QR Densaýlyq saqtaý ministrligi Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵynyń mamandary balany myǵym jetildirý boiynsha ata-analarǵa birshama mańyzdy keńes berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Birinshiden, balalardyń mekteptegi alǵashqy kúnderi erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Birinshi synypqa kelgen búgingi balalardyń ereksheligi – tez sharshaýda. Balaǵa qalai kómektese alamyz? Birinshiden, kún tártibin saqtaý: kúnine kem degende 10 saǵat uiyqtaý, durys tamaqtaný, jattyǵý jasaý», - dep habarlaidy ortalyqtan.
Mamandardyń aitýynsha, oqýshylar uzaq merzimdi jazǵy demalystan keiin rejimdi, ásirese uiqyny qalpyna keltirýi qajet: balanyń jatar ýaqytyn, uiqysynyń qanýyn, qozǵalyssyz kúide neshe saǵat bolatynyn, otyryp ótkizgen ýaqytyn fizikalyq júktememen qalai almastyratynyn qadaǵalaǵan abzal. Demalystan keiin bul rejimdi bir sátte aýystyrý moraldik turǵydan da, fizikalyq turǵydan da qiynǵa soǵady. Balańyzǵa ózińiz úlgi kórsete otyryp kómektesken jón. Bala uiyqtar aldynda 4 saǵat buryn shýly oiyndar oinaýdan, teledidar men kompiýterden, aýyr as iship, shýly mýzyka tyńdaýdan shettetý kerek.
«Ekinshiden, siz turatyn aimaqtyń klimattyq ereksheligin eskerip, balańyzǵa kietin kiimin durys tańdaýǵa kómektesińiz. Kúzde aýa raiy aldamshy ári qubylmaly: úi-jailarda jyly, al dalada aýa-raiy jeldi bolýy múmkin. Sondyqtan kópqabatty kiimge beiimdelgen jón - bala ózin jaily sezinýi úshin jeńil kiingeni abzal jáne dalada tońyp qalmas úshin qalyń kúrteshesin kiip alýy kerek. Osy máseleni synyp jetekshisimen talqylaýdy umytpańyz: synyp kún túsetin jaqta ornalassa synyptaǵy temperatýra da joǵary bolady. Qatty ystyq bas aýrýyna ákelip, aǵzadaǵy termoregýliatsiia buzylysynyń sebebine ainalýy múmkin. Eger bala tońyp qalsa, onyń immýniteti de álsireidi, onyń nátijesinde balaǵa sýyq tiip, syrqattanýy múmkin», - delingen habarlamada.
Úshinshiden, bala oqýshy bolǵan sátten bastap, artyq júktemeden onyń kórý qabileti nasharlai bastaidy. Oǵan qosa, mýltfilmder men kompiýter oiyndarynan da qosymsha nasharlai beredi. Tolyǵymen qalyptaspaǵan kórý organdarynyń damýyn asyra salynǵan júktemeden jáne eńbek pen demalys rejiminiń bolmaýynan tez qurtyp alýǵa bolady. DDU statistikasy boiynsha, mektep jasyndaǵy árbir tórtinshi bala kóz aýrýynan zardap shegedi. Solardyń arasynda alystan nashar kórý keń taralǵan.
«Balany óz densaýlyǵyna muqiiat qaraýǵa úiretińiz – olarǵa qaǵidalardy aityp, solardy saqtaýǵa kómektesińiz. Balalar jaryq jerde oqyp, jazýy, kompiýter men teledidar aldynda kóp otyrmaýy, kózin túrli soqqylardan, shanshýlardan jáne jaraqattardan saqtaýy, kózge kúsh salatyn tapsyrmalardy oryndaǵan kezde kózge arnalǵan jattyǵýlardy jasaýy kerek. Sondai-aq, qajet bolǵan jaǵdaida kózildirik kiiýden uialmaýy qajet», - delingen habarlamada.
Tórtinshiden, oqýshylarǵa qandai aýyrlyqty kóterip júrý kerektigin baqylańyz. Barlyq kitaptardy, qalamsaýytty, dápterlerdi, aýystyratyn aiaq-kiimdi ólshegen kezde salmaǵy 3-5 kelini quraidy. Mundai aýyrlyq balaǵa ziian keltirmeý úshin iyqbaýy keńirek jáne qatty ortopediialyq arqashasy bar yńǵaily sómkeni tańdaǵan jón. Oqýshynyń durys dene músini – tek sulýlyǵy ǵana emes, sonymen qatar durys densaýlyǵyn kórsetedi.
«Bala kúndelikti ómiriniń aitarlyqtai kóp bóligin mektep partasynda ótkizedi. Sondyqtan oqý ornynyń durys jaraqtanýy óte mańyzdy. Otyrǵan balanyń qoly, aiaqtary jáne arqasy súienip otyrýy tiis. Oryndyqtyń aiaqtary balanyń jilinsheginen uzyn bolmaýy tiis. Aiaqtary edenge tiiýi qajet. Oryndyqtyń arqalyǵynda beli búgiletindei tiregi bolýy kerek. Immýnitetti nyǵaitý úshin balaǵa kún saiyn taza aýada qozǵalmaly oiyndar oinap, sportpen ainalysý qajet. Myqty jáne tózimdi aǵza aýrýlarǵa tótep bere alady. Mektep oqýshylaryna salynatyn intellektýaldy júkteme de úlken. Balanyń durys tamaqtanýyna, jasyna sai dárýmender men mikroelementterge bai azyq-túlik jeýine airyqsha kóńil aýdarý qajet. Balanyń as úlesinen gazdalǵan, quramynda qanty bar tátti sýsyndardy jáne maily tamaqtar men fast-fýdty alyp tastaǵan durys», - dep keńes beredi mamandar.
