Tórt milliard jyl buryn Marsta aýa da, muhit ta bolǵan.
Búginde Marsta adamzat jibergen robottardan basqa eshteńe joq. Naqtyraq aitsaq jeti robottan basqa. Jeteýiniń ózi de ymyrasyz, qyzyl planetanyń sai salasyn kezip júr. Sondyqtan bolar, 2013 jyly Kiiýrositi atty robot bir jasqa kelgenine bailanysty quttyqtaý óleńdi ózine-ózi aitypty. Eger robotta jan bolsa jalǵyzdyqtan jarylyp keter edi. Aitpaqshy, 2022 jylǵa júz myń adam Marsqa barýǵa hám sol planetany igerýge ótinish beripti. Eger bul júzege assa Kiiýrositidiń on jasyna arnalǵan quttyqtaý óleń hormen aitylady.
Qyzyl planetada muhit bolǵan dedik qoi. Muhit bolǵanda da Mars kóleminiń 19% alyp jatqan aidyn-shalqar muhit bolypty-mys. Sonymen qatar bizdiń serigimiz Ai bolǵany sekildi Marstyń da eki serigi bar. Olar Úrei hám Qorqynysh dep atalady.
Taǵy bir qyzyq bar. 1997 jyly Iemen memleketiniń úsh azamaty NASA – ny Marsqa barmaq nieti úshin sotqa bergen. Olardyń aitýynsha úsh myń jyl buryn atalary Marsty iemendikterge muraǵa qaldyrypty. Kim bilsin, múmkin adamzat bir kezderi Marsty meken etken shyǵar. Búgingi qyzyl planetanyń aianyshty hálinde adamzattyń qoltańbasy bar sekildi.
SÁNGE AINALǴAN DERT
1800 jyldary qurt (týberkýlez) aýrýy sánge ainalǵan.
On toǵyzynshy ǵasyrǵa deiingi sýretshilerdiń sýretin qarasaq kartinada tolyq áielder beinelengenin baiqaimyz. Bul tolyqtyqtyń ózi tabiǵi instinktimen sánge ainalǵanyn aitady ǵalymdar. Baiyrǵy erkekter tolyq áieldi densaýlyǵy jaqsy dep sengen kórinedi. Tabiǵi instinktige salsaq adam boiyndaǵy mahabbat seziminiń barlyǵy urpaq órbitý jolyndaǵy beisanaly qubylys. Osynaý eski túskinik hám saltanatty sán álemine qurt aýrýy tóńkeris jasapty. Qurt aýrýyna tán taldyrmash dene, kebergen erin, óńgen shúberektei bet ushyndaǵy qyzǵyltty 19 ǵasyr bikeshterinen kezdestirýge bolar edi. Osynyń keibir elementteri búginge deiin jetti. Bul sán óz kezeginde dieta, jattyǵý zalyna barý, karset, opa-dalap, plastikalyq operatsiia siiaqty dúnielerge jol ashty. Eger sánde burynǵysha tolyqtyq bolar bolsa ekonomikanyń áielder tirep turǵan tusy gúrs etip qulaǵan bolar edi.
Coca-Cola ShARAP PA?
Coca-cola sýsynyn áýelde morfindi qoiý úshin oilap tapqan.
1865 jyly Pemberton degen dáriger soǵysta keýde tusynan aýyr jaralanyp, uzaq ýaqyt em alǵan. Azabyn jeńildetý úshin álbette morfin qabyldapty. Jyldar ótip jara jazylypty da, apiyn, morfin sekildi dárilerdi úzilissiz qabyldaý ádeti qalmapty. Dáriger uzaq izdenisten keiin aýyrǵanǵa shipa bolatyn, biraq quramynda esirtkilik zattary joq, koko japyraǵynan Coco-colo sýsynyn jasaǵan. Áýelde bul sýsyndy dáriger «Pembertonnyń frantsýzdyq kokain sharaby» degen atpen saýdalapty. Suranys bolǵany ǵoi, Coca-Cola-nyń bizdiń zamanǵa jetýi.
TYRNAQTAǴY TYLSYM SYR
Qazir adamnyń tyrnaǵy burnaǵy ǵasyrdaǵydan jyldam ósedi.
Britan ǵalymdary osylai deidi. Ótken ǵasyrdyń otyzynshy jyldarymen salystyrǵanda bizdiń tyrnaǵymyz edáýir tez ósedi eken. Bul adamzat balasynyń densaýlyǵynyń jaqsarýymen bailanysty deidi olar.
Tyrnaq álbette adam densaýlyǵynyń ainasy. Kánigi emshiler tyrnaqqa qarap-aq diagnoz qoiatyny belgili. Tyrnaq jaily tereń tolǵam kerek bolsa, qazaqtyń qarymdy qalamgeri Qainar Oljaidyń "TYRNAQ, áńgime bol bir qap" maqalasyn oqyńyz.
Janat JAŃQAShULY,
"Arqa aqshamy" gazeti
