ەلباسى ن.نازارباەۆ قازاقستان قوعامىنىڭ ٸرگەلٸ نەگٸزٸنە ەسەر ەتەتٸن ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ باستالعانىن كٷنٸ كەشەگٸ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا جارييا ەتتٸ. بۇل ماقالا جىل باسىنداعى جولداۋدىڭ جاراسىمدى جالعاسى. وسىنداي بٸر رۋحاني سٸلكٸنٸسكە, ۇلتتىق رۋح سەرپٸلٸسٸنە باستايتىن باعدارلامالىق دٷنيەنٸ قوعامنىڭ كٷتكەنٸ دە راس. ەلباسى وسىنى كٶرەگەندٸكپەن سەزٸنٸپ, كەمەڭگەرلٸك تانىتىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقالاسىنان قازاقستاندىقتار, ونىڭ ٸشٸندە قالامگەرلەر قاۋىمى, بٷكٸل زييالىلار كٶپتەن بەرٸ تولعاندىرىپ جٷرگەن سۇراقتارىمىزدىڭ جاۋاپتارىن جان-جاقتى تاۋىپ, سەرپٸلٸپ قالدىق. بٸزدٸڭ قوعامنىڭ رۋحاني بەرٸكتٸگٸنە جەنە كەيبٸر كەمشٸلٸكتەردٸڭ دە بار ەكەندٸگٸنە نازار اۋدارا كەلە ەڭ باستىسى, ۇلتتىق سانانىڭ ساپالىق جاڭعىرۋى قاجەتتٸگٸن دەلەلدەپ كٶرسەتكەن. ماقالانىڭ ەربٸر تارماعى تالداۋ مەن تارازىلاۋعا تولى, وندا سٶز بولعان مەسەلەلەر كٶپتٸڭ كٶكەيٸندە جٷرگەن كٷدٸكتەردٸ سەيٸلتكەندەي ەسەرگە بٶلەنەسٸز.
ەلباسى ماقالاسىنىڭ «ححٸ عاسىرداعى ۇلتتىق سانا تۋرالى» تاراۋىندا «...زامانا سىنىنان سٷرٸنبەي ٶتكەن وزىق دەستٷرلەردٸ تابىستى جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنا اينالدىرا بٸلۋ قاجەت. ەگەر جاڭعىرۋ ەلدٸڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان نەر الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى. سونىمەن بٸرگە, رۋحاني جاڭعىرۋ ۇلتتىق سانانىڭ تٷرلٸ پوليۋستەرٸن قيىننان قيىستىرىپ, جاراستىرا الاتىن قۇدٸرەتٸمەن ماڭىزدى. بۇل – تارلان تاريحتىڭ, جاسامپاز بٷگٸنگٸ كٷن مەن جارقىن بولاشاقتىڭ كٶكجيەكتەرٸن ٷيلەسٸمدٸ ساباقتاستىراتىن ۇلت جادىنىڭ تۇعىرناماسى. مەن حالقىمنىڭ تاعىلىمى مول تاريحى مەن ىقىلىم زاماننان ارقاۋى ٷزٸلمەگەن ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەرٸن الداعى ٶركەندەۋدٸڭ بەرٸك دٸڭٸ ەتە وتىرىپ, ەربٸر قادامىن نىق باسۋىن, بولاشاققا سەنٸممەن بەت الۋىن قالايمىن...» – دەپ اتاپ ٶتكەن.
قازٸرگٸ قازاق قوعامىنداعى ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق, ساياسي جەنە مەدەني ٶزگەرٸستەر مەن جاڭعىرۋلار ٷدەرٸسٸ بۇل مەسەلەنٸڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا تٷسۋدە. رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ ۇلتتىق نەگٸزدەرٸن جاڭا قوعامدىق قاتىناستار تالابىنا بەيٸمدەۋ, ونى رۋحاني ٶمٸردٸڭ ٶزەگٸنە اينالدىرۋ – تەك فيلوسوفييالىق, دٷنيەتانىمدىق مەسەلە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ساياسي مەسەلە. رۋحاني قۇندىلىقتاردى تەرەڭ تٷسٸنبەۋدٸڭ سالدارىنان تٷرلٸ جالعان ۇستانىمدارعا بوي الدىرىپ,ونىڭ سوڭى لاڭكەستٸك ەرەكەتتەرگە ۇلاسۋى قوعامدا تەرٸس كٶزقاراس قالىپتاستىرۋدا. رۋحاني قۇندىلىقتاردان الىستاعان قوعام ازعىندايدى. ال, ادامزات ساناسىن دەندەگەن بوس كەڭٸستٸكتٸ جالعان دٷنيەدەگٸ زۇلىمدىق, مەنمەندٸك جاۋلاۋدا. سوندىقتان بٷگٸنگٸ تاڭدا رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ ماڭىزى مەن ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸن انىقتاۋ جەنە جەتە مەڭگەرٸپ, جان-جاقتى جاڭعىرۋ ۇلتتىق سانا-سەزٸمٸمٸزدٸ قايتا تٷلەتۋگە ىقپال ەتەدٸ.
