Astanadaǵy «Alash» partiiasynyń 100 jyldyq mereitoiyna orai uiymdastyrylǵan halyqaralyq konferentsiiada tarihshy, akademik Mámbet Qoigeldi «Alash qoǵalysy: 100 jyldan soń» atty baiandama jasady, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
Professor sózin Alash kósemi Álihan Bókeihanulynyń Ahmet Baitursynuly men Mirjaqyp Dýlatulyna jazǵan hatymen bastady.
«Shyraǵym Ahmet! Shyraǵym Mirjaqyp! Sender qaita-qaita abaqtyǵa túse beresińder. Oǵan nalymańdar. Atam zamannan, Prometeiden bergi ýaqytta el úshin kúresken azamattardyń kórgeni - abaqtynyń esigi. Baiaǵyda dońyz ben aqqý dos bolypty. Dońyz sonda aqqýǵa: «Ei aqqý, sen aitshy, kún bar deisiń, sol kúndi men nege kórmeimin» depti. Sonda aqqý: «Ái dońyz, seni Alla tómen qaratyp jaratqan. Sondyqtan, sen kúndi kóre almaisyń» depti. Shyraǵym Ahmet! Mirjaqyp! Bolashaqqa kúndi kóre alatyn urpaq kerek. Sol urpaq senderdiń attaryńdy atap, qurmet kórsetip jatsa, baqytty emessizder me!?» deidi. Myna búgingi keremet zalda Alashtyń mereitoiyna jinalyp jatqanymyz, sol urpaqtyń ómirge kelgeniniń, sol urpaqtyń «qazaqpyn» dep alshań basyp júrgeniniń kórinisi dep oilaimyn», - deidi akademik.
Mámbet Qoigeldi tarihshylar qaýymdastyǵy atynan Alashtyń 100 jyldyǵyna arnap, Alash týraly aqiqatty aitsyn dep konferentsiia uiymdastyryp bergen Elbasy Nursultan Nazarbaevqa zor alǵys aitty.
«Men 30 jylǵa jýyq ýaqyt Alash arystaryn zerttep kelemin. 20 jylǵa jýyq ýaqytta arhivterdi aqtardym. Sondaǵy túsingenim, Elbasy durys aitady: «Biz sana-sezimimiz ben dúnietanymymyzǵa ábden sińip ketken taptaýryn qaǵidalardan arylýymyz kerek». Osy ýaqytqa deiin ókinishke qarai bizdiń sanamyzda baiaǵy keńestik zamanda qalyptasqan qaǵidalar órip júr. Mysal keltireiin: Jaqynda ǵana Almatyda «Bolsheviki v Kazahstane: Zlo ili blago» taqyrybynda dóńgelek ústel ótkizildi. Sonda keibir tarihshylar: «Eger Qazan tóńkerisi bolmasa, Keńes biligi bolmasa, Qazaqstan Aýǵanstan deńgeiinde qalar edi» degen pikir aitty. Bul ne degen sóz? Bul qandai sóz? Biz osyǵan oilanýymyz kerek. Bunyń ar jaǵynda «Keńestik bilikke alternativa joq» degen oi jatyr. Biz osyǵan senemiz be ? Osy negizdi me? Ol - ótirik tujyrym. Bizdiń ol tujyrymnan bas tartatyn ýaqytymyz keldi. Erkin oilaý degen bar. Azattyqtyń bizge bergen eń úlken syiy - erkin oilaý. Olai bolsa jańaǵydai tujyrymǵa jaýap berýimiz kerek. Keńestik bilikke alternativa bar edi. Ol Alashorda úkimeti bolatyn», - deidi akademik.
Mámbet Qoigeldi Alash qozǵalysy neden bastaldy, degen másele tóńireginde áńgime qozǵady.
«Alash qozǵalysy aǵartýshylyqtan bastaldy. Barlyq Eýropa elderinde, órkenietti elderde, bári de sondai. Men Sizderge bir nárseni aitqym keledi. Aǵartýshylar Shoqan, Ybyrai, Abai dep aityp kelemiz. Ol ras. Biraq, olar aǵartýshylyqty úlken aýqymda jasai almady. Jasai almaityn da edi. Ol jaǵdaidy jasaǵan - Alash ziialylary. «Aiqap», «Qazaq» basylymdary, eldiń sanasyn ózgertý, jańa rýhaniiat jasaý - bul naǵyz aǵartýshylyq. Eýropada aǵartýshylardy alaqanynda ustady. Basyna kóterdi, eskertkish qoidy. Aǵartýshylyq óz jolymen, satysymen júrdi. Qazaq qoǵamynda ne boldy? Qazaq qoǵamynda aǵartýshylyq 20 jylǵa sozyldy. 20 jylǵa jetpei jatyp aǵartýshylardyń ózderi de aǵartýshylyq pen azattyq ideiasyn biriktirdi», - deidi Mámbet Qoigeldi.
.jpg)