Mádeniet Eshekeev. "Segiz aiaq" (Video)

Mádeniet Eshekeev. "Segiz aiaq" (Video)

“Segiz aiaq” – Abaidyń shyǵarmashylyq ǵumyrynyń naǵyz kemel shaǵynda (1889 jyl) jazylǵan asa kórkem shyǵarmasy. Óleńniń ár shýmaǵy segiz joldan qaiyrylyp kelgendikten “Segiz aiaq” dep atalady. Kólemi jaǵynan da asa aýqymdy, jiyrma bes shýmaqtan turady. Muhtar Áýezov aqynnyń qoǵam shyndyǵy, zaman sipaty men óz jeke basynyń muńyn jiǵan kesek týyndysy “Segiz aiaq” jaiynda bylai deidi: “Ózinen buryn eshkim tappaǵan qiyn uiqasty sheber túrge Abai ádeii án shyǵarady. Bul da óleńniń mazmuny men maqsatyna aqynnyń erekshe zer salǵanyn kórsetedi”.

Abai ánderin notaǵa túsirý jáne zertteý ótken ǵasyrdyń jiyrmasynshy jyldarynan bas­talady. 1912-22 jyldary Alvin Bimboes ánshi Mustafa Nurbaevtyń oryndaýynda Abaidyń “Segiz aiaq” ániniń birinshi túrin notaǵa túsiredi. 1922 jyly A.Zataevich Abaidyń on jeti ánin notaǵa túsiredi. Sonyń ishinde “Segiz aiaq” ániniń eki túri bar. Kompozitor L.Hamidi 1935 jyly Semei qalasynda Abaidyń nemere inisi Árham Ysqaq­ulynan Abaidyń 15 ánin jazyp alyp, notaǵa túsiredi. Ishinde “Segiz aiaq” ániniń taǵy bir úlgisi kezdesedi. 1938 jyly L.Hamidi J.Elebekovtiń oryndaýynda “Segiz aiaqtyń” eki túrin jáne osy jyly B.Erzakovich Q.Lekerov pen T.Arǵynbaevtyń aitýlary boiynsha taǵy notaǵa túsiredi. 1939 jyly Qazaqstandy zertteý qoǵamy   Abaidyń nemeresi Máken Muhamedjanovanyń oryndaýynda Abaidyń 16 ánin (munyń ishinde “Segiz aiaq” ta bar) notaǵa túsiredi. Ánderdi notaǵa túsirgen – A.Jubanov pen A.Serikbaeva. Sonymen birge Mákenniń aitýymen jáne ánshi Qali Baijanovtyń oryndaýynda 1984 jyly Q.Júzbasov ánniń taǵy eki túrin notaǵa túsiredi. Ár jyldary jazylǵan onǵa jýyq nusqasy bar. Abai ánderi el ara­syna aýyzsha taraǵandyqtan, ár ánshiniń oryndaý máne­rine, daýys ereksheligine qarai sál ózgeristerge ushyraýy zańdy. Osy jaǵynan kelgende ónertanýshy-ǵalymdar Máken Muhamedjanova, Árham Ysqaqov, Qali Baijanovtyń oryndaýyndaǵy ánderdiń túpnusqaǵa jaqyn ekenin aitady. Bulai bolýy zańdy da, sebebi Árham – Abaidyń nemere inisi, aqyn murasyn el ishine nasihattaýshy janashyry, al Máken – Turaǵuldyń qy­zy, Abai ánderiniń alǵashqy oryndaýshysy bolǵan Áigerim­niń nemeresi. Turaǵul da ánshi adam bolǵan. Negizinen Abai án­deri aýyzsha taraǵanymen, asa kóp ózgeristerge túse qoimady. Sebebi, Abaidyń án mektebi boldy. Aqyn shákirtte­riniń barlyǵy da poeziia men án ónerin qatar alyp júrgen ónerli jandar edi. Aqylbai, Álmaǵambet, skripkashy Muqa, jary Áigerim Abai ánderiniń tek tyńdaýshysy ǵana emes, ony babyna kel­tirip oryndaýshylary bolǵany jaqsy belgili, A.Jubanovtyń sózimen aitqanda: “Abai tár­biesi arqyly ádebiette, mýzykada, árbir jańalyqtyń basy qylt ete qalsa, sony ótki­zý jolynda qolyndaǵy bar rýhani qarýyn jumsaýǵa daiar kisiler edi”.

A.Búrkitbaeva,

Abai murajaiynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri.