Esilde aýdan ákimshiliginde qyzmet etip júrgen kezim bolatyn. Birde kezekti jumys babymen oblys ortalyǵy Kókshetaýǵa jolym tústi. Oblys ákimshiliginiń ishki saiasat bóliminde az ǵana otyryp, ózimmen birge alyp kelgen esep berý qujattarymdy tapsyrǵannan keiin ákimshiliktiń aldyndaǵy alańǵa shyqtym.
Abylai han babamyzdyń taqta otyrǵan eskertkishiniń aldyna kelip, biraz turyp qaraǵan soń, sýretke túsiretinder joqpa eken dep ainalama qarap edim, eshkim kórinbedi. Oiyma kelgeni eskertkishtiń aldynda turyp sýretke túsý edi. Azdap kóńilimdi ókinish biledi. Ýaqyt áli erterek bolǵan soń, ózim turatyn Esil baǵytyna júretin keshki poez kelgenshe, qalany aralap keleiin dep, oblys ákimdiginiń janynan ótetin ortalyq kósheniń aialdamasyna keldim. Aialdamada turǵan bir top adamdardyń shetine kelip, avtobýs kútip turǵanym sol edi, «Beiseke, sen qaidan júrsiń?», – dedi, jińishkeleý kelgen áiel daýysy. Abyrjyp qalǵan men, artyma jalt qaradym. «Oi, masqara! Mahinur sensiń be?», - dedim ań-tań qalyp. Ol jymiia kúlip, qarap tur. Ózime qarai tartyp, betinen súidim. «Kókshetaýda turasyń ba?» – dedim tańdanyp. Ol bolsa «Iá, – dedi. – Dosymhandy osy jaqqa joldamamen jibergen soń, osynda keldik. Qazir qaladaǵy transport prokýratýrasynda jumys isteimiz. Ekeýmiz aialdamadan sál alysyraq shyǵyp, sóilesip turmyz. Qazir bir ulymyz bar. Jumys isteitin orynymyz ótken jyly eki bólmeli páter bergen».
– Qutty bolsyn! - dedim oǵan.
– Beiseke, úiimiz kóp alys emes, kirip shyqsańshy, áli poezǵa erte ǵoi. Ýyzdai jas kelinshek qoltyǵymnan alyp, kelip qalǵan avtobýsqa otyrdyq. Birneshe aialdamadan keiin túsip qaldyq.
– Myna úide turamyz.
Ol kúre jolǵa jaqyn ornalasqan, jańadan salynǵan alty qabatty úidi kórsetti.
– Bizdiń páter ekinshi qabatynda.
– Páterleriń myqty eken, dáliziniń ózi qandai keń ári uzyn, - dedim maqtap.
Zalǵa qarai ótip, kresloǵa kelip otyrdym. Terezeden Shoqan Ýálihanovtyń eskertkishi bar saiabaq kórinip tur. Oblys ortalyǵyna kelip júrgenimde aralaǵanym bar. Baǵanadan ydys-aiaqtyń dybysy shyǵyp jatqan as úiden.
– Beiseke, sháiǵa kel, - dedi Mahinur birazdan soń.
– Dosymhan jumystan qashan kelmek? - dedim sóz arasynda.
– Ol búrsúgúni keledi, is-saparmen Astanaǵa ketken.
– Bala sadikte, birazdan soń alyp kelem.
Ekeýmiz stýdent kezimizdegi oqiǵalardy eske alyp, kúlip biraz otyrdyq. Azdan soń, orynymnan turyp jinala bastadym.
– Poezdan keshigip qalarmyn. Shyǵar esiktiń aldyna kelip, aiaq kiimimdi kiip, diplomatymdy qolǵa aldym.
Maǵan qarap oilanyp turǵan ol, betimnen súiip: «Erteń de ketýińe bolar edi ǵoi, - dedi aqyryn ǵana. – Stýdent ýaqytymyzdy, mahabbatymyzdy eske túsirer edik».
Kóńilim alaburtyp, sál oilanyp qaldym. Jumystaǵy Merei Izbasarulyna (aýdan ákiminiń orynbasary) birdeńe dep aqtalarmyn degen oi keldi.
– Men dúkenderdi aralap keleiin, sen balany alyp kelem dediń ǵoi balabaqshadan.
