“سەگiز اياق” – ابايدىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرىنىڭ ناعىز كەمەل شاعىندا (1889 جىل) جازىلعان اسا كٶركەم شىعارماسى. ٶلەڭنiڭ ەر شۋماعى سەگiز جولدان قايىرىلىپ كەلگەندiكتەن “سەگiز اياق” دەپ اتالادى. كٶلەمi جاعىنان دا اسا اۋقىمدى, جيىرما بەس شۋماقتان تۇرادى. مۇحتار ەۋەزوۆ اقىننىڭ قوعام شىندىعى, زامان سيپاتى مەن ٶز جەكە باسىنىڭ مۇڭىن جيعان كەسەك تۋىندىسى “سەگiز اياق” جايىندا بىلاي دەيدi: “ٶزiنەن بۇرىن ەشكiم تاپپاعان قيىن ۇيقاستى شەبەر تٷرگە اباي ەدەيi ەن شىعارادى. بۇل دا ٶلەڭنiڭ مازمۇنى مەن ماقساتىنا اقىننىڭ ەرەكشە زەر سالعانىن كٶرسەتەدi”.
اباي ەندەرiن نوتاعا تٷسiرۋ جەنە زەرتتەۋ ٶتكەن عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارىنان باستالادى. 1912-22 جىلدارى الۆين بيمبوەس ەنشi مۇستافا نۇرباەۆتىڭ ورىنداۋىندا ابايدىڭ “سەگiز اياق” ەنiنiڭ بiرiنشi تٷرiن نوتاعا تٷسiرەدi. 1922 جىلى ا.زاتاەۆيچ ابايدىڭ ون جەتi ەنiن نوتاعا تٷسiرەدi. سونىڭ iشiندە “سەگiز اياق” ەنiنiڭ ەكi تٷرi بار. كومپوزيتور ل.حاميدي 1935 جىلى سەمەي قالاسىندا ابايدىڭ نەمەرە iنiسi ەرحام ىسقاقۇلىنان ابايدىڭ 15 ەنiن جازىپ الىپ, نوتاعا تٷسiرەدi. Iشiندە “سەگiز اياق” ەنiنiڭ تاعى بiر ٷلگiسi كەزدەسەدi. 1938 جىلى ل.حاميدي ج.ەلەبەكوۆتiڭ ورىنداۋىندا “سەگiز اياقتىڭ” ەكi تٷرiن جەنە وسى جىلى ب.ەرزاكوۆيچ ق.لەكەروۆ پەن ت.ارعىنباەۆتىڭ ايتۋلارى بويىنشا تاعى نوتاعا تٷسiرەدi. 1939 جىلى قازاقستاندى زەرتتەۋ قوعامى ابايدىڭ نەمەرەسi مەكەن مۇحامەدجانوۆانىڭ ورىنداۋىندا ابايدىڭ 16 ەنiن (مۇنىڭ iشiندە “سەگiز اياق” تا بار) نوتاعا تٷسiرەدi. ەندەردi نوتاعا تٷسiرگەن – ا.جۇبانوۆ پەن ا.سەرiكباەۆا. سونىمەن بiرگە مەكەننiڭ ايتۋىمەن جەنە ەنشi قالي بايجانوۆتىڭ ورىنداۋىندا 1984 جىلى ق.جٷزباسوۆ ەننiڭ تاعى ەكi تٷرiن نوتاعا تٷسiرەدi. ەر جىلدارى جازىلعان ونعا جۋىق نۇسقاسى بار. اباي ەندەرi ەل اراسىنا اۋىزشا تاراعاندىقتان, ەر ەنشiنiڭ ورىنداۋ مەنەرiنە, داۋىس ەرەكشەلiگiنە قاراي سەل ٶزگەرiستەرگە ۇشىراۋى زاڭدى. وسى جاعىنان كەلگەندە ٶنەرتانۋشى-عالىمدار مەكەن مۇحامەدجانوۆا, ەرحام ىسقاقوۆ, قالي بايجانوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى ەندەردiڭ تٷپنۇسقاعا جاقىن ەكەنiن ايتادى. بۇلاي بولۋى زاڭدى دا, سەبەبi ەرحام – ابايدىڭ نەمەرە iنiسi, اقىن مۇراسىن ەل iشiنە ناسيحاتتاۋشى جاناشىرى, ال مەكەن – تۇراعۇلدىڭ قىزى, اباي ەندەرiنiڭ العاشقى ورىنداۋشىسى بولعان ەيگەرiمنiڭ نەمەرەسi. تۇراعۇل دا ەنشi ادام بولعان. نەگiزiنەن اباي ەندەرi اۋىزشا تاراعانىمەن, اسا كٶپ ٶزگەرiستەرگە تٷسە قويمادى. سەبەبi, ابايدىڭ ەن مەكتەبi بولدى. اقىن شەكiرتتەرiنiڭ بارلىعى دا پوەزييا مەن ەن ٶنەرiن قاتار الىپ جٷرگەن ٶنەرلi جاندار ەدi. اقىلباي, ەلماعامبەت, سكريپكاشى مۇقا, جارى ەيگەرiم اباي ەندەرiنiڭ تەك تىڭداۋشىسى عانا ەمەس, ونى بابىنا كەلتiرiپ ورىنداۋشىلارى بولعانى جاقسى بەلگiلi, ا.جۇبانوۆتىڭ سٶزiمەن ايتقاندا: “اباي تەربيەسi ارقىلى ەدەبيەتتە, مۋزىكادا, ەربiر جاڭالىقتىڭ باسى قىلت ەتە قالسا, سونى ٶتكiزۋ جولىندا قولىنداعى بار رۋحاني قارۋىن جۇمساۋعا دايار كiسiلەر ەدi”.
ا.بٷركiتباەۆا,
اباي مۇراجايىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرi.
