ǵ. ortasynda Reseiden kóship kelip, sýly, nýly jerlerdi tartyp alyp qonystanýyna bailanysty. Ol gidronimderdiń oryssha atyn qalyptastyryp jiberýi sebep bolǵan. Aqsýdy, Qarasýdy, Qyzylsýdy orystar sýdyń túsine qarap, kalka túrimen aýdarýy sebepti, onyń maǵynasyn ústirt uǵynǵan. Onyń qazaqsha maǵynasynda sýdyń túsine emes tabiǵi ereksheligine orai aitylatyn syry bar. Aqsý dep qazaqtar aǵyp jatqan ózen sýdyń basy taý basyndaǵy qardyń erýinen alynýy sebepti taý basynan aǵýynan ony Aqsý dep atap ketken. Al, Qarasý degenniń jazyq oipań jerdegi jerasty sýlarynyń bastaý kózi ashylyp, sodan qainap shyǵatyn tynyq jer reńdi sýdy Qarasý dep ataǵan. Al kóktem shyǵa qar jyldam erip, qyr men saidaǵy topyraqpen aralasyp botana bolyp aǵatyn, biraq aǵysy birer kúnde taýsylatyn sýdy Qyzylsý dep ataitynyn kóremiz. Bul gidronimder tabiǵattyń boiyndaǵy árqily sebep saldarǵa bailanysty paida bolatyn qubylystan týyndaýy sebepti nelikten Aqsý, Qarasý, Qyzylsý dep atalatynyn kesh te bolsa uǵynyp, ústirt uǵynǵan qatemdi túzegenim bar, - dedi.
Birde Baýkeń úiine aýyldan bir top qart kisiler kelip qaldy. Olarǵa sálem berip, Baýkeńe qarap, aýyl shaldaryn kútýge ne ákeleiin, – dep surai bergende:
– Kim aitty saǵan qart adamdardyń bárin shaldar dep aitýdy, - dep zekip tastady. Tyńda, bilmeseń bilip al, dýrak! – dep qarttarǵa bailanysty ataý sózderdi taratyp aita bastady.
– Qazaq shal dep kóp jasaǵan, óz úi-ishi sharýasymen ainalysatyn, áleýmet isinen syrttai júretin bala-shaǵa qamynda ózimen ózi bolǵan qart kisini aitady. Al, kárie dep otbasy men onǵa taiaý bir shaldyń kindiginen taraǵan aýyldaǵy aǵaiyn-týystarynyń qamyn oilap, aǵaiynnyń birligi men tirligine qorǵan bolyp, aýyldy urshyqsha úiirip ata-baba dástúrin kóziniń qarashyǵyndai saqtap, aýylyn áńgime dúken quryp, ósiet sózben tárbieleitin kórgendi qartty kárie dep qadirleidi. Al, aqsaqal qurmetine kárieniń biregei sanaýlylarynyń ǵana qoly jetedi. Aqsaqal ata jolyn jete biletin, ata-baba dástúri men tarihynan mol habary bar, shejire taratyp, aitys tartysta eldiń sózin ustaityn bilikke áseri bar aqyldy, bilimdi, dinge, saltqa berik sanaýly kisilerdi ǵana aitady. El aqsaqaly aitsa boldy, másele sheshimin tabady. Sen bul uǵymdardyń ara jigin jaqsy tanyp bilip alýyń kerek, – dep eskertý jasaýy men úshin ómirlik sabaq boldy. Keide aldy artyna qaramai laq etip sóilei salatyn saldyr salaqtyǵymnan boi tartyp ańdap sóileýge tyrysatyn boldym.
Mine, osy kárie-ideologtar – aýyl adamdaryn, alys-jaqyn, aǵaiyn-týystardyń rýhani tutastyǵyn saqtaý arqyly qalyń qazaqtyń rýhani uitqysyna ainalǵan asyldarymyz ekenine oi júgirte bastadym.
Búginde gazet-jýrnaldar men teledidarlarda aty shyqqan tanymal aqyn-jazýshy men ǵalymdardy pálenshe abyz, túgenshe abyz deitin abyzdar kún ótken saiyn balalap kóbeiip barady. Tipti áiel kisilerdi de abyz dei bastadyq. Osyǵan qaraǵanda este joq eski zamandardan bermen qarai óte sirek qoldanysqa túsken qasterli abyz ataýynyń mán-maǵynasyn jete túsinbei óte ústirt qarap jeńildetip alǵan tárizidimiz. Óitkeni konservatoriianyń qobyz klasyn bitirgen ózi qara qobyzdy quiqyljyta arqalanyp tartatyn jas ǵalym Ásem Burhanqyzy Muhametjannyń «Abyzdan qalǵan asyldar» (Almaty «Alash» baspasy, 2006 j., 182 bet) dep atalatyn ǵylymi monografiiasyn oqysań, osy pikirge eriksiz kelgendei bolasyń. Ásemniń oi qorytýyna qaraǵanda, Abyzdar intýitivtik sana-sezimniń iesi, Qorqyt jáne Qorqytqa deiingi abyzdar dúnietanymy jaǵynan qaraǵanda olardyń bári de taza táńirlik dinniń jetekshi ókiline jatady eken. Bul – tarihi shyndyq, esh qospasy joq sol kezeńniń dúnietanymy abyzdar týyndysy arqyly sinkretti ónerden óz kórinisin tapqan, qaitalanbas rýhani qundylyqtyń ózegine ainalǵan biregei qubylys. Ataqty filolog ǵalym Q. Jubanovtyń tanymynda: «... eski kezdegi shamandardy abyz, – dep «rý bastyqtary, rý aqsaqaldary, «baqsy-balgerler men qobyzshy, dombyrashy, ánshilerdiń barlyǵy da abyzdardan órbigen», – dep abyzdyń sinkretti óner órisin keńeitip, onyń ómirge óris jaiýynyń negizi qaida jatqanyn nusqai kórsetýiniń eleýli máni bar qubylys.
Kúi atasy Qorqyt atanǵan abyz babamyz Turandy jailaǵan túrik halyqtarynyń oi-sanasynda taza táńirlik dinniń ókili retinde qabyldanady. Al, islam dinin túrik halyqtary jabyla qabyldap islamiiat álemine qoian qoltyq tikelei aralasyp ketýinen oi-sana men dúnietanymdaǵy ózgeris «Qorqyt ata kitabynda» beinelenetin alǵashqy marginaldyq sana tabiǵaty da kórinisin berdi. Jyrdaǵy Qorqyt Ata qanshalyqty islam dúnietanymynda bolsa da, táńirlik tanymnyń kórinisteri ár jerde-aq kórinis berip jatqan erekshelikti anyq sezinip otyramyz.
Abyz tulǵasynyń óte kóne tarih qoinaýynda qalyptasyp jetilgen túrin tanyp bilmei, búgingi abyz uǵymynyń túp maǵynasyna dendei alýymyz eki talai. Zaman aǵymyn aldan boljap, kóripkeldik jasap, tula boiy sinkrettik ónerge tunǵan, sóz sóilese tógilgen sheshen, oi oilasa kóripkel kósem, halqynyń rýhani áleminiń ózegine ainalǵan biregei ketpen tuiaq kemeńger tulǵa ǵana abyzdyq deńgeige jete alǵan. Mundai tulǵanyń bolmysyn b. z. b. dáýirde ǵumyr keshken Úisin memleketiniń bilik piramidasyndaǵy 9 satyly biliktiń altynshy satysynan oiyp turyp oryn alǵan abyzdy memlekettik joǵary bilik satysyndaǵy qyzmetten kóre alamyz. Bul jaily naqtyly jazba derek kózderi de b. z. d Qytai jylnamalarynda jazylǵan, resmi túrde hatqa túsken qujattar qabatynan ushyrata alamyz. Mysaly, Qytaidaǵy Úrimshi qalasynda 2005 jyly Qytai tilinen qazaq tiline aýdarylyp basylym kórgen «Ejelgi Úisin eli» dep atalatyn ǵylymi eńbekte Abyz týraly az bolsa da saz ǵana óte sirek derek kózderi ushyrasady. Osy kitaptyń 271-betinde «Úisin eliniń bilik júiesi» degen taqyryppen berilgen Úisin memleketiniń memleketti basqarý piramidasyndaǵy eń negizgi 9 satyly qabattan turatyn, iaǵni olardy 15 laýazymdy ulyq birlestigi eń biik búkil memlekettik bilik oryndaryn meńgeretini jazylǵan. Birinshi orynda turǵan eń biik sheshýshi oryn – elbasy iaǵni ol Kúnbi dep atalady, 2- Dýly (duǵlý) – bas ýázir, 3- qolbasy, 4- taipa basshylary, 5- Dartý iaǵni bas jasaýyl, 6-shy orynda – Abyz (bas baǵamdar) 2 adam taǵaiyndalǵan, 7-Ulys begi, 8-Orda begi, 9-Atqosshy (ámir sarbazy). Toǵyz dárejege bólingen ókimettik uiymdy ortalyqtanǵan 15 ulyq birligi meńgerip, basqaryp otyratyn bolǵan.
Osy bilik ieleriniń ishinde abyzǵa qoǵam ómiriniń dúnietanymdyq, ideologiialyq ómirine basshylyq etý tapsyrylýy sebepti, abyzdardyń ózi ózara «Bas aqylgói abyz» (180 bet); «Sanatker abyz» (215 bet); «Tóreshi abyz» (370 bet) dep atalyp, olar ózderine tiisti salaǵa basshylyq etken. Bas aqylgói abyz – Kúnbige keńesshi aqylgói bolýmen birge kóripkeldik qasieti basym, óner iesi, qoǵamnyń keleshek taǵdyryn barlap, qandai taǵdyrǵa ushyraryn boljap otyrǵan. Sanatker abyz tabiǵaty shamasy sinkretti óner ataýlynyń bet alysyn, damý jolyn tanyp bilý jolynda boiyna bitken ónerdiń kúshimen qalyń úisin eliniń rýhani uiytqysyna ainalyp, qaýymyn kúnbi saiasatynyń mańyna súttei uiytyp otyrýǵa umtylǵan. «Tóreshi abyz» – qoǵamnyń iýristprýdentsiiasyna jón siltep, tóreshilik etip otyrýyna qaraǵanda, qazaqtyń ataqty bileriniń túp tórkini men bilik qyzmeti osy abyzdyqtan áýje alyp jatqandai. Árine, bulardyń bári de táńirlik dúnietanym negizine súienip, qoǵamdyq sanaǵa sol turǵydan baǵyt-baǵdar berse kerek. Óitkeni qoǵam múshelerin rýhani tutastyqta ustap, osy maqsatqa uiytyp otyrý mindeti olar úshin ári qoǵamnyń saiasi-áleýettik múddesi úshin sheshýshi ári basty paryzy retinde sanalǵan. Úisin tarihynyń b. z. b. 3-ǵasyrdan b.z-ǵy 10 ǵasyr arasyndaǵy 1200 jyldyq tarihy Qytai jazba derekterinde hatqa túsip saqtalyp, bizge jetti. Memleketti basqarýdyń 9 dárejeli satysy ózgerissiz dástúr retinde jalǵasyn taýyp abyzdar atqaratyn táńirshildik dúnietanym negizinde qoǵamnyń rýhani tutastyǵyn saqtaý paryzy ózgerissiz saqtalyp, V-VIII ǵ-ǵy Túrik qaǵanaty zamanynda abyzdyq qyzmetin Tonykók, Qorqyt Ata atqarǵan dep batyl túrde boljam jasaýǵa airyqsha dálelder jeterliktei.