– Jaraidy onda birge shyǵaiyq.
Kelinshek plashyn kiip, úiden shyqtyq. Oiym balaǵa oiynshyqtar men táttiler satyp alý. Degenmen, oiymdy ózgertip, oiynshyq emes, táttilerdi ǵana satyp aldym. Balanyń qolynan oiynshyq kórse Dosymhan kúdiktener dep oiladym. Dúkennen shyǵyp, biraz júrip qydyrdym. Kósheniń arǵy betinde turǵan «Jeke batyr» qonaq úiine kirip, bos orynnyń bar-joǵyn suradym. Kúieýi is-saparda júrgen áieldiń úiine túneý yńǵaisyz bolar dep oiladym. Biraz júrgen soń úige keldim.
– Keshiktiń ǵoi, - dedi esikti ashqan kelinshek as úide birdeńelerdi shyjǵyryp júrip.
Aiaǵyn apyl-tapyl basyp júrgen sábii qasynda júr. Ákelgenimdi ústeldiń ústine qoiyp, bir-ekeýin balanyń qolyna ustattym da, qolyma kóterip aldym. Bet álpeti Dosymhannan aýmaidy. Kezinde osy Mahinurǵa talasyp, bul náresteniń ákesimen tóbelesken edim-aý degen oi keldi bir ýaqyt. Qolym qatty tiip, Dosymhannyń murynynda qisaityp edim. Artynan ota jasatyp, tanaý qýysyn kótertkenin jigitterden estigem.
– Zalǵa baryp teledidar qarasańshy, ana uldy da ala ket. Kelinshek tamaq daiyndap júrip, taǵy birdeńelerdi aitqandai boldy. Balany jetektep, tái-tái basqyzyp zalǵa kelip, teledidardy qostym. Kino kórip otyryp qalǵyp ketippin. Tamaqqa shaqyrǵan Mahinurdyń daýysyn estip teledidardy japtym. Qasymda oinap otyrǵan bala asúige sheshesine ketip qalǵan eken. Taǵamnyń dámdi iisi muryn jarady. Maǵan jáne ózine ydysqa toltyryp laǵman salyp qoiypty.
– Muny qai kezde sozyp daiyndaǵansyń, qandai dámdi, - dedim qairan qalǵanymdy jasyrmai.
– Men endi uiǵyrdyń qyzymyn ǵoi, - dedi ol kúlip. Qarynym ashqan men ydystaǵy tamaqty áp-sátte jep qoidym. Ol qaitadan toltyryp salyp berdi.
– Sen osy Panfilov aýdanynyń qyzy emessiń be, elińnen alysta júrgenińe ókinbeisiń be, - dedim sóz bolsyn dep.
– Joq-a-a, - dedi kelinshek, – qaita bul jaq maǵan keremettei unaidy. Meniń ókingenim – ol endi buryndar, kelinshek sál kibirtiktep – maǵan eshbir uiǵyrdyń jigiti unatyp, sóz salyp, qydyrytpady ǵoi. Mektep qabyrǵasynda da, ýniversitette de. Men úshin talasyp, janjaldasyp júrgender qazaqtar ǵana.
– Sen ádemi ári óte symbattysyń, - dedim oǵan. Ol kúldi. – Mahinur, qasyńdaǵy bólmeles qyz Álimada kórikti edi ǵoi. Men alǵash sonymen tanysqam. Soǵan baryp júrip, senimen kezdestim. Sen uiań, óte iltipatty qyz bolatynsyń. Al, Álima ashyq, minezi ótkir edi.
– Sol Álima ǵoi seni qyzǵanyp, anda-sanda kelip júretin jýas Dosymhandy maǵan itermelegen. Keiin, sen Dosymhandy uryp, murynyn buzǵan soń, ol tipti degbirimdi aldy. Buǵan jaqyndama ana Dosymhanǵa turmysqa shyq, áitpese ózińniń uiǵyryńnyń jigitin taýyp, soǵan ket, - dep bolmady ǵoi.
