Kópten kútken ulyq meiramymyz Qurban aitymyz kelip jetti. Iaǵni, 1-qyrkúiek – Qurban ait merekesi. Bile bilsek, Qurban ait meiramy dinimizdegi orny erekshe dini mereke. Qurban sózi «Allaǵa jaqyndaý, Allanyń razylyǵyn tabý» degen maǵynany bildiredi. Sondyqtan shamasy kelgen árbir musylman balasy qurban malyn shalyp, Alla aldyndaǵy mindetin ótep, saýap is jasaýǵa asyǵady. Qasietti Quranda Alla Taǵala bylai buiyrady: «Rabbyń úshin namaz oqy, qurban shal» («Káýsar» súresi, 2-aiat).
Qurban shalý shariǵatymyzda mal-múlik arqyly atqarylatyn ǵibadat túrine jatady. Alla razylyǵy úshin qurbandyq shalǵan kisilerge kóptegen saýap ýáde etilgendigi jóninde ardaqty paiǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.) bylai deidi:
Qurban shalýdyń mánisine kóz júgirtsek, onyń qoǵamǵa ákeler birqatar paidalary bar ekenin ańǵaramyz. Atap aitsaq, qurban shalý – adam boiynda baýyrlastyq, ózgege kómek berý, janqiiarlyq jáne yntymaqtastyq syndy jaqsy qasietterdiń paida bolýyna jáne qoǵamda ádilettiliktiń kúsheiýine ózindik septigin tigizedi. Áleýmettik toptar arasyndaǵy belgili bir alshaqtyqtyń joiylýyna, ártúrli deńgeidegi adamdardyń bir-biriniń jaǵdaiyn bilisip, turmys-tirshiligin jaqynnan tanýǵa hám etene aralasýyna edáýir yqpal etedi.
Qurban shalýdyń saýabyn suraǵan sahabaǵa Paiǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Qurbannyń árbir qyly úshin bir saýap bar», - dep jaýap beredi. Sahaba taǵy da: «Ýa, Allanyń elshisi, shalynǵan qurbandyq mal júndi (qoi, qozy siiaqty) bolsa, saýaby qandai bolady?» - deidi. Paiǵambarymyz (s.ǵ.s.) oǵan: «Júnniń árbir tal qyly úshin de bir saýap bar», - dep jaýap qaiyrǵan eken.
Kez kelgen ǵibadat áýeli jaratqan Allanyń razylyǵy úshin ǵana jasalýy qajet. Al qurbandyq shalý – jeke bas jáne qoǵamdyq paidalaryn bir shetke qoiǵanda, birinshi kezekte Allanyń razylyǵy kózdelip jasalatyn ǵibadat. Quran Kárimde Alla Taǵala bul jaiynda: «Olardyń (shalynǵan maldardyń) etteri men qandary Allaǵa áste ulaspaidy. Biraq, Oǵan (Allaǵa) senderdiń tek taqýalyqtaryń ǵana jetedi», - («Haj» súresi, 37-aiat) dep buiyrady. Iaǵni, qurbandyq shalýdaǵy kózdelgen maqsat pen niettiń mańyzdylyǵyn áýeli aqyl tarazysyna salǵan jón bolady.
Dinimizdegi eki ait merekesi namaz oqýmen bastalady. Bul jóninde Paiǵambarymyzdan (s.ǵ.s.) jetken hadiste bylai delinedi: «Bul kúnderde (iaǵni ait kúnderinde) eń birinshi atqaratyn isimiz – namaz oqý». Osyǵan orai aqyl-esi durys, baliǵat jasyna tolǵan árbir musylman úshin ait namazdaryn oqý – mindet bolyp tabylady.
Sonymen «qurban» sózi dini turǵydan alǵanda «Qushylyq maqsatymen belgili bir ýaqytta, belgili bir sharttarǵa sai keletin maldardy óz tártibimen baýyzdaý» degendi bildiredi. Sondyqtan, qurbandyqqa arnalǵan maldyń da jaramdy bolýyna qatysty keibir shariǵat qoiǵan mynadai sharttar bar.
Qurbandyqqa tek qana qoi, eshki, siyr jáne túie maldaryn ǵana shalýǵa bolady. Qurban retinde shalynatyn qoi jáne eshki kem degende bir jasar, siyr eki jasar, túie bes jasar bolýy kerek. Alty-jeti ailyq toqty bir jasar qoi siiaqty semiz, etti bolsa, qurbandyqqa shalýǵa jaraidy. Qoi men eshkiniń erkegin, siyrdyń urǵashysyn shalǵan abzal. Taýyq, qoraz, qaz, úirek siiaqty qustar qurban retinde soiylmaidy.
Qoi nemese eshkini tek qana bir adam qurban retinde shalsa, siyr nemese túieni, iaǵni iri qarany bir kisiniń jalǵyz ózi úshin nemese jeti kisi birigip, ortaq shalýlaryna da bolady. Qurbandy birigip shalǵan ýaqytta árbir adam qurban shalý nietimen iske asyrýy kerek. Bir kisi qurban úshin, al ekinshi bir kisi tek qana etin alý nietimen bolsa, shalynǵan mal barlyq kisi úshin qurban bolyp eseptelmeidi.
Qurban retinde shalynatyn maldy qinamaý úshin, ótkir pyshaq qoldaný kerek. Maldy soiý úshin jerge jatqyzǵannan keiin pyshaqty kóz aldynda jalaqtatyp, qairaý – ádepsiz amal, qinamai soiý – súnnet. Paiǵambarymyz bir hadisinde bylai deidi: «Maldy baýyzdaǵan ýaqytta jaqsylap baýyzdańdar. Kimde-kim mal soisa, pyshaǵyn jaqsylap qairasyn jáne tezirek baýyzdap maldy rahatyna qaýyshtyrsyn».
Qurban shalǵanda «Allahý ákbar, Allahý ákbar lá ilaha illallahý, Allahý ákbar, Allahý ákbar ýa lillahil-hamd» dep tákbir aitylyp, «Bismillahi, Allahý ákbar» dep baýyzdalady. Eń abzaly, qurbandy iesiniń ózi baýyzdaǵany durys. Basqaǵa ókilettigin tapsyryp soiǵyzýǵa da bolady. Iesiniń qurban malynyń janynda turǵany jón. Qurbandyqqa shalynǵan maldyń etin úsh bólikke bólip taratý – saýap. Bir bóligi týǵan-týys, kórshilerine, ekinshi bóligi kedei muqtaj adamdarǵa, úshinshi bóligi óziniń bala-shaǵasyna, otbasyna beriledi.
Qurbandyq ǵibadatyn shyn niet-yqylaspen oryndaý kerek. Qurbandyq ait namazy oqylyp bitkennen keiin iske asýy qajet. Sonda ǵana ol qurbandyq bolyp sanalady. Óitkeni, qurban shalý jai bir jasai salar kúndelikti is emes. Qulshylyqtyń bul túrine jiti kóńil bóle otyryp, shynaiy niet qoiyp, maldyń eń tańdaýlysyn qurban etý – dúniemiz ben aqyretimizge orasan rýhani paida, sansyz saýap syilamaq. Ait merekesi qutty bolsyn, qurbandyqtaryńyzdy Alla qabyl etsin.
Mansurov Batyrjan Berdenuly,
QMDB-nyń Atyraý oblysy boiynsha ókili, «Imanǵali» ortalyq meshitiniń Bas imamy
