Maimyl búldirgen sharýany taýyq túzei alar ma?

Maimyl búldirgen sharýany taýyq túzei alar ma?

Maimyldyń saiqymazaq, búldirgish ekeni áigili. Meshin jyly “partiia qalaýlylary” – depýtat myrzalardyń aýzyna bir durys sóz salmai-aq ketti. Aiaq astynan búlinip, Astana qalasynyń ataýyn ózgertý týraly usynys jasaǵan Qýanysh Sultanov, balabaqshalar jetpei jatyr, bala týýdy shekteý kerek degen Dariǵa Nazarbaeva, milliondaǵan halyq paidalanatyn feisbýk áleýmettik jelisin jaýyp tastaýdy kózdep, erekshe jaýyqqan Bekbolat Tileýhanov sekildi depýtattardyń sózi jurtqa jaqpady. Muny endi meshinniń yqpal-áserine balasańyz, ózińiz bilińiz.

Jyl saiyn jazǵyturym el ishin ý-shý qylatyn sý tasqyny byltyr da qaitalandy. Jergilikti atqarýshy bilik Arqa jerine naýryz kelisimen-aq, “sý tasqyny” bolady, apattyń aldyn alamyz dep sendiredi. Sóitse de, ár jyl saiyn júzdegen eldi meken sý astynda qalyp, júzdegen shaqyrym joldardy sý shaiyp, kópirlerdi buzyp jatady. Sóitip, búlingen eldimekender biylǵy tasqynnyń zardabynan qutylamai-aq, kelesi jyldyń tasqynyna baryp urynady. Mysaly, 2015 jyly kóktemgi tasqynnan qatty zardap shekken Aqmola oblysyndaǵy Orazaq aýylynda 50 páterli eki úi salynyp, onyń 52-siniń kiltin turǵyndarǵa tabystaǵan. Odan basqa Qosshy aýylynda 45 páterli kóp qabatty eki úidiń jáne Aqmol aýylynda osy sekildi 45 páterli eki úidiń salynyp jatqany habarlanǵan. Biraq kóp uzamai osy páterlerge qatysty daý burq ete qaldy. “Sheneýnikter jańa páterlerdi tasqynnan zardap shekken otbasylar ǵana alady dep sendirgen edi, biraq bólis kezinde páterler aýdan men aýyl ákimdigindegilerdiń týys-týǵandaryna tidi. Joǵarǵy jaqqa qanshama shaǵymdandyq, biraq eshqandai nátije joq”, – dep Orazaq aýylynyń turǵyndary aqparat quraldaryna muńdaryn shaqty. Osyǵan qarap, bizdiń sheneýnikter de meshin sekildi, birdeńeni búldirip, shýlatpasa júre almaitynyn baiqaisyń.

Meshin jylynyń el úshin ákelgen taǵy bir apaty – jazdyń basynda tolassyz jaýǵan jańbyr. Osynyń saldarynan Arqa óńirindegi shóleitti aimaq sanalatyn aýdandardyń ózinde ózensheler tasyp, el ishin áýre-sarsańǵa saldy. Málimetke júginsek, 2016 jyly kóktemgi sý tasqyny men jazǵy jańbyrdyń saldarynan Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Qostanai, Aqtóbe oblystarynda 43 eldi mekendi sý alyp, myńnan astam adam qutqaryldy. 513 turǵyn úi sý astynda qalyp, 190 shaqyrym avtokólik joldaryn sý shaiyp ketken.

Aitpaqshy, búldirgish meshin biylǵy jyldyń basty jobasy – EKSPO qurylysynyń bir jaǵyn opyryp túsirdi. Dúnieniń túkpir-túkpirinen 5 millionǵa jýyq adam kelip tamashalaityn kórmeniń qurylǵylary bastalmai jatyp qulap, bir adam zardap shekti. Qudai saqtap, qonaqtar kelmei turyp aldyn-ala qirady, eger úiindiniń astynda sheteldikter qalyp qoiǵanda, masqara bolatyn edik. 

Aitpaqshy meshinniń kúzinde Óskemendegi bir kópir opat boldy. Ertistiń ústine salynǵan kópirdi buzý kezinde ol kútpegen jerden qulai bastaǵan. Kópirdiń ústinde júrgen tórt adamnyń bireýi aiaǵynan jaraqat aldy. Jaraidy, eski kópir bolǵasyn, qulamai turmaidy ǵoi deisiń. Biraq keiingi jyldary osy kópirdiń jóndeý jumystaryna 6 milliardqa jýyq qarjy jumsalǵan eken. Sonsha aqshany qulaityn kópirge shyǵyndaǵansha, nege birden jańasyn salmady?

Bizde eshnársege tańǵalýǵa bolmaidy. Qylmys jasap kúdikti sanalǵan sheneýnikter jazalanǵannyń ornyna, kerisinshe qyzmette joǵarylaidy. Ádildik izdegen adam qýdalanyp, túrmege qamalady. Qazaqstanda turatyn bir sheteldik diplomat: “Qazaqstanda men túsinbeitin bir másele bar. Bul jaqta úleskerlikpen kópqabatty turǵyn úiler salynady eken. Biraq qurylys kompaniiasy úleskerlerdi aldap, olardyń aqshalaryn alyp, shetelge qashyp ketedi. Aldanǵan úleskerler sosyn quqyq qorǵaý oryndaryna shaǵymdanyp, tipti prezidenttiń atyna da hat jazady. Ókinishke qarai, olardy eshkim tyńdaǵysy kelmeidi. Amaly taýsylǵan úleskerler sosyn kóshege sherýge shyǵady. Sol kezde politsiia olardy ustap alyp, túrmege tyǵady. Maǵan osy jeri túsiniksiz”, – depti.

Iá, Qazaqstanda adam túsinbeitin jaittar óte kóp. Ótken meshin jylynda jer saýdasynan bastap, qarapaiym halyq túsine bermeitin nebir oqiǵalar oryn aldy. Jańa jyldyń alǵashqy kúninde opyq jegizgen bastan ótken jaittardy bekerge eske alyp otyrǵan joqpyz. Olardyń qaitalanbaýyna qam jasaiyq.

"Jas Alash" gazeti