 (1).jpg)
Osydan talai jyl buryn, Esil aýdandyq ákimdiginde qyzmet etip júrgenimde, meniń bir ádetim boldy. Túske qarai kabinettiń esigin jaýyp alyp, bir nemese bir jarym saǵattai, qabyrǵadaǵy sórede qatar-qatar tizilip turǵan, burynǵy aýdandyq partiia komitetinen qalǵan «Izvestiia TsK KPSS» jýrnalyn, sonymen qatar, «Vokrýg sveta» jýrnalynyń tigindisin qolyma alyp oqyp otyratynmyn. Maqalalar árine oryssha, degenmen óte qyzyqty ári tartymdy edi. Birde, osy «Vokrýg sveta» jýrnalynan, kezinde «Maimyl patsha» - dep kópshilikke áigili bolǵan Japon bileýshisiniń, sol tustaǵy ár túrli saiasi kúshterdiń yqpalynda ketken eldi biriktirýdegi atqarǵan róli men erlik isteri týraly óte tartymdy maqala oqyǵan edim.
Hideiosi – Japon tarihyndaǵy eń qudyretti jáne erekshe bileý óneri bar kóshbasshysy bolǵan adam. Ol 1536 jyly sharýa otbasyna dúniege kelgen. Aldaǵy kezeńde onyń bolashaǵy jarqyn bolady dep eshkim senbegen. Ol – alasa boily, áljýaz, saýaty shamaly, sondai-aq, suryqsyz jan bolǵan eken. Osyǵan orai, ainalasyndaǵy el ony «maimyl» dep ataǵan.
Degenmen, ol múndai kemshilikke qaramastan, kóshbasshy qandai bolý kerektigin dáleldei bildi. Ózara tartys pen alaýyzdyqtan berekesi qashqan eldiń basyn qosyp, ýysyna jinai aldy. Ol muny qalai júzege asyrdy?
Hideiosi – erik-kúshi orasan, ushqyr oily, qaisar minezdi adam boldy. Tóńiregindegi ózin synaýshylardy adal qyzmetkerge, al jaýlaryn joldas-dosqa ainaldyra bilgen daryndy adam. Urys ónerinde aitarlyqtai nátijege jetpese de, «semsersiz samýrai» basqa qarýdy paidalana bildi.
Ol utqyr ázildiń jáne qýlyq pen kelissóz júrgizý qabiletiniń ereksheliginiń arqasynda qarsylastaryn basyp ozyp, Japon eliniń uly bileýshisine ainaldy. Goratsiia Algerdiń keiipkerindei «iz griazi v kniazi» iaǵni aitqanda «qaradan shyǵyp han bolǵan» adam úlgisi edi.
Hideiosi 1590 jyly Japoiianyń joǵarǵy bileýshisi bolyp taǵaiyndaldy. Imperator Goiodzeiden ony regent (bileýshi) etip sailady. Sonymen qatar imperator saraiy oǵan Toiotomi degen aqsúiek tegin berdi. Ol «jomart ministr» degen maǵynany bildiredi.
Naqty aitarymyz, japon tarihynda esimi altyn áriptermen jazylǵan Toiotomi Hideiosi — eldi biriktirý jolynda erekshe ról atqarǵan kórnekti qolbasshy, saiasatker jáne reformator. Ol samýrai taptan shyqqanymen, imperator da, siogýn da bolmaǵan. Degenmen, onyń aqyl-parasaty men áskeri sheberligi arqasynda Japoniiany feodaldyq bytyrańqylyqtan shyǵaryp, tutas memleketke ainaldyrdy.
1582 jyly Iamazaki shaiqasynda Hideiosi óziniń basty qarsylasy Aketi Mitsýhideni jeńip, bilikke jol ashty. Keiinirek ol Mori klany men basqa da yqpaldy feodaldardy tize búktirip, eldegi bilikti tolyqtai óz qolyna aldy.
Hideiosi eń aldymen, Japoniiany biriktirýge baǵyttalǵan áskeri joryqtar júrgizdi. 1590 jylǵa qarai ol Japoniianyń kóp bóligin baqylaýǵa aldy. Bul onyń eń iri tarihi erligi bolyp sanalady.
Ol samýrailardan basqa taptarǵa qarý ustaýǵa tyiym saldy. Bul reforma el ishindegi turaqtylyq pen tártipti nyǵaitty, ári sharýalar arasyndaǵy búlikterdiń aldyn aldy.
Hideiosi qoǵamdy taptarǵa bólip, áleýmettik qurylymdy qatań júiege saldy. Árbir adam óz tabynda qalýǵa májbúr boldy — sharýalar, jaýyngerler, qolónershiler men saýdagerler. Bul feodaldyq tártiptiń nyǵaiýyna sebep boldy.
Hideiosi óziniń biligi Japoniiamen shektelmei, Aziia qurlyǵyna taralýy tiis dep sanady. Ol 1592 jáne 1597 jyldary Koreiaǵa eki ret áskeri joryq uiymdastyrdy. Alaida bul joryqtar sátsiz aiaqtalyp, Japoniia úlken shyǵynǵa ushyrady.
Toiotomi Hideiosi óz zamanynda erekshe kóshbasshy retinde tanyldy. Onyń birneshe airyqsha qasietteri:
tómengi taptan shyǵyp, Japoniiany basqarý shyńyna jetýi onyń aqyldy, ikemdi jáne alǵyr adam bolǵanyn kórsetedi.
jaýlaryn kúshtep emes, keide kelissóz, keide aila arqyly baǵyndyra bildi. Ol sharýalar men qalalyqtardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa tyrysyp, el ishindegi tártipti saqtady.
Kinki aimaǵynda áigili Osaka qamalyn saldyryp, memlekettiń simvolyna ainaldyrdy.
Toiotomi Hideiosi — Japoniia tarihyndaǵy erekshe tulǵa. Ol óz qolymen kedeilikten imperiialyq bilikke deiin kóterildi. Hideiosi jasaǵan erlikteri, reformalary men kóshbasshylyq qasietteri arqyly Japoniianyń taǵdyryn túbegeili ózgertip ketti. Tarih ony keide «Maimyl» dep atasa da, onyń shynaiy beinesi — tabandy, dana ári aldaǵy kezeńdi boljai alatyn uly kósem retinde, el esinde máńgi qaldy.
