كٶپتەن كٷتكەن ۇلىق مەيرامىمىز قۇربان ايتىمىز كەلٸپ جەتتٸ. ياعني, 1-قىركٷيەك – قۇربان ايت مەرەكەسٸ. بٸلە بٸلسەك, قۇربان ايت مەيرامى دٸنٸمٸزدەگٸ ورنى ەرەكشە دٸني مەرەكە. قۇربان سٶزٸ «اللاعا جاقىنداۋ, اللانىڭ رازىلىعىن تابۋ» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. سوندىقتان شاماسى كەلگەن ەربٸر مۇسىلمان بالاسى قۇربان مالىن شالىپ, اللا الدىنداعى مٸندەتٸن ٶتەپ, ساۋاپ ٸس جاساۋعا اسىعادى. قاسيەتتٸ قۇراندا اللا تاعالا بىلاي بۇيىرادى: «راببىڭ ٷشٸن ناماز وقى, قۇربان شال» («كەۋسار» سٷرەسٸ, 2-ايات).
قۇربان شالۋ شاريعاتىمىزدا مال-مٷلٸك ارقىلى اتقارىلاتىن عيبادات تٷرٸنە جاتادى. اللا رازىلىعى ٷشٸن قۇرباندىق شالعان كٸسٸلەرگە كٶپتەگەن ساۋاپ ۋەدە ەتٸلگەندٸگٸ جٶنٸندە ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) بىلاي دەيدٸ:
قۇربان شالۋدىڭ مەنٸسٸنە كٶز جٷگٸرتسەك, ونىڭ قوعامعا ەكەلەر بٸرقاتار پايدالارى بار ەكەنٸن اڭعارامىز. اتاپ ايتساق, قۇربان شالۋ – ادام بويىندا باۋىرلاستىق, ٶزگەگە كٶمەك بەرۋ, جانقييارلىق جەنە ىنتىماقتاستىق سىندى جاقسى قاسيەتتەردٸڭ پايدا بولۋىنا جەنە قوعامدا ەدٸلەتتٸلٸكتٸڭ كٷشەيۋٸنە ٶزٸندٸك سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. ەلەۋمەتتٸك توپتار اراسىنداعى بەلگٸلٸ بٸر الشاقتىقتىڭ جويىلۋىنا, ەرتٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ ادامداردىڭ بٸر-بٸرٸنٸڭ جاعدايىن بٸلٸسٸپ, تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸن جاقىننان تانۋعا ھەم ەتەنە ارالاسۋىنا ەدەۋٸر ىقپال ەتەدٸ.
قۇربان شالۋدىڭ ساۋابىن سۇراعان ساحاباعا پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «قۇرباننىڭ ەربٸر قىلى ٷشٸن بٸر ساۋاپ بار», - دەپ جاۋاپ بەرەدٸ. ساحابا تاعى دا: «ۋا, اللانىڭ ەلشٸسٸ, شالىنعان قۇرباندىق مال جٷندٸ (قوي, قوزى سيياقتى) بولسا, ساۋابى قانداي بولادى?» - دەيدٸ. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) وعان: «جٷننٸڭ ەربٸر تال قىلى ٷشٸن دە بٸر ساۋاپ بار», - دەپ جاۋاپ قايىرعان ەكەن.
كەز كەلگەن عيبادات ەۋەلٸ جاراتقان اللانىڭ رازىلىعى ٷشٸن عانا جاسالۋى قاجەت. ال قۇرباندىق شالۋ – جەكە باس جەنە قوعامدىق پايدالارىن بٸر شەتكە قويعاندا, بٸرٸنشٸ كەزەكتە اللانىڭ رازىلىعى كٶزدەلٸپ جاسالاتىن عيبادات. قۇران كەرٸمدە اللا تاعالا بۇل جايىندا: «ولاردىڭ (شالىنعان مالداردىڭ) ەتتەرٸ مەن قاندارى اللاعا ەستە ۇلاسپايدى. بٸراق, وعان (اللاعا) سەندەردٸڭ تەك تاقۋالىقتارىڭ عانا جەتەدٸ», - («حاج» سٷرەسٸ, 37-ايات) دەپ بۇيىرادى. ياعني, قۇرباندىق شالۋداعى كٶزدەلگەن ماقسات پەن نيەتتٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەۋەلٸ اقىل تارازىسىنا سالعان جٶن بولادى.
دٸنٸمٸزدەگٸ ەكٸ ايت مەرەكەسٸ ناماز وقۋمەن باستالادى. بۇل جٶنٸندە پايعامبارىمىزدان (س.ع.س.) جەتكەن حاديستە بىلاي دەلٸنەدٸ: «بۇل كٷندەردە (ياعني ايت كٷندەرٸندە) ەڭ بٸرٸنشٸ اتقاراتىن ٸسٸمٸز – ناماز وقۋ». وسىعان وراي اقىل-ەسٸ دۇرىس, باليعات جاسىنا تولعان ەربٸر مۇسىلمان ٷشٸن ايت نامازدارىن وقۋ – مٸندەت بولىپ تابىلادى.
سونىمەن «قۇربان» سٶزٸ دٸني تۇرعىدان العاندا «قۇشىلىق ماقساتىمەن بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتتا, بەلگٸلٸ بٸر شارتتارعا ساي كەلەتٸن مالداردى ٶز تەرتٸبٸمەن باۋىزداۋ» دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. سوندىقتان, قۇرباندىققا ارنالعان مالدىڭ دا جارامدى بولۋىنا قاتىستى كەيبٸر شاريعات قويعان مىناداي شارتتار بار.
قۇرباندىققا تەك قانا قوي, ەشكٸ, سيىر جەنە تٷيە مالدارىن عانا شالۋعا بولادى. قۇربان رەتٸندە شالىناتىن قوي جەنە ەشكٸ كەم دەگەندە بٸر جاسار, سيىر ەكٸ جاسار, تٷيە بەس جاسار بولۋى كەرەك. التى-جەتٸ ايلىق توقتى بٸر جاسار قوي سيياقتى سەمٸز, ەتتٸ بولسا, قۇرباندىققا شالۋعا جارايدى. قوي مەن ەشكٸنٸڭ ەركەگٸن, سيىردىڭ ۇرعاشىسىن شالعان ابزال. تاۋىق, قوراز, قاز, ٷيرەك سيياقتى قۇستار قۇربان رەتٸندە سويىلمايدى.
قوي نەمەسە ەشكٸنٸ تەك قانا بٸر ادام قۇربان رەتٸندە شالسا, سيىر نەمەسە تٷيەنٸ, ياعني ٸرٸ قارانى بٸر كٸسٸنٸڭ جالعىز ٶزٸ ٷشٸن نەمەسە جەتٸ كٸسٸ بٸرٸگٸپ, ورتاق شالۋلارىنا دا بولادى. قۇرباندى بٸرٸگٸپ شالعان ۋاقىتتا ەربٸر ادام قۇربان شالۋ نيەتٸمەن ٸسكە اسىرۋى كەرەك. بٸر كٸسٸ قۇربان ٷشٸن, ال ەكٸنشٸ بٸر كٸسٸ تەك قانا ەتٸن الۋ نيەتٸمەن بولسا, شالىنعان مال بارلىق كٸسٸ ٷشٸن قۇربان بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ.
قۇربان رەتٸندە شالىناتىن مالدى قيناماۋ ٷشٸن, ٶتكٸر پىشاق قولدانۋ كەرەك. مالدى سويۋ ٷشٸن جەرگە جاتقىزعاننان كەيٸن پىشاقتى كٶز الدىندا جالاقتاتىپ, قايراۋ – ەدەپسٸز امال, قيناماي سويۋ – سٷننەت. پايعامبارىمىز بٸر حاديسٸندە بىلاي دەيدٸ: «مالدى باۋىزداعان ۋاقىتتا جاقسىلاپ باۋىزداڭدار. كٸمدە-كٸم مال سويسا, پىشاعىن جاقسىلاپ قايراسىن جەنە تەزٸرەك باۋىزداپ مالدى راحاتىنا قاۋىشتىرسىن».
قۇربان شالعاندا «اللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار لە يلاھا يللاللاھۋ, اللاھۋ ەكبار, اللاھۋ ەكبار ۋا ليللاھيل-حامد» دەپ تەكبٸر ايتىلىپ, «بيسميللاھي, اللاھۋ ەكبار» دەپ باۋىزدالادى. ەڭ ابزالى, قۇرباندى يەسٸنٸڭ ٶزٸ باۋىزداعانى دۇرىس. باسقاعا ٶكٸلەتتٸگٸن تاپسىرىپ سويعىزۋعا دا بولادى. يەسٸنٸڭ قۇربان مالىنىڭ جانىندا تۇرعانى جٶن. قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ ەتٸن ٷش بٶلٸككە بٶلٸپ تاراتۋ – ساۋاپ. بٸر بٶلٸگٸ تۋعان-تۋىس, كٶرشٸلەرٸنە, ەكٸنشٸ بٶلٸگٸ كەدەي مۇقتاج ادامدارعا, ٷشٸنشٸ بٶلٸگٸ ٶزٸنٸڭ بالا-شاعاسىنا, وتباسىنا بەرٸلەدٸ.
قۇرباندىق عيباداتىن شىن نيەت-ىقىلاسپەن ورىنداۋ كەرەك. قۇرباندىق ايت نامازى وقىلىپ بٸتكەننەن كەيٸن ٸسكە اسۋى قاجەت. سوندا عانا ول قۇرباندىق بولىپ سانالادى. ٶيتكەنٸ, قۇربان شالۋ جاي بٸر جاساي سالار كٷندەلٸكتٸ ٸس ەمەس. قۇلشىلىقتىڭ بۇل تٷرٸنە جٸتٸ كٶڭٸل بٶلە وتىرىپ, شىنايى نيەت قويىپ, مالدىڭ ەڭ تاڭداۋلىسىن قۇربان ەتۋ – دٷنيەمٸز بەن اقىرەتٸمٸزگە وراسان رۋحاني پايدا, سانسىز ساۋاپ سىيلاماق. ايت مەرەكەسٸ قۇتتى بولسىن, قۇرباندىقتارىڭىزدى اللا قابىل ەتسٸن.
مانسۇروۆ باتىرجان بەردەنۇلى,
قمدب-نىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا ٶكٸلٸ, «يمانعالي» ورتالىق مەشٸتٸنٸڭ باس يمامى
