استاناداعى «الاش» پارتيياسىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق كونفەرەنتسييادا تاريحشى, اكادەميك مەمبەت قويگەلدٸ «الاش قوعالىسى: 100 جىلدان سوڭ» اتتى بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
پروفەسسور سٶزٸن الاش كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحانۇلىنىڭ احمەت بايتۇرسىنۇلى مەن مٸرجاقىپ دۋلاتۇلىنا جازعان حاتىمەن باستادى.
«شىراعىم احمەت! شىراعىم مٸرجاقىپ! سەندەر قايتا-قايتا اباقتىعا تٷسە بەرەسٸڭدەر. وعان نالىماڭدار. اتام زاماننان, پرومەتەيدەن بەرگٸ ۋاقىتتا ەل ٷشٸن كٷرەسكەن ازاماتتاردىڭ كٶرگەنٸ - اباقتىنىڭ ەسٸگٸ. باياعىدا دوڭىز بەن اققۋ دوس بولىپتى. دوڭىز سوندا اققۋعا: «ەي اققۋ, سەن ايتشى, كٷن بار دەيسٸڭ, سول كٷندٸ مەن نەگە كٶرمەيمٸن» دەپتٸ. سوندا اققۋ: «ەي دوڭىز, سەنٸ اللا تٶمەن قاراتىپ جاراتقان. سوندىقتان, سەن كٷندٸ كٶرە المايسىڭ» دەپتٸ. شىراعىم احمەت! مٸرجاقىپ! بولاشاققا كٷندٸ كٶرە الاتىن ۇرپاق كەرەك. سول ۇرپاق سەندەردٸڭ اتتارىڭدى اتاپ, قۇرمەت كٶرسەتٸپ جاتسا, باقىتتى ەمەسسٸزدەر مە!?» دەيدٸ. مىنا بٷگٸنگٸ كەرەمەت زالدا الاشتىڭ مەرەيتويىنا جينالىپ جاتقانىمىز, سول ۇرپاقتىڭ ٶمٸرگە كەلگەنٸنٸڭ, سول ۇرپاقتىڭ «قازاقپىن» دەپ الشاڭ باسىپ جٷرگەنٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ دەپ ويلايمىن», - دەيدٸ اكادەميك.
مەمبەت قويگەلدٸ تاريحشىلار قاۋىمداستىعى اتىنان الاشتىڭ 100 جىلدىعىنا ارناپ, الاش تۋرالى اقيقاتتى ايتسىن دەپ كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىرىپ بەرگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا زور العىس ايتتى.
«مەن 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت الاش ارىستارىن زەرتتەپ كەلەمٸن. 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا ارحيۆتەردٸ اقتاردىم. سونداعى تٷسٸنگەنٸم, ەلباسى دۇرىس ايتادى: «بٸز سانا-سەزٸمٸمٸز بەن دٷنيەتانىمىمىزعا ەبدەن سٸڭٸپ كەتكەن تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلۋىمىز كەرەك». وسى ۋاقىتقا دەيٸن ٶكٸنٸشكە قاراي بٸزدٸڭ سانامىزدا باياعى كەڭەستٸك زاماندا قالىپتاسقان قاعيدالار ٶرٸپ جٷر. مىسال كەلتٸرەيٸن: جاقىندا عانا الماتىدا «بولشەۆيكي ۆ كازاحستانە: زلو يلي بلاگو» تاقىرىبىندا دٶڭگەلەك ٷستەل ٶتكٸزٸلدٸ. سوندا كەيبٸر تاريحشىلار: «ەگەر قازان تٶڭكەرٸسٸ بولماسا, كەڭەس بيلٸگٸ بولماسا, قازاقستان اۋعانستان دەڭگەيٸندە قالار ەدٸ» دەگەن پٸكٸر ايتتى. بۇل نە دەگەن سٶز? بۇل قانداي سٶز? بٸز وسىعان ويلانۋىمىز كەرەك. بۇنىڭ ار جاعىندا «كەڭەستٸك بيلٸككە التەرناتيۆا جوق» دەگەن وي جاتىر. بٸز وسىعان سەنەمٸز بە ? وسى نەگٸزدٸ مە? ول - ٶتٸرٸك تۇجىرىم. بٸزدٸڭ ول تۇجىرىمنان باس تارتاتىن ۋاقىتىمىز كەلدٸ. ەركٸن ويلاۋ دەگەن بار. ازاتتىقتىڭ بٸزگە بەرگەن ەڭ ٷلكەن سىيى - ەركٸن ويلاۋ. ولاي بولسا جاڭاعىداي تۇجىرىمعا جاۋاپ بەرۋٸمٸز كەرەك. كەڭەستٸك بيلٸككە التەرناتيۆا بار ەدٸ. ول الاشوردا ٷكٸمەتٸ بولاتىن», - دەيدٸ اكادەميك.
مەمبەت قويگەلدٸ الاش قوزعالىسى نەدەن باستالدى, دەگەن مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە ەڭگٸمە قوزعادى.
«الاش قوزعالىسى اعارتۋشىلىقتان باستالدى. بارلىق ەۋروپا ەلدەرٸندە, ٶركەنيەتتٸ ەلدەردە, بەرٸ دە سونداي. مەن سٸزدەرگە بٸر نەرسەنٸ ايتقىم كەلەدٸ. اعارتۋشىلار شوقان, ىبىراي, اباي دەپ ايتىپ كەلەمٸز. ول راس. بٸراق, ولار اعارتۋشىلىقتى ٷلكەن اۋقىمدا جاساي المادى. جاساي المايتىن دا ەدٸ. ول جاعدايدى جاساعان - الاش زييالىلارى. «ايقاپ», «قازاق» باسىلىمدارى, ەلدٸڭ ساناسىن ٶزگەرتۋ, جاڭا رۋحانييات جاساۋ - بۇل ناعىز اعارتۋشىلىق. ەۋروپادا اعارتۋشىلاردى الاقانىندا ۇستادى. باسىنا كٶتەردٸ, ەسكەرتكٸش قويدى. اعارتۋشىلىق ٶز جولىمەن, ساتىسىمەن جٷردٸ. قازاق قوعامىندا نە بولدى? قازاق قوعامىندا اعارتۋشىلىق 20 جىلعا سوزىلدى. 20 جىلعا جەتپەي جاتىپ اعارتۋشىلاردىڭ ٶزدەرٸ دە اعارتۋشىلىق پەن ازاتتىق يدەياسىن بٸرٸكتٸردٸ», - دەيدٸ مەمبەت قويگەلدٸ.
.jpg)