Foto ashyq derekkózden alyndy
Saltyn bilmegen - saýapty túsinbeidi
Halyq maqaly.
Keide, ýaqytym bolǵanda, ár eldiń saittaryn asyqpai qarap shyǵatyn ádetim bar. Ásirese, kórshi Reseidiń portaldaryn múmkindiginshe oqyp shyǵýǵa tyrysamyn. Olardyń ishki turmysyna, ekonomikalyq-áleýmettik deńgeiine, sonymen qatar osy eldegi ulttar men ulystardyń tirshiligi men qazirgi kúngi jaǵdaiyna kóńil aýdaramyn. Óstip, bir kúni qarap otyrǵanymda, Tatarstannyń «Iýtýb tatarochka» degen kanalynan, bir top tatar qyzdarynyń bizdiń qazaq jigitterine sálem joldap jatqandyǵyn kórdim.
Maǵynasy mynandai: "Sálem qazaq jigitteri! Bizdiń tilimiz, dástúrimiz sizdermen óte uqsas. Senimimiz de - musylman dini. Elimizde tatar jigitteri kemshin soǵyp jatyr. Sondyqtan bizderdiń ózderińizben tanysqylarymyz keledi. Biz ózge dindegi ulttarǵa turmysqa shyqqymyz kelmeidi. Reti kelip, múmkindik bolsa, sizdermen hat-habar alysyp tursaq deimiz" degen sózderin estip, qairan qaldym. Oipyrmai, myna tatardyń qyzdary qandai keremet, - dep oiladym ishimnen. Kórdińiz be, tatar eli qalyń orystyń ortasynda tursa da, ózderiniń dástúrin jáne dinin qandai berik ustaidy. Sodan keiin, artynan kezinde ózim kýá bolǵan bir oqiǵa esime tústi. Árine, bul oqiǵaǵa biraz jyl boldy. Degenmen aitýǵa yńǵaisyzdaý bolsa da, sizdermen bóliseiin dedim. Sonymen qatar qaisybir ata-analarǵa sabaq bolsyn degen nietpen qolyma qalam aldym.
Esilde aýdan ákimshiliginde júrgenimde, jumys barysymen aýdan ortalyǵynan kóp alys emes Dalnii eldi mekeninde bolǵan edim. Biz aýyldyq okrýgterge jii shyǵyp turatynbyz. Ár ai saiyn aýdan quramyndaǵy birneshe okrýgte bolyp, sondaǵy atqarylyp jatqan jumystardy baqylap jáne keńes berip, sondai-aq, osyndaǵy qyzmetkerlermen is barysyn talqylap, shaǵyn jinalys ótkizetin edik.
Sonymen, joǵaryda aty atalǵan eldi mekenniń ákimimen jumys jaiyn áńgimelep otyrǵanda, kabinetke eki áiel adam basa-kóktep kirgeni. Bireýi – orta jastaǵy, ekinshisi – jap-jas kelinshek.
– Tústen keiin kelseńdershi, qazir mine aýdannan kelgen kisi bar, - dedi okrýg ákimi tyrjiyp.
– Biz osy kisiniń aýdannan kelgenin syrttai estip, kelip turmyz.
Men, ákimge burylyp, "tyńdaiyq", - dedim.
Sonymen, kelgen áielderdiń jaǵdaiy bylai kórinedi:
Bul aǵaiyndar osydan biraz jyldar buryn Mońǵoliiadan kelgen qandastarymyz eken. Osy aýylǵa eki januia ǵana túsipti. Jańaǵy áieldiń qasyndaǵy jas kelinshek fermaǵa saýynshy bolyp ornalasypty. Sóitip, jumys istep júrip, osy saýyn fermasynyń baqtashysy orys jigitine turmysqa shyǵady. Qandai sebeppen shyqqanyn kim bilsin, degenmen sol jigitpen otaý qurǵan kórinedi. Endi qarańyz, jańaǵy kelinshek bala týǵan soń, bir-eki aidan keiin, sábi qol-aiaǵyn jinaǵan soń, ákesi jáne onyń ata-anasy orys bolǵandyqtan, aýdannan shirkeý qyzmetkerin shaqyryp, balany orap aldyna ákelip, duǵa jasatyp, sábidiń keýdesine krest qoiyp, shoqyndyrǵan kórinedi. Mundaidy kútpegen janaǵy kelinshek shoshyp ketip, sábidi ustaýǵa qorqyp, ata-anasyna qashyp kelgen eken. Ana orystar birazdan keiin kelinshekti alyp ketýge kelse, bul jylap-eńirep barmai qoiǵan.
Shoqyndyrǵan sábidi qolyna ustaýǵa jáne emizýge dáti jetpei, kúieýinen ajyraspaq kórinedi. Jigittiń ata-anasy qaita-qaita kelip, mazasyn alǵan soń, bizden máseleni bir jaqty etip berýge kómek surai kelipti. Ekeýinde úilendi degen neke kýáligi de joq. Áielderden ejiktep, barlyǵyn surap alǵan soń, okrýg ákimi ekeýmiz álgilerdi ertip, orystardyń úiine keldik. Kelsek, ata-anasy, ózi qarapaiym ǵana adamdar eken. Biz kelgen jaiymyzdy analarǵa túsindirip, kelinshektiń olarmen endi birge turǵysy kelmeitindigin aittyq. Sonymen qatar, bulardyń endi mazasyn almaýyn talap ettik. Analar birazǵa deiin bultalaqtap kónbedi. Degenmen olarǵa jónimizdi aityp, "eger kelinshek taǵy da bizge shaǵym túsirip, aldymyzǵa keletin bolsa, onda muny ákimshilik turǵysynda sheshemiz", - dedik. Al olar "kelinshekti endi mazalaýdy qaitalamaimyz", - dep, kelisimge keldi. Balany jigittiń sheshesi baǵatynyn aityp, bizge ýáde berdi. Iá, kezinde soltústikte jumys istep júrgenimde osyndai bir keleńsiz jaǵdai kezdesip edi.
Bul oqiǵany aityp otyrǵan sebebim, qazirgi kúnde de bizdiń qazaqtyń keibir qyzdary ózge dindegi ulttyń jigitterine turmysqa shyǵyp jatqanyn kórip júrmiz. Sol durys pa? Erteń olar da ókinip júrmei me? Múmkin olar balalaryn ondai jaǵdaiǵa aparmaityn shyǵar. Degenmen, qyzdarymyzǵa aitarymyz, aldaǵy ýaqytta anaý ózbek, tájik, uiǵyr jáne ázirbaijannyń qyz-kelinshekteri sekildi óz tilderiń men dástúrlerińdi, sondai-aq qasymyzdaǵy kórshi elder siiaqty ózimizdiń qasietti musylman dinimizdi qadyr tutyp júrgenderiń jaqsy-aq bolar edi.
Beisenǵazy Ulyqbek,
Qazaqstan Jýrnalister Odaǵynyń múshesi