قازٸر قارقىن الا باستاعان ۇلتتىق باستاۋلارعا ورالۋ, ۋاقىت سىنىنان ٶتكەن دەستٷرلٸ رۋحاني قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋ ارقىلى ۇلتتىق بولمىستى قايتا تۇعىرلاندىرۋ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قالپىنا كەلتٸرٸپ, ٶسكەلەڭ بۋىندى جات يدەولوگييادان اراشالاۋ باعىتىنداعى بارلىق شارالار, ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ ساقتاۋ باعىتىنداعى سانالى قادامدار دەپ باعالاعان جٶن.
ەرينە, قازاق – سوناۋ كٶنەدەن باستاۋ الاتىن تاريحى باي, سالت-دەستٷرلەرٸ ساي حالىق. ونىڭ سول باعزى زامانداردان بٷگٸنگە دەيٸن جەتكەن سان-سالالى مەدەنيەتٸ, ەدەبيەتٸ, تٸلٸ, تاريحى, ەدەت-عۇرپى مەن جٶن-جورالعىلارى قالىپتاسقان. وسى ورايدا كەز-كەلگەن حالىق اتا-باباسىنان قالعان سارا جول مەن داڭعىل دەستٷردٸ جاڭعىرتا وتىرىپ, كەرٸتارتپا كەسەلدەردەن ارىلىپ, ٶزٸن زامانا مەن بولاشاق تالاپتارىنا ساي كەمەلدەندٸرۋٸ كەرەك.
قازاقتىڭ ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارى ٶزٸمەن بٸرگە مەڭگٸ جاساسىپ كەلە جاتقان قۇمارلى تٸلٸندە, وزىق سالت-دەستٷرلەرٸندە, ٶرەلٸ دە ٶرٸستٸ ٶنەرٸندە. ولاردى بٸر-بٸرٸنەن بٶلٸپ قاراۋعا بولمايدى. سەبەبٸ, ولار بٸرٸن-بٸرٸ تولىقتىرا وتىرىپ, تۇتاس بٸر ۇلتتىڭ بٸرەگەيلٸگٸن,بٸتٸم-بولمىسىن قۇرايدى. سوندىقتان قازاق ەلٸنٸڭ قايتا جاڭعىرۋى – حالىقتىڭ ٶزٸنٸڭ رۋحاني تٷپ-تامىرىن تولىق تٷسٸنۋگە دەگەن ۇمتىلىسى. بولاشاققا دەگەن قۇلشىنىسى. رۋحاني قۇندىلىقتاردى زەرتتەۋ, زەردەلەۋ, زەرلەي جەتٸلدٸرٸپ, مەڭگەرۋ, كەلەر ۇرپاقتارعا ۇلاستىرۋ قازٸرگٸ قازاق قوعامىنىڭ پراگماتيزمٸ مەن پاراساتىنا, سانا ساپاسىنا تٸكەلەي بايلانىستى. ولاي بولسا, ەلباسى مەملەكەت پەن قوعامنىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان ايقىن ماقساتتار مەن انىق مٸندەتتەردٸڭ ماڭىزى وراسان زور. ٶزگەرۋ مەن جاڭعىرۋعا ەرقايسىمىزدىڭ تەبٸرەنە, تەرەڭ مەن بەرٸپ, تاريح شاڭىنا كٶمٸلٸپ قالماۋ ٷشٸن سٶزٸمٸز بەن ٸسٸمٸزدٸ بٸر جەردەن شىعارا بٸلۋگە پارىزدارمىز.
مارحابات بايعۇت,
جازۋشى
ۇلت پورتالى
