Elbasy N.Nazarbaev Qazaqstan qoǵamynyń irgeli negizine áser etetin ultymyzdyń rýhani jańǵyrýynyń bastalǵanyn kúni keshegi «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasynda jariia etti. Bul maqala jyl basyndaǵy Joldaýdyń jarasymdy jalǵasy. Osyndai bir rýhani silkiniske, ulttyq rýh serpilisine bastaityn baǵdarlamalyq dúnieni qoǵamnyń kútkeni de ras. Elbasy osyny kóregendikpen sezinip, kemeńgerlik tanytyp otyr. Memleket basshysynyń maqalasynan qazaqstandyqtar, onyń ishinde qalamgerler qaýymy, búkil ziialylar kópten beri tolǵandyryp júrgen suraqtarymyzdyń jaýaptaryn jan-jaqty taýyp, serpilip qaldyq. Bizdiń qoǵamnyń rýhani beriktigine jáne keibir kemshilikterdiń de bar ekendigine nazar aýdara kele eń bastysy, ulttyq sananyń sapalyq jańǵyrýy qajettigin dáleldep kórsetken. Maqalanyń árbir tarmaǵy taldaý men tarazylaýǵa toly, onda sóz bolǵan máseleler kóptiń kókeiinde júrgen kúdikterdi seiiltkendei áserge bólenesiz.
Elbasy maqalasynyń «HHI ǵasyrdaǵy ulttyq sana týraly» taraýynda «...zamana synynan súrinbei ótken ozyq dástúrlerdi tabysty jańǵyrýdyń mańyzdy alǵysharttaryna ainaldyra bilý qajet. Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhani tamyrynan nár ala almasa, ol adasýǵa bastaidy. Sonymen birge, rýhani jańǵyrý ulttyq sananyń túrli poliýsterin qiynnan qiystyryp, jarastyra alatyn qudiretimen mańyzdy. Bul – tarlan tarihtyń, jasampaz búgingi kún men jarqyn bolashaqtyń kókjiekterin úilesimdi sabaqtastyratyn ult jadynyń tuǵyrnamasy. Men halqymnyń taǵylymy mol tarihy men yqylym zamannan arqaýy úzilmegen ulttyq salt-dástúrlerin aldaǵy órkendeýdiń berik dińi ete otyryp, árbir qadamyn nyq basýyn, bolashaqqa senimmen bet alýyn qalaimyn...» – dep atap ótken.
Qazirgi qazaq qoǵamyndaǵy áleýmettik, ekonomikalyq, saiasi jáne mádeni ózgerister men jańǵyrýlar úderisi bul máseleniń mańyzdylyǵyn arttyra túsýde. Rýhani qundylyqtardyń ulttyq negizderin jańa qoǵamdyq qatynastar talabyna beiimdeý, ony rýhani ómirdiń ózegine ainaldyrý – tek filosofiialyq, dúnietanymdyq másele ǵana emes, sonymen qatar saiasi másele. Rýhani qundylyqtardy tereń túsinbeýdiń saldarynan túrli jalǵan ustanymdarǵa boi aldyryp,onyń sońy lańkestik áreketterge ulasýy qoǵamda teris kózqaras qalyptastyrýda. Rýhani qundylyqtardan alystaǵan qoǵam azǵyndaidy. Al, adamzat sanasyn dendegen bos keńistikti jalǵan dúniedegi zulymdyq, menmendik jaýlaýda. Sondyqtan búgingi tańda rýhani qundylyqtardyń mańyzy men ulttyq erekshelikterin anyqtaý jáne jete meńgerip, jan-jaqty jańǵyrý ulttyq sana-sezimimizdi qaita túletýge yqpal etedi.
Qazir qarqyn ala bastaǵan ulttyq bastaýlarǵa oralý, ýaqyt synynan ótken dástúrli rýhani qundylyqtardy jańǵyrtý arqyly ulttyq bolmysty qaita tuǵyrlandyrý, urpaqtar sabaqtastyǵyn qalpyna keltirip, óskeleń býyndy jat ideologiiadan arashalaý baǵytyndaǵy barlyq sharalar, eń aldymen, ulttyq biregeilikti saqtaý baǵytyndaǵy sanaly qadamdar dep baǵalaǵan jón.
Árine, qazaq – sonaý kóneden bastaý alatyn tarihy bai, salt-dástúrleri sai halyq. Onyń sol baǵzy zamandardan búginge deiin jetken san-salaly mádenieti, ádebieti, tili, tarihy, ádet-ǵurpy men jón-joralǵylary qalyptasqan. Osy oraida kez-kelgen halyq ata-babasynan qalǵan sara jol men dańǵyl dástúrdi jańǵyrta otyryp, keritartpa keselderden arylyp, ózin zamana men bolashaq talaptaryna sai kemeldendirýi kerek.
Qazaqtyń ulttyń qundylyqtary ózimen birge máńgi jasasyp kele jatqan qumarly tilinde, ozyq salt-dástúrlerinde, óreli de óristi ónerinde. Olardy bir-birinen bólip qaraýǵa bolmaidy. Sebebi, olar birin-biri tolyqtyra otyryp, tutas bir ulttyń biregeiligin,bitim-bolmysyn quraidy. Sondyqtan Qazaq eliniń qaita jańǵyrýy – halyqtyń óziniń rýhani túp-tamyryn tolyq túsinýge degen umtylysy. Bolashaqqa degen qulshynysy. Rýhani qundylyqtardy zertteý, zerdeleý, zerlei jetildirip, meńgerý, keler urpaqtarǵa ulastyrý qazirgi qazaq qoǵamynyń pragmatizmi men parasatyna, sana sapasyna tikelei bailanysty. Olai bolsa, Elbasy memleket pen qoǵamnyń aldyna qoiyp otyrǵan aiqyn maqsattar men anyq mindetterdiń mańyzy orasan zor. Ózgerý men jańǵyrýǵa árqaisymyzdyń tebirene, tereń mán berip, tarih shańyna kómilip qalmaý úshin sózimiz ben isimizdi bir jerden shyǵara bilýge paryzdarmyz.
Marhabat Baiǵut,
jazýshy
Ult portaly
