Asa qamqor erekshe meiirimdi Allanyń atymen bastaimyn!
Isi musylman balasynyń eń ulyq merekesi – qurban aitqa aidan aman, jyldan esen jetkizgen Alla Taǵalaǵa sansyz shúkirler men maqtaýlar bolsyn.
Qurbandyq – úlken tarih, ulyq ǵibadat. Ol sonaý Ibrahim (ǵ.s.) paiǵambar zamanynan bastaý alady. Qurban shalý – paiǵambarlar atasy sanalǵan Ibrahimniń (ǵ.s.) súnneti. Muhammed úmbetine de qurbandyq mura bolyp jetti. Sebebi, Adam (ǵ.s.) atadan bastap, Alla elshisi Muhammedke (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) deiin barlyq paiǵambarlar dini hanif, iaǵni bir Allaǵa qulshylyq etetin dini boldy.
Zúlhidjá aiynyń 9-y – Arapa. Bul kúndi qajylar arapa jazyǵynda kún batqansha qulshylyq etýmen jáne duǵa-tilek jasaýmen ótkizedi. Al, qajylyqqa barmaǵan musylmandarǵa arapa kúni oraza tutý – súnnet. Qasietti hadis-sharifte: «Arapa kúniniń orazasy ótken jáne keler jyldardyń kúnálaryna káfárat (keshirim) bolady», – delingen.
Bul hadisten arapa orazasy ótken jyl jasalǵan qate-kemshilikterdiń keshirilýine sebepshi bolatynyn aiqyn ańǵaramyz. Sonymen qatar, aýyz bekitken pende men onyń keler jylǵy qate-kemshilikteri arasynda tosqaýyl bolady degendi bildiredi.
Alla Elshisi: «Bul kúni biz eń áýeli namaz oqýdan bastaimyz. Sosyn (úige) qaityp, qurbandyq shalamyz. Kimde-kim osylai etse, bizdiń súnnetimizge sai amal etkeni. Al, kimde-kim (namazdan) aldyn qurbandyq shalsa, ol bala-shaǵasyna arnap soiǵan mal eti bolyp, qulshylyqqa (qurbandyqqa) jatpaidy», – degen.
Demek, qurban aitty, iaǵni mereke kúnin eń áýeli ait namazyn oqýmen bastaimyz. Paiǵambar Mádinaǵa kelgende qala turǵyndarynyń oiyn-saýyq quratyn eki kúni bolatyn. Alla Elshisi: «Bul qandai kúnder?» – dep suraǵanda, mádinalyqtar: «Biz jahiliet (nadandyq) dáýirinde bul kúnderi oiyn-saýyq quratynbyz», – dep jaýap beredi. Buǵan paiǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Rasynda Alla osy eki kúndi, bulardan da qaiyrly (jaqsy) qurban jáne oraza (ait) kúnderimen aýystyrdy», – degen.
Qurban ait kúni tolyq jýynyp (ǵusyl alyp), eń jaqsy iissýdy sebinip, ait namazyna barý – súnnet amal. Bul amal kúlli musylmandy ait kúnderi jan men tán tazalyǵynyń úilesimdi bolýyna úndeidi. Óitkeni, bul – mereke. Meiramnyń nyshany sezilip turýy tiis.
Musylman balasy ózi niet etken qurbandyqty óz qolymen baýyzdaǵany abzal. Óitkeni, bul – qulshylyq amal. Sondyqtan qurbandyq ǵibadatyn kisi ózi oryndaǵany jaqsy.
Jabir (oǵan Alla razy bolsyn) mynadai riýaiat jetkizgen: «Men qurban ait kúni paiǵambarmen birge boldym. Ol kisi qurban ait qutpasyn aityp bolǵan soń minberden tústi. Onyń aldyna bir qoshqar ákelindi. Paiǵambar maldy óz qolymen baýyzdap: «Bismillahi, Allahý Akbar! Bul meniń jáne meniń úmbetimnen qurbandyq shala almaǵandardyń atynan», – dep qurban shaldy».
Mal baýyzdai almaǵan jaǵdaida qasapshynyń janynda turyp, óz kózimen kórgeni durys. Sebebi, paiǵambarymyz qyzy Fatimaǵa: «Qurbandyǵyńa kýá bol. Óitkeni, qurbandyqtyń eń alǵash tamǵan qanymen barlyq qate-kemshilik keshiriledi», – degen eken.
Qurbandyqqa túie, siyr jáne qoi (eshki de) shalynady. Budan basqa mal túrleri qurbandyqqa jaraityndyǵy jaily paiǵambarymyzdan jáne sahabalardan jetken habar joq. Alla Elshisi: «Tórt nárse qurbandyqqa jaramaidy: soqyrlyǵy anyq málim soqyr mal, aýrý ekeni anyq kórinip turǵan mal, aqsaq-toqsaq mal jáne jilik maiy tym az aryq mal», – degen eken.
Ait kúnderi musylman balasy jurtpen birge qurbandyq shalyp, saýap alýǵa niet etedi. Qazan asyp, merekelik dastarhan jaiyp, aittyq bergisi keledi. Alaida, mal bazarda qurbandyqqa shalynatyn mal baǵasy qymbattap ketetin jaǵdai jii kezdesedi.
Osy rette qasietti qurban ait merekesi qarsańynda otandastarymdy igi amaldar men saýapty sharalarǵa atsalysýǵa shaqyra otyryp, qutty meiramnyń qutyn qashyrmai, mal baǵasyn sharyqtatyp, paidaǵa emes, saýapqa bólenýge úndeimin.
Qurbandyq – mal soiý naýqandyq sharasy emes. Bul – halyqtyń yntymaǵyn nyǵaityp, eldiń aýyzbirshiligin kúsheite túsetin aitýly mereke. Bul – Alla Taǵalanyń bizge tartý etken merekesi.
Musylman balasynyń qulshylyq amaldary jamaǵatpen jáne aýyzbirshilikpen atqarylady. Qurban ait sonyń úlken aiǵaǵy. Bul mereke isi musylmannyń birligi men berekesin taǵy da pash ete túsedi. Biz «áhli súnna ýal jamaǵat», iaǵni paiǵambarymyzdyń jáne sahabalardyń (kópshiliktiń) jolyn ustanýshy úmbetpiz. Qajylyq, qurbandyq, jamaǵatpen oqylatyn namazdar, t.b. igi amaldar musylmandardy birlikke tárbieleidi.
Hazireti Omar (oǵan Alla razy bolsyn) hutpa oqyp turyp, sóziniń arasynda paiǵambarymyz Muhammedtiń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
«...Jamaǵatpen bolyńdar! Bólinýden saqtanyńdar...», – degen sózin minberde aitqan.
Qurban ait aǵaiyn arasyn jaqyndata túsetin, kórshilerdi aralap, naýqas adamdardyń kóńilin surap, keshirimshil, keńpeiil bolýǵa shaqyratyn, birlik pen berekege bastaityn múbárak mereke. Ait – otbasylyq mereke. Meiram kúni ata-anamyzǵa, balalarǵa syilyq úlestirip, aǵaiyn-kórshi, týys, baýyrlardy qonaqqa shaqyryp, airyqsha kóńil bólý de – saýapty is.
Qurban ait – musylman qaýymyn imandylyqqa uiytyp, barsha adamdy qanaǵat pen táýbege shaqyratyn ulyq meiram. Ait kúni adamdar qurban shalýmen ǵana emes, saýapty, izgi, qaiyrly amaldarymen Rabbysynyń razylyǵyna, raqymyna jaqyndai túsedi. Óitkeni, arab tilindegi «qurban» sózi «jaqyn bolý», «jaqyndaý» degen uǵymdardy bildiredi.
Qasietti Quranda: «Umytpańdar, olardyń eti de, qany da eshqashan Allaǵa jetpeidi. Oǵan jetetin nárse – júrekterińizge uialaǵan taqýalyqtaryń (shynaiy nietteriń)» («Haj» súresi, 37-aiat), – dep baiandalǵan.
Qurmetti baýyrlar! Kele jatqan qurban ait múbárak bolsyn!
Alla Taǵala halqymyzdy aittan aitqa, qulshylyq-ǵibadatpen, molshylyq-berekette jete berýge jazsyn! Elimizdiń egemendigi baiandy bolǵai! Ámin!
(Material Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń maquldaýymen jariialandy)
Serikbai qajy ORAZ,
Qazaqstan musylmandary dini
basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múfti
