Qýyrshaq teatry – kez kelgen jasta jan dúnieńizdiń eń názik iirimderin sezinýge jáne balalyq shaqtyń alańsyz álemine sapar shegýge múmkindik beretin qupiiaǵa toly jumbaq álem.
Respýblikamyzdyń Almaty qalasyndaǵy tuńǵysh Memlekettik qýyrshaq teatry ózindik dara jolyn qalyptastyrǵan óner ordasy. Búginde 90 jylǵa jýyq tarihy bar teatr elimizde jáne shet elderde ótken respýblikalyq, halyqaralyq teatr festivalderinde kóptegen júldeli oryndarǵa ie bolyp, top jaryp júr. Óner oshaǵynyń repertýarlyq saiasatynyń aýqymy keńeiip, jas búldirshinderden bólek, eresekter aýditoriiasyna da arnalǵan álemdik klassikalyq shyǵarmalardy qýyrshaq beinesinde sahnalaýda. Kórermenge jol tartqan ár qoiylym ystyq yqylasqa bólenip, kásibi teatr mamandary tarapynan joǵary baǵaǵa ie bolyp kele jatqany qýantarlyq jait.
2024 jyl da teatr ujymy úshin jemisti ári jeńiske toly jyl boldy. Jemisti deitinimiz – jyl basynan kishkentai búldirshinder úshin kóńildi ári qyzyqty Sharl Perronyń «Etik kigen mysyq» (rej.: Bolat Momynjanov), jasóspirimder aýditoriiasyna orailastyrylǵan qazaq sport tarihynda óshpes iz qaldyrǵan ult maqtanyshy, Olimpiada chempiony Bekzat Sattarhanovqa arnalǵan «Chempion» (rej.: Orazáli Aqjarqyn-Sársenbek) jáne eresekterge arnalǵan orys klassigi N.Gogoldiń psihologiialyq oqiǵaǵa toly, filosofiiasy tereń «Shekpen» (rej.: Nikolaz Sabashvili) qoilymdary teatr repertýaryn tolyqtyrdy.
Óner ordasy atalmysh jyldyń ekinshi jartysynda tuńǵysh ret Kanada memleketiniń Ottava qalasynda ótken I Halyqaralyq «Ottava» qýyrshaq teatrlary festivalinde aǵylshyn dramatýrgy Ý.Shekspirdiń «Romeo men Djýletta» (rej.: Dina Jumabaeva) shyǵarmasyn sahnalap, «Gran-Pri» júldesine ie boldy. Birneshe dúrkin álemdik teatr festivalderiniń jeńimpazy atanǵan áigili mahabbat oqiǵasyn baiandaǵan qoiylym álemdik arenada qazaq eliniń ulttyq qýyrshaq óneriniń ataǵyn aspandatty.
Almatylyq Qýyrshaq teatry Otandyq qýyrshaq teatry ónerin keńinen nasihattaý ári halyqaralyq mádeni yntymaqtastyqty nyǵaitý maqsatynda jyl saiyn álemniń bedeldi teatr festivalderine qatysýdy dástúrge ainaldyrǵan. Sonyń kezekti kórinisi ústimizdegi jyldyń qyrkúiek aiynyń 18-22 kúnderi aralyǵynda Belarýs Respýblikasy Grodno qalasynda ótken IV Halyqaralyq «Lialki nad Niomanom» qýyrshaq teatrlary festivaline zamanaýi baǵyttaǵy, tárbielik máni zor, búldirshinderge arnalǵan «Qazdar men aqqýlar» (rej.: Anton Zaitsev) ertegisimen qatysyp, «Arnaiy diplomǵa» ie boldy. Qazaqstan, Ózbekstan, Resei jáne Ózbekstannyń úzdik qýyrshaq teatrlary bas qosqan óner merekesinde festival qatysýshylary men qonaqtary, kórermenniń tolassyz qurmetine bólený – ujym úshin zor jetistik.
«Lialki nad Niomanom» Halyqaralyq festivali – Belorýs jerindegi qýyrshaq teatrlary festivalderiniń ishindegi geografiialyq aýqymy ári kórkemdik deńgeii jaǵynan joǵary festivalderdiń biri. Bul degenimiz – qýyrshaq teatry ónerin súietin kórermenge zamanaýi qýyrshaq ónerimen jaqynyraq tanysyp, sheteldik óner ujymdarynyń ulttyq qundylyqtaryn saqtaǵan mádenietimen keńinen tynystaýǵa beriletin zor múmkindik.
Sondai-aq, Almaty Memlekettik qýyrshaq teatry 23-27 qyrkúiek aralyǵynda aralyǵynda Gúrjistan memleketi Batými qalasynda ótkizilgen II Halyqaralyq «Batumi International Puppet Theatre Festival – 2024» qýyrshaq teatrlar festivaline Ýiliam Shekspirdiń áigili pesasy sarynymen sahnalanǵan «Makbet. Illiýziia» (rej.: Dina Jumabaeva) qoiylymymen qatysyp, úzdikter qatysqan óner dodasy sońynda «Úzdik rejisser» nominatsiiasyn ielendi.
II Halyqaralyq «Batumi International Puppet Theatre Festival – 2024» qýyrshaq teatrlar festivalinde Qazaqstannan tys Italiia, Ispaniia, Braziliia, Frantsiia, Polsha, Gúrjistan memleketteriniń tanymal teatr ujymdary baq synap, kórermen nazaryna qoiylymdaryn usyndy. Teatr festivaliniń basty maqsaty – qýyrshaq teatry óneriniń álemdik keńistikte damý jolyn saqtai otyryp, ár eldiń repertýar saiasatymen keńinen tanysý, óner oshaqtarynyń shyǵarmashylyq tynysyn baǵamdaý. Qazirgi tańda «Batými» Halyqaralyq qýyrshaq teatrlary festivali Batými qalasynyń brendine ainalǵan mádeni shara. Festival konkýrstyq baǵytta bolǵandyqtan, qoiylymdarǵa sheteldik úzdik sarapshylar baǵa berdi. Sonymen qatar, Frantsiia, Italiia, Ispaniia jáne Túrkiianyń jetekshi teatr mamandarynyń qatysýymen «Artistik sheberlik» jáne «Qýyrshaq júrgizý» baǵyttary boiynsha qyzyqty ári tanymdyq sheberlik saǵattar ótkizildi.
Júzdegen ótinimder arasynan atalmysh festivalge saraptalyp qatysqan «Makbet. Illiýziia» qoiylymy osyǵan deiin birqatar bedeldi dodalarǵa qatysyp, jemisti jeńisterge jetken tuǵyn. Atap aitqanda, atalmysh qoiylym V Halyqaralyq «BALAUSA» eksperimentaldy spektaklder festivalinde – «Gran-pri» jáne «Úzdik stsenografiia» (Qazaqstan, Aqtóbe), al XIV Halyqaralyq túrkitildes elderdiń «Myń tynys – bir daýys» teatr festivalinde – «Arnaiy diplom» (Túrkiia, Konia) jáne IV Halyqaralyq «TeART-Kókshe» teatr festivalinde – «Iakov Kýklinskii atyndaǵy arnaiy syiaqy» (Qazaqstan, Kókshetaý) iegeri atandy.
Júldeli atanǵan Almaty Memlekettik qýyrshaq teatry 2024 jyldyń 28 qyrkúiek – 2 qazan kúnderi aralyǵynda Gúrjistannyń Batými, Kýtaisi, Ahaltsihe, Borjomi, Tbilisi qalalarynda gastroldik is-sapar ótkizip, qazaq qýyrshaq ónerin dáripteýde.
Qýantarlyq jaittyń biri – Qýyrshaq teatry qazan aiynyń 10-y kúni óziniń mereili 89-shy maýsymynyń shymyldyǵyn túredi. Óner ordasy qala turǵyndary men qonaqtaryna qýyrshaqtardyń barlyq túrleri óner kórsetetin «Juldyzdy qýyrshaq» kontsert-spektakliniń premerasyn kórermen nazaryna usynyp, saltanatty kesh ótkizbek.
Teatr ujymy qadirli óner súier jandy, qýyrshaq teatry ónerine degen súiispenshiligi zor, talǵamy joǵary kórermendi janyna rýhani azyq syilap, kóńil perdesin ádemi kúige bóleý úshin jańa maýsym qoiylymdary men premeralardy birge tamashalaýǵa shaqyrady!
Gúlim KÓPBAIQYZY