– Beisenǵazy, ol júrgen bir drachýn, oǵan turmysqa shyqsań, kúnde taiaq jeisiń, - dep aita beretin. – Álima ekeýmiz de bir aýdannanbyz, mektepti birge aiaqtadyq. Men onyń oiyn keiin túsindim, seni ózine qarata almai, menen sonshalyqty qyzǵanǵanyn. Sen artynan maǵan renjip, bizge jolamai qoidyń. Shynymdy aitaiyn seni men unatatynmyn, Álima da. Keiin biz jaqqa attap baspai qoiǵanyńda kóńilimde birdeńe jetpei turǵandai sonshalyqty alańdadym. Álima bárine sen kinálisiń degendei menimen biraz ýaqyt sóilespei qoidy. Ol senimen qalai da til tabysýdy oilap júrdi. Jataqhanalaryńa barǵyshtap, sondaǵy ózińmen oqityn qyzdarmen sóilesip júrgenin bilemin. Men ondaiǵa bara almadym. Tek qolymnan kelgeni, ońashada saǵan hat jazdym. Eń sońǵy sóilemi ǵana esimde qalypty. «Seni kútip júrmin» - dep jazǵanmyn. Hatty jataqhanańa aparyp, saǵan berýin ótinip, sondaǵy vahter apaiǵa berip ketkenmin.
– Men ony alǵan joqpyn, alsam keler edim ǵoi.
Shynynda da alǵan joq edim. Ana kempirdiń azdap ishetini bar edi, joǵaltyp almasa. Kóńilimdi ókinish bilep, Mahinurdyń betine qaradym. Qalyń qasty, qyr muryndy, kózderi dóńgelekteý kelgen ádemi kelinshek maǵan munaia qarap otyr eken. Ornymnan turyp kelip, eńkeiip mańdaiynan súidim. Ol úndemedi.
– Áieliń kim?, - dedi aqyryn ǵana.
– Esildiń qyzy, - dedim.
– Óziń de sol aýdannansyń ba?
– Joq, men Semei jaqtanmyn, tek, osy aýdannyń ákimdiginde qyzmet etemin.
– Balalaryń úlken be?
– Olarda áli kishkentai, mektep jasyna tolǵan joq.
Biraz otyryp qalyppyz. Ol turyp ústel ústin jinastyra bastady. Men balany kóterip zalǵa keldim. Azdan soń Mahinur da keldi.
– Sen qazaqtyń qyzynan kem emessiń-aý dedim, - onyń mineziniń sypaiylyǵyna riza bolyp. Kelinshek kúldi.
– Meniń sińilim Sahinurǵa da, kúieýi Asqar osylai dep qaljyńdaityn kórinedi. Onyń da kúieýi qazaq azamaty.
– Men kishkentai kezimnen kóshede qazaq balalarymen oinap óstim, mektepti qazaqsha bitirdim. Ýniversitette de qazaq jastarymen birge oqydym. Kúieýim de qazaq. Ómirdegi jalǵyz mahabbatym sen de qazaqsyń. Sonda meni kim deisiń, men de qazaqpyn. Tegim uiǵyr bolǵanymen, oiym, júregim qazaq. Qasyma kelgen kelinshekti ózime tartyp, qushaqtap biraz otyrdym. Qolymdy keri itermedi.
Ol sálden keiin: «Bul jaqtyń qazaqtary orys tildi ǵoi. Qazaqsha sóilegenderin anda-sanda ǵana estimin. Bizdiń úige jaqyn arada ámbebap úlken azyq-túlik dúkeni bar. Osy páterge alǵash kóship kelgende, keregimizdi sodan alyp júrdik. Sol dúkenniń mańdaishasynda «Prodýktovyi magazin» dep jazylyp turatyn. Men birde sondaǵy satýshy bolyp isteitin qazaq áielden mynanyń qazaqshasy qaida dep suradym. Ol bolsa «Onyń saǵan keregi qansha?» - dep shaptyǵa sóiledi. Janyndaǵy ózge satýshylar da maǵan jaratpai qarady. Men bolsam « Bul Qazaqstan, qazaq tili memlekettik til ǵoi» - dedim olarǵa qarsy jaýap berip. Olardyń aitqany «Qazaq tili saǵan ǵana kerek, bizge emes» - degeni. Yza bolǵanym sonsha «Men prokýratýra qyzmetkerimin, eger basshylaryńa aityp, mynany túzetpeseńder, zań boiynsha jaýap beresińder», - dedim olarǵa qarap. Olardyń eshqaisysy úndei almady. Biraz kúnder ótken soń, ámbebap dúkenge «Zerendi» dep ataý berilip, qazaqshasy men orysshasy jazyldy. Kórdiń be, osy jaqqa kelip, múlde qazaq bolyp ketkendeimin. Ol jymyiyp kúlip aldy. Sózden sóz shyǵyp, uzaq otyryp qalyppyz. Terezeden álde qashan túsken qoiý qarańǵylyqty baiqadym. Ornymnan turyp, «Men qonaq úiden orynǵa tapsyrys berip edim, sen renjimeseń, men keteiin», - dedim. Ol úndemei biraz otyrdy. Sonan soń: «Sen osy otyrǵan divanyńa jata sal, qonaq úidi qaitesiń, men úiden qýǵandai bolmaiyn». Úndemedim. Ol turdy da kórpeshe men jastyq ákep berdi. Edenge tóselgen kilemge domalap uiyqtap qalǵan balany kóterip alyp, óz bólmesine ketti. Balany jatqyzyp, birazdan soń maǵan qaita keldi de: «Sen endi jaqsylap demal, ár nárseni dámetip, ózge oida bolma, súiip qosylmasam da , men kúieýime adal adammyn», - dedi aqyryn ǵana. Sóitti de ary burylyp ketti. Eshteńe demedim. Uiyqtap ketken ekenmin, tún ortasynda oianyp kettim. Jatqan orynymnan turyp, biraz otyrdym. Sonan soń kóterilip, aqyryn basyp kelinshektiń jatqan bólmesiniń esigine keldim. Bir qyryndai ashyq turǵan esikten kelinshektiń jeńil demalyp, balasyn qushaqtai ary qarap uiyqtap jatqanyn kórdim. «Kúieýime adal adammyn», - dedi ǵoi, «osy turǵanym jaraspas»,- degen oi keldi sanama. Orynyma qaityp kelip, jatyp qaldym. Uiqydan oianǵanymda kún álde qashan kóterilip, túske jaqyndap qalǵan eken. Kiinip júrgenimde, teledidardyń ústinde birjapyraq qaǵazǵa «Saǵan tamaq daiyndap qoidym, óziń ishe ber, keshke jumystan erterek shyǵyp, vokzalǵa kelermin, sol jaqtan kútersiń» - dep jazyp ketipti. Asyqpai tamaǵymdy, sháiimdi iship, esikti jaýyp kóshege shyqtym. Qalany aralap biraz júrip, vokzalǵa keldim. Kassaǵa turyp Esil qalasyna bilet aldym. Ýaqyt keshke jaqyndap, poezdyń keletin kezi de boldy. Mahinur bolsa áli joq. Bir ýaqytta jolaýshylar poezy keldi. Perronda kirip-shyǵyp jatqan adamdardyń qarasy kóbeidi. Artyma jaltaqtai qarap, bilette jazylǵan vagonǵa kirip, qol sýmkamdy ornalastyryp qaita shyqtym. Bir kezde anandaidan júgire basyp kele jatqan Mahinurdy kórdim. Qol- aiaǵy balǵadai, orta boily symbatty kelinshekke qarap, «sonaý áskerde qalǵan Natashaǵa uqsaidy eken-aý», - dep oiladym bir sát. Onyń da dene bitimi osyndai yqsham, tartymdy edi.
– Beiseke, azdap keshigip qaldym, sen renjime. Sóitti de betimnen súidi. - Ázirshe saý bol! Qalaǵa jolyń túskende, kelip-ketip turarsyń. Men kelinshektiń mańdaiynan súiip, vagonǵa kirdim.
Degenmen, Dosymhan seziktenip júrmesin dep, kóńilim qansha tartyp turǵanymen, ekinshi qaityp ol úige jolamadym. Arada birneshe jyl ótken soń, Mahinurdyń sol ózi qyzmet etetin mekemede bastyǵynyń orynbasary bolǵanyn, artynan oblystyq ákimshilikke aýysyp, zań bóliminiń meńgerýshisi qyzmetin atqarǵanyn bilemin. Ara-tura keide ekeýmizdiń aramyzdaǵy jastyq mahabbatymyz eske túsip, qazir ne istep júr ekensiń dep oilap júremin.
Beisenǵazy Ulyqbek
Qazaqstan Jýrnalister Odaǵynyń múshesi
