Qazaqstanda ǵylymi jumystardy «kiltpen tapsyrý» qyzmetteriniń jarnamasyna qatysty qoǵamda qyzý pikirtalas bastaldy. Sarapshylardyń aitýynsha, Scopus jáne KOKNVO (burynǵy KKSON) bazalaryna arnalǵan ǵylymi maqalalardy satý akademiialyq adaldyq qaǵidattaryna qaishy keledi jáne jariialanǵan eńbekterdiń keri qaitarylýyna (retraktsiia) ári ǵylymi bedelden aiyrylýǵa ákelýi múmkin, dep habarlaidy Ult.kz NewTimes.kz saityna silteme jasap.
Bul jariialanymǵa qazaqstandyq zertteýshi Amina Amýtova (dr_amutova) nazar aýdardy. Onyń aitýynsha, tapsyryspen ǵylymi jumys jazý qyzmetteri akademiialyq etikaǵa qaishy keledi. Sondai-aq mundai qyzmetti usynyp otyrǵan adamnyń jetkilikti ǵylymi tájiribesi men jetistigi joq ekenin aitty.
Amýtovanyń sózinshe, fizika salasy boiynsha kómek usynǵan jarnama avtorynyń jeke ǵylymi jariialanymy joq ári ol áli PhD dissertatsiiasyn da qorǵamaǵan.
«Bul “sarapshynyń” ózinde birde-bir ǵylymi jariialanym joq, tipti PhD dissertatsiiasyn da áli qorǵaǵan emes. Iaǵni ózi bul salany tolyq meńgermei turyp-aq ózgelerge ǵylymi jumys jazyp beretin “fabrika” ashqan. Tapsyryspen maqala men dissertatsiia satý – ǵylymi etikany óreskel buzý. Men ǵylymi keńes berýdi nemese maqala jazýdy úiretetin kýrstardy qoldaimyn. Biraq basqalarǵa úiretý úshin adamnyń óz tájiribesi, jariialanǵan eńbekteri jáne qalyptasqan sarapshy mártebesi bolýy kerek», – dep jazdy ol.
Amýtova mundai qyzmetterge suranystyń joǵary ekenin de atap ótti. Onyń aitýynsha, jarnama jariialanǵan jazba shamamen 16 myń qaralym jinaǵan. Sonymen qatar qoldanýshylar ony belsendi túrde bólisip, saqtap alǵan.
Zertteýshiniń pikirinshe, mundai naryqtyń qalyptasýyna ǵylymi qyzmetti baǵalaý júiesi áser etken. Onyń aitýynsha, dissertatsiia qorǵaý jáne attestatsiiadan ótý úshin ǵylymi maqalalardy mindetti túrde jariialaý talaby keibir jas ǵalymdardy formaldy talaptardy tezirek oryndaýdyń jolyn izdeýge májbúrleidi.
Sonymen birge ol ǵylymi jumysty satyp alýdyń saldary aýyr bolýy múmkin ekenin eskertti. Eger ǵylymi jýrnal plagiat, derekterdi qoldan jasaý nemese ózge de zańbuzýshylyqtardy anyqtasa, maqala keri qaitarylyp, avtor ǵylymi bedelinen aiyrylýy múmkin.
«Erte me, kesh pe bul aldaý áshkere bolady. Masqara bolyp, dál sizdiń maqalańyz keri qaitarylady. Bedelinen de siz aiyrylasyz. Al sizden jarty million teńge alyp qoiǵan belgisiz “kómekshi” esh jaýapkershilik kótermeidi, tipti aralaryńyzda kelisimshart bolsa da», – dedi zertteýshi.
Ol sondai-aq dissertatsiia qorǵaý kezinde adamnyń óz biliminiń joqtyǵy birden baiqalatynyn aitty.
Jeli qoldanýshylary da ǵylymi jumystardy satýdy akademiialyq adaldyqqa qaýip tóndiretin qubylys retinde baǵalady.
«Netken sumdyq! Uiat ta joq eken. Meniń Qazaqstanda dissertatsiia qorǵamaýyma sebepterdiń biri osy boldy. Ǵylymi dárejemniń osyndai jaǵdailarmen bailanystyrylǵanyn qalamadym», – dep jazdy PhD doktory dr_khegay.
Keibir pikir qaldyrýshylar jarnama avtory usynǵan kelisimsharttyń da tiimdiligine kúmán keltirdi. Olardyń pikirinshe, tapsyrys berýshi aldanyp qalǵan jaǵdaida óz quqyǵyn qorǵaýy qiyn bolady, óitkeni ǵylymi jumysty satyp alýdyń ózi akademiialyq etika talaptaryna qaishy.