Óitkeni Tonykók qoǵamnyń aqylgói kóripkeli bolýdyń ústine Qytai men Túrik eli arasyndaǵy ideologiialyq kúrestiń dál ortasynda qyzý atsalysyp, jaý jaqtyń quityrqy ideologiialyq aila, tásiliniń shyrmaýyna túsip qalmaý jaǵyna eskertý jasap otyrýynda kóp maǵynaly syrlar jatyr.
Áz Jánibek zamanynda hannyń abyzy retinde qyzmet etken Asan qaiǵyny kóremiz. Hanǵa aqylgói bolýmen birge qazaq qaýymynyń keleshegi týraly kóripkeldik pikirin tolǵai otyryp:
Budan soń qily-qily zaman bolar,
Zaman azyp, zań tozyp jaman bolar.
Qaraǵaidyń basyna shortan shyǵyp,
Balalardyń ómiri tamam bolar, –
dep hanǵa aitqan boljaý sózinde bolashaqta Resei imperiiasynyń otarlaý saiasatyn shortan beinesi arqyly meńzeitini bar. Bul qasiretten qutylýdyń joly jańa qonys izdep, óz tanymyndaǵy Jideli-Baisyn qonysyn Jelmaiasyna minip izdeitin armany jái qiial emes, shyndyqtyń ózinen, iaǵni bodandyq lebin sezinýden týǵan saryn edi.
Asanqaiǵy abyzdyń dástúrin jalǵastyrýshy Abylai han zamanynyń abyzy dep Buqar jyraýdy aita alamyz. Buqar jyraý Abylai hannyń aqylgóii, ári kóripkel suńǵyla bilikti, óleńdi óner tutynǵan jyraý atalýy – tarihi shyndyq. Asanqaiǵynyń áz Jánibek hanǵa aitqan kóripkeldik maǵynadaǵy jumbaǵy:
Til alsań, izdep qonys kór,
Jelmaia minip jer shalam
Tapqan jerge el kóshir...
Ái, Jánibek, oilansań,
Qily, qily zaman bolmai ma?
Sýda júzgen aq shortan,
Qaraǵai basyn shalmai ma?
Muny nege bilmeisiń... -
dep, Asanqaiǵynyń kóripkeldikpen boljap aitqan jumbaǵynyń sheshýin Buqar jyraýdan suraǵanda, Abylaiǵa bylaisha joryp taratyp jetkizetini bar:
Han Abylai, Abylai...
Qaraǵai sýdan qashyqtap
Shólge bitken bir daraq.
Shortan – shólge shydamsyz,
Balyqtan shyqqan bir qaraq,
Oilama shortan ushpas dep.
Kúnbatystan bir dushpan
Aqyry shyǵar sol tustan.
Jaiaýlap keler jurtyńa!
Jaǵaly shekpen kigizip,
Baldy mai jaǵar murtyńa.
Jebirlerge jem berip,
El qamyn aitqan jaqsyny
Sóiletpei urar urtyna.
Baýyzdamai isher qanyńdy,
Óltirmei alar janyńdy,
Qaǵazǵa jazar malyńdy,
Esepke salar baryńdy,
Elińdi alar qolyńnan,
Ásker qylar ulyńnan!
Bul aitqanym, Abylai,
Bolmai qoimas artynan, –
dep kóregendikpen tolǵai sóilegen óleń joldarynda túbinde Resei tarapynan otarshyldyqtyń bodandyq qamyty moiynǵa ilinerin meńzep otyr.
Abylaidyń abyzy Buqar jyraýdan keiin, handyq biliktiń zamany ótip, el bileý júiesi otarshyldyq qalypqa túsken soń-aq qasieti bar, aqylgói ónerpaz, aldyn boljai alar kóripkel abyzdar bolsa da, zamany ózgerip óz biigine órlei almai qaiǵyly oiǵa tunshyǵyp armanda ketken daryndar da ómirden ótip jatty. Osy qubylysty eskere otyryp Abai «Ol kezde shala-pula hat tanyǵan kisisi bolsa – ony «abyz» deidi eken. Ol «abyz» demek áýelde shaman dinindegilerdiń óz moldasyna qoiatyn aty eken» (Abai. Almaty, 1995, 2 tom, 222 bet), – dep oi júgirtýi arqyly abyzdyń kóne bolmysy ózgerip, ýaqytyna qarai evenki tilindegi elergen, delebesi qozǵan shaman degen deńgeige sheiin túsip ketken qalypty ańǵartady.
Al, Resei patshalyǵy men Keńestik zamanda abyz ataýlynyń shyǵý múmkindigi bolmaǵany kimge de bolsa anyq edi. Shákárim qoldan bilik ketken Resei bodandyǵy zamanynda «El ǵaiyptan habar alyp, bolashaqty boljaityn» dep tabynatyn aqyldy, oishyl, adal aqsaqal Abyz bolǵan» (540 bet. 2 tom, 2007 jyl. Almaty), - dep kórsetetini bar. «Eńlik-Kebek» dastanynda Nysan abyz Kebektiń taǵdyryn boljap:
Ajalyń biik qabaq surlaý qyzdan,
dep kóripkeldigin bildirdi. Shákárimniń aitýynsha Nysan abyz:
Ol kezde balger bolǵan Nysan abyz,
Shyn dáýlesker baqsynyń ózi naǵyz.
Jyny aita ma, kim bilsin, shyny aita ma
Aitqany keledi dep qylady ańyz (Sonda 376 bet), -
dep abyzdyń bodandyqqa nysana bolǵan qysyltaiań zamandaǵy abyzdyq is áreketiniń sheńberi memlekettik deńgeiden tómen túsip, iri rý, taipa ómirindegi abyzdyq qalpyn sýretteitini bar. M. Áýezov te «Eńlik-Kebek» pesasynda Nysan abyz tobyqty rýynyń kóripkel, qobyzyn sarnatqan abyzy retinde sýretteledi.
Arabtar Turanǵa VIII ǵasyrda ǵana aiaq basty emes pe? Keide Abyz arab sózi degen pikir de aitlyp qalady. Abyz termini shyn maǵynasyndaǵy kóne túrik sózi. Etimologiiasy zerttelmeýi sebepti, maǵynasy ashylmai keledi.
Biraq táýelsizdik zaman jeli altyn kúrek jeldei mańdaiymyzdy jelpi soqqan tusta gazet-jýrnal betteri men kógildir ekranda ataǵy shyqqan aqyn-jazýshy, ǵalymdardy tipti áielderdi de pálenshe abyz, túgenshe abyz dep jamyratyp jatyrmyz. Biraq bizdiń ústirt túsip jatqan bul maǵynasy aýysqan jasampaz abyzdarymyz dástúrli abyzǵa múldem uqsamasa da, sóz maǵynasyn buzyp, kóringen tulǵany «abyzdap» jatýymyzǵa jol bolsyn?
Búkil qazaq baspasózi parsylardyń áshkereleimin, masqaralaimyn degen «pash» sózin teris qoldanyp, ony maqtan etý, madaqtaý maǵynasynda qoldanysqa túsirip jibergen baspasóz qyzmetkerleri bolatyndy. Ár sóz qoldanysyn úlgi tutatyn «Egemen Qazaqstan» gazeti osy «pash» sóziniń tutqynynan shyǵa almai-aq qoidy. Qasterli ata sózimiz «abyz» sózin de osy «pash» sózi siiaqty maǵynasyn buzǵan qalpynda qoldana bastadyq.
Ótken tarihymyzǵa nazar salyp, dástúrli el bileý júiesinen týyndaityn laýazymdyq qyzmet satylary qalyptasyp, zaman ózgerip, táýelsiz memleket retinde álemge tanylyp jatqan zamanda eldiń dúnietanymy men rýhani álemin birtutas rýhani birlikke keltirýge uiytqy bolatyn búgingi táýelsizdik zamanymyzdyń abyzyn izdeýdemiz. Álem tanyǵan kóregen prezidentimiz bar. Onyń premer ministri bastaǵan laýazymdy oryndarǵa taǵaiyndaǵan ondaǵan ministrleri bar. Solardyń biri – kóne zamandaǵy úisin memleketindegidei erekshe mán berip taǵaiyndalatyn resmi laýazymdy abyzdyq dástúrdi jalǵastyratyn qajettilik týyp-aq tur.
Keńestik zamanda KPSS OK-niń ideologiialyq hatshysy, saiasi biýronyń beldi múshesi retinde sanalyp, kommýnistik múddesi turǵysynan ol búkil Odaq halqynyń dúnietanymy men kózqarasyn birtutas, bir qalypta qalyptasýyn qalt jibermei qadaǵalap otyratyn. Biraq ol hatshynyń boiynan kóripkeldik aldyn boljai alatyn kóregendikti kórgen emespiz. Tek saiasi-ideologiialyq joldan aýytqymaýdy saýysqannan da saqtyqpen qadaǵalaityn qatygezdik bolmysynan ziialy ataýly seskenetinin Sh. Aitmatovtyń «Kassandra tańbasy» romanynda keńinen sýrettep, oi tanymy jaǵynan bir standartqa túsken máńgirt urpaq qalyptastyrýǵa jan sala kirisken sekseýildei siresken Sýslov obyryzyn kórsetýi KPSS OK ustanǵan qupiia syrdy ashqandai sezimge oraltatyny bar.
Táýelsiz Respýblikamyzdyń senimdi bolashaǵy úshin bilik satysynda abyzdyń jaýapty qyzmettin atqarar kóripkel, tula boiyn óner qudyreti bilegen ulttyq ideologiianyń kórigin jaǵatyn abyzdyq laýazymnyń orny kún ótken saiyn sezilýde. Óitkeni kóp diasparaly halqymyzdyń dúnie tanymy qyryq qyraý kórpedei shubarala qalypqa túsip barady. Osy arada b.z.b. VI-V ǵasyrda ótken iran patshasy Daridiń (b.z.b., 522-486 j) jartasqa jazdyrǵan «Baiandy memleket bolý úshin halyqtyń bir tilde, bir dinde bolýyn qamtamasyz etý qajet», – dep kórgendikpen aitqan ósieti dál bizge arnalyp aitylǵandai esitiletini bar. Ulttyq dilimiz, tilimiz, dinimiz birtutas monolittik qalyptan otarshyldyq qatigez saiasat nátijesinde aýytqyp, qazaqtyń quraq kórpesindei qyryq quraý alabajaq bolyp jatýy – asa qaýipti qubylys. Oǵan samarqaýlyqpen qaraý – qylmys, jai qylmys emes memlekettik saiasi qylmys. Olai bolsa osy osal jerimizdi túzetip, qoǵamdyq sanamyzdy súttei uiytatyn memlekettik deńgeidegi ideolog abyz qajet bolyp-aq tur...
Ertedegi Úisin memleketinde bilik satysyndaǵy segiz bilik ornyna qoiylatyn laýazymdy qaǵan taǵaiyndaityn. Al, altynshy satydaǵy eki abyzdy da qaǵan taǵaiyndaidy. Biraq ol abyzdar kóripkel ári ulttyq óner ataýlynyń qas sheberi, aitýly ideolog ekendigin bukil halyq moiyndaǵan, ónerde oza shapqan tanymaly tulǵa bolýy basty shart retinde qaralǵan. Osy sebepti qaǵan óz týysyn, nemese jaqsy kórgen tulǵany bul orynǵa taǵaiyndai almaǵan, iaǵni abyzdarǵa airyqsha mán berilgen. Osy sebepti Úisin memleketi, onda jasaýshy buqara halyq rýhani jaǵynan monolitti halyq bolyp qalyptasqan bolatyn.
Mekemtas Myrzahmetuly
Abaitanýshy ǵalym,
filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor
