اسا قامقور ەرەكشە مەيٸرٸمدٸ اللانىڭ اتىمەن باستايمىن!
يسٸ مۇسىلمان بالاسىنىڭ ەڭ ۇلىق مەرەكەسٸ – قۇربان ايتقا ايدان امان, جىلدان ەسەن جەتكٸزگەن اللا تاعالاعا سانسىز شٷكٸرلەر مەن ماقتاۋلار بولسىن.
قۇرباندىق – ٷلكەن تاريح, ۇلىق عيبادات. ول سوناۋ يبراھيم (ع.س.) پايعامبار زامانىنان باستاۋ الادى. قۇربان شالۋ – پايعامبارلار اتاسى سانالعان يبراھيمنٸڭ (ع.س.) سٷننەتٸ. مۇحاممەد ٷمبەتٸنە دە قۇرباندىق مۇرا بولىپ جەتتٸ. سەبەبٸ, ادام (ع.س.) اتادان باستاپ, اللا ەلشٸسٸ مۇحاممەدكە (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) دەيٸن بارلىق پايعامبارلار دٸنٸ حانيف, ياعني بٸر اللاعا قۇلشىلىق ەتەتٸن دٸنٸ بولدى.
زٷلحيدجە ايىنىڭ 9-ى – اراپا. بۇل كٷندٸ قاجىلار اراپا جازىعىندا كٷن باتقانشا قۇلشىلىق ەتۋمەن جەنە دۇعا-تٸلەك جاساۋمەن ٶتكٸزەدٸ. ال, قاجىلىققا بارماعان مۇسىلماندارعا اراپا كٷنٸ ورازا تۇتۋ – سٷننەت. قاسيەتتٸ حاديس-شاريفتە: «اراپا كٷنٸنٸڭ ورازاسى ٶتكەن جەنە كەلەر جىلداردىڭ كٷنەلارىنا كەفەرات (كەشٸرٸم) بولادى», – دەلٸنگەن.
بۇل حاديستەن اراپا ورازاسى ٶتكەن جىل جاسالعان قاتە-كەمشٸلٸكتەردٸڭ كەشٸرٸلۋٸنە سەبەپشٸ بولاتىنىن ايقىن اڭعارامىز. سونىمەن قاتار, اۋىز بەكٸتكەن پەندە مەن ونىڭ كەلەر جىلعى قاتە-كەمشٸلٸكتەرٸ اراسىندا توسقاۋىل بولادى دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ.
اللا ەلشٸسٸ: «بۇل كٷنٸ بٸز ەڭ ەۋەلٸ ناماز وقۋدان باستايمىز. سوسىن (ٷيگە) قايتىپ, قۇرباندىق شالامىز. كٸمدە-كٸم وسىلاي ەتسە, بٸزدٸڭ سٷننەتٸمٸزگە ساي امال ەتكەنٸ. ال, كٸمدە-كٸم (نامازدان) الدىن قۇرباندىق شالسا, ول بالا-شاعاسىنا ارناپ سويعان مال ەتٸ بولىپ, قۇلشىلىققا (قۇرباندىققا) جاتپايدى», – دەگەن.
دەمەك, قۇربان ايتتى, ياعني مەرەكە كٷنٸن ەڭ ەۋەلٸ ايت نامازىن وقۋمەن باستايمىز. پايعامبار مەديناعا كەلگەندە قالا تۇرعىندارىنىڭ ويىن-ساۋىق قۇراتىن ەكٸ كٷنٸ بولاتىن. اللا ەلشٸسٸ: «بۇل قانداي كٷندەر?» – دەپ سۇراعاندا, مەدينالىقتار: «بٸز جاھيليەت (ناداندىق) دەۋٸرٸندە بۇل كٷندەرٸ ويىن-ساۋىق قۇراتىنبىز», – دەپ جاۋاپ بەرەدٸ. بۇعان پايعامبارىمىز مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «راسىندا اللا وسى ەكٸ كٷندٸ, بۇلاردان دا قايىرلى (جاقسى) قۇربان جەنە ورازا (ايت) كٷندەرٸمەن اۋىستىردى», – دەگەن.
قۇربان ايت كٷنٸ تولىق جۋىنىپ (عۇسىل الىپ), ەڭ جاقسى يٸسسۋدى سەبٸنٸپ, ايت نامازىنا بارۋ – سٷننەت امال. بۇل امال كٷللٸ مۇسىلماندى ايت كٷندەرٸ جان مەن تەن تازالىعىنىڭ ٷيلەسٸمدٸ بولۋىنا ٷندەيدٸ. ٶيتكەنٸ, بۇل – مەرەكە. مەيرامنىڭ نىشانى سەزٸلٸپ تۇرۋى تيٸس.
مۇسىلمان بالاسى ٶزٸ نيەت ەتكەن قۇرباندىقتى ٶز قولىمەن باۋىزداعانى ابزال. ٶيتكەنٸ, بۇل – قۇلشىلىق امال. سوندىقتان قۇرباندىق عيباداتىن كٸسٸ ٶزٸ ورىنداعانى جاقسى.
جابير (وعان اللا رازى بولسىن) مىناداي ريۋايات جەتكٸزگەن: «مەن قۇربان ايت كٷنٸ پايعامبارمەن بٸرگە بولدىم. ول كٸسٸ قۇربان ايت قۇتپاسىن ايتىپ بولعان سوڭ مٸنبەردەن تٷستٸ. ونىڭ الدىنا بٸر قوشقار ەكەلٸندٸ. پايعامبار مالدى ٶز قولىمەن باۋىزداپ: «بيسميللاھي, اللاھۋ اكبار! بۇل مەنٸڭ جەنە مەنٸڭ ٷمبەتٸمنەن قۇرباندىق شالا الماعانداردىڭ اتىنان», – دەپ قۇربان شالدى».
مال باۋىزداي الماعان جاعدايدا قاساپشىنىڭ جانىندا تۇرىپ, ٶز كٶزٸمەن كٶرگەنٸ دۇرىس. سەبەبٸ, پايعامبارىمىز قىزى فاتيماعا: «قۇرباندىعىڭا كۋە بول. ٶيتكەنٸ, قۇرباندىقتىڭ ەڭ العاش تامعان قانىمەن بارلىق قاتە-كەمشٸلٸك كەشٸرٸلەدٸ», – دەگەن ەكەن.
قۇرباندىققا تٷيە, سيىر جەنە قوي (ەشكٸ دە) شالىنادى. بۇدان باسقا مال تٷرلەرٸ قۇرباندىققا جارايتىندىعى جايلى پايعامبارىمىزدان جەنە ساحابالاردان جەتكەن حابار جوق. اللا ەلشٸسٸ: «تٶرت نەرسە قۇرباندىققا جارامايدى: سوقىرلىعى انىق مەلٸم سوقىر مال, اۋرۋ ەكەنٸ انىق كٶرٸنٸپ تۇرعان مال, اقساق-توقساق مال جەنە جٸلٸك مايى تىم از ارىق مال», – دەگەن ەكەن.
ايت كٷندەرٸ مۇسىلمان بالاسى جۇرتپەن بٸرگە قۇرباندىق شالىپ, ساۋاپ الۋعا نيەت ەتەدٸ. قازان اسىپ, مەرەكەلٸك داستارحان جايىپ, ايتتىق بەرگٸسٸ كەلەدٸ. الايدا, مال بازاردا قۇرباندىققا شالىناتىن مال باعاسى قىمباتتاپ كەتەتٸن جاعداي جيٸ كەزدەسەدٸ.
وسى رەتتە قاسيەتتٸ قۇربان ايت مەرەكەسٸ قارساڭىندا وتانداستارىمدى يگٸ امالدار مەن ساۋاپتى شارالارعا اتسالىسۋعا شاقىرا وتىرىپ, قۇتتى مەيرامنىڭ قۇتىن قاشىرماي, مال باعاسىن شارىقتاتىپ, پايداعا ەمەس, ساۋاپقا بٶلەنۋگە ٷندەيمٸن.
قۇرباندىق – مال سويۋ ناۋقاندىق شاراسى ەمەس. بۇل – حالىقتىڭ ىنتىماعىن نىعايتىپ, ەلدٸڭ اۋىزبٸرشٸلٸگٸن كٷشەيتە تٷسەتٸن ايتۋلى مەرەكە. بۇل – اللا تاعالانىڭ بٸزگە تارتۋ ەتكەن مەرەكەسٸ.
مۇسىلمان بالاسىنىڭ قۇلشىلىق امالدارى جاماعاتپەن جەنە اۋىزبٸرشٸلٸكپەن اتقارىلادى. قۇربان ايت سونىڭ ٷلكەن ايعاعى. بۇل مەرەكە يسٸ مۇسىلماننىڭ بٸرلٸگٸ مەن بەرەكەسٸن تاعى دا پاش ەتە تٷسەدٸ. بٸز «ەھلي سٷننا ۋال جاماعات», ياعني پايعامبارىمىزدىڭ جەنە ساحابالاردىڭ (كٶپشٸلٸكتٸڭ) جولىن ۇستانۋشى ٷمبەتپٸز. قاجىلىق, قۇرباندىق, جاماعاتپەن وقىلاتىن نامازدار, ت.ب. يگٸ امالدار مۇسىلمانداردى بٸرلٸككە تەربيەلەيدٸ.
حازٸرەتٸ ومار (وعان اللا رازى بولسىن) حۇتپا وقىپ تۇرىپ, سٶزٸنٸڭ اراسىندا پايعامبارىمىز مۇحاممەدتٸڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
«...جاماعاتپەن بولىڭدار! بٶلٸنۋدەن ساقتانىڭدار...», – دەگەن سٶزٸن مٸنبەردە ايتقان.
قۇربان ايت اعايىن اراسىن جاقىنداتا تٷسەتٸن, كٶرشٸلەردٸ ارالاپ, ناۋقاس ادامداردىڭ كٶڭٸلٸن سۇراپ, كەشٸرٸمشٸل, كەڭپەيٸل بولۋعا شاقىراتىن, بٸرلٸك پەن بەرەكەگە باستايتىن مٷبەراك مەرەكە. ايت – وتباسىلىق مەرەكە. مەيرام كٷنٸ اتا-انامىزعا, بالالارعا سىيلىق ٷلەستٸرٸپ, اعايىن-كٶرشٸ, تۋىس, باۋىرلاردى قوناققا شاقىرىپ, ايرىقشا كٶڭٸل بٶلۋ دە – ساۋاپتى ٸس.
قۇربان ايت – مۇسىلمان قاۋىمىن يماندىلىققا ۇيىتىپ, بارشا ادامدى قاناعات پەن تەۋبەگە شاقىراتىن ۇلىق مەيرام. ايت كٷنٸ ادامدار قۇربان شالۋمەن عانا ەمەس, ساۋاپتى, ٸزگٸ, قايىرلى امالدارىمەن راببىسىنىڭ رازىلىعىنا, راقىمىنا جاقىنداي تٷسەدٸ. ٶيتكەنٸ, اراب تٸلٸندەگٸ «قۇربان» سٶزٸ «جاقىن بولۋ», «جاقىنداۋ» دەگەن ۇعىمداردى بٸلدٸرەدٸ.
قاسيەتتٸ قۇراندا: «ۇمىتپاڭدار, ولاردىڭ ەتٸ دە, قانى دا ەشقاشان اللاعا جەتپەيدٸ. وعان جەتەتٸن نەرسە – جٷرەكتەرٸڭٸزگە ۇيالاعان تاقۋالىقتارىڭ (شىنايى نيەتتەرٸڭ)» («حاج» سٷرەسٸ, 37-ايات), – دەپ باياندالعان.
قۇرمەتتٸ باۋىرلار! كەلە جاتقان قۇربان ايت مٷبەراك بولسىن!
اللا تاعالا حالقىمىزدى ايتتان ايتقا, قۇلشىلىق-عيباداتپەن, مولشىلىق-بەرەكەتتە جەتە بەرۋگە جازسىن! ەلٸمٸزدٸڭ ەگەمەندٸگٸ باياندى بولعاي! ەمين!
(ماتەريال قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ ماقۇلداۋىمەن جارييالاندى)
سەرٸكباي قاجى وراز,
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني
باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي
