Foto: ashyq derekkóz
Qazaqtyń kórnekti aqyny, QR Memlekettik syilyǵynyń iegeri Kúlásh Ahmetova 80 jasqa qaraǵan shaǵynda ómirden ótti.
Aqyn Kúlásh Ahmetova Qyrǵyz Respýblikasynyń Talas aýdany, Kirov aýlynda 1946 jyly 25 sáýirde dúniege kelgen.
Jambyl oblysynyń Talas aýdanyndaǵy Úsharal orta mektebin bitirgen. 1961 jyly Jambyl meditsinalyq ýchilishesin, 1973 jyly QazMUÝdi tamamdaǵan.Eńbek jolyn Úsharal meditsina pýnktiniń meńgerýshisi bolyp bastap, keiin jýrnalistika salasynda jumys istedi.
Talas aýdandyq «Lenin joly» gazetinde, 1973–1977 jyldary «Qazaqstan pioneri» (qazirgi «Ulan») gazetinde ádebi qyzmetker jáne bólim meńgerýshisi bolyp, 1977–1980 jyldary «Jalyn» baspasynyń poeziia bóliminde redaktor bolyp qyzmet atqardy.
Qazaq poeziiasyna tereń mazmundy, lirikalyq ári azamattyq baǵyttaǵy kóptegen jyrlar qaldyrdy. «Sen meniń baqytymsyń» úshin Qazaqstan Lenin komsomoly syilyǵyn, «Qut» jinaǵy úshin Memlekettik syilyqty, «Bolashaq» poemasy úshin halyqaralyq K. Simonov syilyǵyn aldy. «Qurmet» jáne «Parasat» ordenderimen marapattaldy, Jambyl oblysynyń Qurmetti azamaty atandy.
Nazarlaryńyzǵa Kúlásh Ahmetovanyń mahabbat taqyrybynda jazǵan óleńderin usynamyz.
***
Habarlaspai ketkeniń durys boldy,
Kóńili tańǵy sýdai salqyndasyn degen shyǵarsyń,
Ońasha qaimyǵyp, án tyńdasyn degen shyǵarsyń.
Menen basqa ómirdi de esine alsyn degen shyǵarsyń,
Egilip jylarsyń da basylarsyń degen shyǵarsyń.
Mai aiynda basynan kúzdi ótkersin degen shyǵarsyń,
Súietini shyn bolsa, izdep kelsin degen shyǵarsyń.
Meiramda da qýanbai, muńǵa batsyn degen shyǵarsyń,
Synyq júzden sýyq muz syrǵanatsyn degen shyǵarsyń.
Meniń álsiz janymdy kúireteiin degen shyǵarsyń,
Qataldyqqa osylai úireteiin degen shyǵarsyń.
Bári de solai boldy, jylaimyn men,
Erise dep erterek muz bop qalmaimyn
Bári de solai boldy, tek qana izdep barmaimyn
Men - názik gúlmin, sen - qulamaityn shynarsyń,
Biraq men shydaǵanda, oǵan sen shydamaityn shyǵarsyń!
***
Júregiń tastan ba edi, muzdan ba edi,
Álde menen jaqyn bir qyz bar ma edi?
Kóńilimdi sýyttyń únsiz qalyp,
Men de ainalsam jumbaqqa qyzǵanba endi!
Qyzǵanba endi bireýmen bilesem de,
Shaqyra ǵoi basqany bige sen de.
Men júreiin janynda jat bireýdiń,
Óleń oqyp bereiin súimesem de.
Ishimnen: «ondai eshkim joq» desem de,
Basqa jandy baqytty etpesem be?!
Qaiǵydan qalai aman júr eken dep,
Qairan qalma, qasiret shekpe sen de.
Meniń názik kóńilim úrkek edi,
Búgin odan bulyńǵyr bult óredi.
Endi seniń aldyńda adaldyqpen
Júreginiń juldyzyn kim tógedi?
El ne deidi?
Bilmestiń isi der me?
Ushyrmadyq sezimniń qusyn órge.
Basqa qyzǵa syr jaiyp otyrarsyń,
Biraq seni ol dál mendei túsiner me?
Ańsatsań da jazdaǵy az jańbyrdai,
Syr bermespin syr bermei tozǵan qumdai.
Súiýshi edim aiaýly sezimdermen,
Aitýshy edim erteńge sóz qaldyrmai.
Tyńdamaýshy em sen jaily ósekterdi,
Sezim sende — ne qatal, ne shekteýli.
Saǵan da endi keziksin jinaqy jan
Mahabbaty, sózderi esepteýli.
Keter bolsań, tezirek umyt bárin,
Kóz aldyńda turmasyn qylyqtarym.
Umyt bárin!
Jiiam dep áýre bolma,
Tańǵajaiyp sáýleniń synyqtaryn.
Jerle bárin: Júrektiń ertegi, ánin,
Ótken kúnniń elesin — lentalaryn.
Qyrqyp tasta jadyńnan.
Meniń qolym
Tigen zattyń túgeldei órte bárin.
Men osylai buiyram, kesh, kóriktim,
Sezine bil kúndiz de, keshte erikti.
Júregińnen,oiyńnan, dápterińnen
Syzyp tasta men jaily estelikti.
Ne eskertkish arnama, ne shyǵarma,
Umtylasyń — umytpai — nesine alǵa?
Úiden shyqpa jańbyrda.
Jyr da oqyma,
Kóz jasymdy, sózimdi esińe alma!
Qyzyq ómir mensiz de súre bil de,
Shyrqa, bile, meiramda, túle, gúlde.
Basqa jandy aimalap qushqanyńda
Baiqa tek, men turmaiyn júregińde.
Umyttyrsyn kún men tún jii almasa,
Menen qashsań berilme qiialǵa asa.
Esh áielge renjip, ókpeleme,
Mendei taza, tákappar súie almasa!
Men sen úshin bola alsam alys tulǵa,
Taǵdyryńdy basqamen tabystyr da,
Meniń muńdy beinemmen, qylyǵymmen
Erkeligin eshkimniń salystyrma!
Kúnderdi umyt bólmege syimai kúlgen,
Kúnderdi umyt erekshe syilai bilgen.
...Ókpeleimin osylai —súigendikten,
Shynymdy aitsam: eshkimge qimaimyn men!
* * *
Meniń sońǵy mahabbatym sen be ediń,
Júrektegi juldyzymdai sónbediń.
«Qolyńdy ber, umyttyram ótkendi»,
Dedi bireý, tyńdamadym, senbedim.
Bir jigittiń janarynan jii ushqyn
Kórdim-daǵy qaramaýǵa tyrystym.
Bar erkimdi ákettiń be, senen soń
Nege eshkimdi unatpaýǵa tiispin?
Seni oilamai ótkizsem bir kesh, túndi,
Jańǵyryqqan seniń daýsyń estildi.
Meni sendei súietúǵyn jigit bar,
Men ezińdei súie almadym eshkimdi.
Sóitse eken dep bolarsyń ba qarǵaǵan,
Kók ormanǵa shaqyryp tur arman-án.
Basqalarmen qaidan bara qoiaiyn,
Sonsha súigen senimen de barmaǵam.
En, ajarly jigitke de ermedim,
Ózińdi oilap kezderińe shóldedim.
Kózińdi oilap sózderińe shóldedim,
Meniń sońǵy mahabbatym sen be ediń?!
* * *
Shyn saǵynysh bar eken kózderińde,
Dir-dir etip kidirdi sóz de erińde.
Mine osylai árdaiym qarsy alasyń
Alys ketip oralǵan kezderimde.
Meni bulai qarsy alsyn qai týysym,
Dostardyń da túrli sóz aitýy shyn.
Saparlarǵa shyǵamyn jat ortada
Qadirińdi sezinip qaitý úshin.
Bosaǵandai qulyndar jelilerden,
Tarqatyldy shashymnyń órimi órgen,
Rahmet taǵdyrǵa, kóp júk artyp,
Kóterisip júrsin dep seni bergen.
* * *
Jańbyr jaýyp shyqty ǵoi túnimenen,
Jazylmady — sen joqsyn, — búgin óleń.
Kele jatsań — jańbyrǵa qaramai-aq
Jalańaiaq aldyńnan júgirer em.
Óz ishimde — kútkenim, saǵynǵanym,
Keshikkeniń osynsha ne qylǵanyń?!
Kóshken eldiń jurtyndai qulazysań,
Túsinedi ekensiń ómir mánin.
Jalǵyz ózim bir úide, búgin óleń
Kelmei qoidy, úreili shynymenen.
Oilap shyqtym ózińdi, balalardy,
Jaýyp turdy jańbyr da túnimenen.
* * *
Jap-jaspyz áli biz balamyz,
Jarasyp ormanǵa baramyz.
Talantty sýretter ilingen
Tabiǵat mýzeii—dalamyz.
Baramyz ormanǵa ekeýmiz,
Ormanda bolmaimyz bóten biz.
Júremiz júgirip balasha
Qaldyryp ǵajaiyp mekenge iz.
Armandy tizgindep ustar kim,
Aldaǵy kúnderge qushtarmyn.
Tyńdaimyz eshteńe túsinbei
Áýezdi ánderin qustardyń.
Ádemi dalanyn ormany,
Qus áni —
siiaqty sońǵy áni.
Baqyt joq ómirde,
Baqyt tek —
qolymnyń qolyńda bolǵany.
* * *
Kóktem kelip kek gúlderin sanasań,
Kóterilse kók taýlarmen talasa án.
Kólbei ushqan kók bulttarǵa qarasań,
Kók kóilekti qyz esińde bolsynshy.
Keshir, barlyq syrymdy da joq ashqam,
Jol da bólek bolǵan eken o bastan.
Móp-móldir bop kózdi tartsa kók aspan,
Kók kóilekti qyz esińde bolsynshy.
Toryn quryp oi degen bir órmekshi,
Kóz aldyńda kókshil teńiz dóńbekship,
Kóktemińdi esińe alsań sen de óksip,
Kók kóilekti qyz esińde bolsynshy.
Qaida sol qyz jany móldir, shýaqty?..
Tapty óziniń bosaǵasyn turaqty.
Jetkizbegen kókjiegiń siiaqty
Kók kóilekti qyz esińde bolsynshy.
* * *
Appaq gúlder joldapsyń sebetimen,
Seniń seri sertińe senetin em.
Appaq gúlder solady kún ótpei-aq,
Óziń appaq kóńilińmen kel, ótinem.
Appaq gúlder joldapsyń kók sebetpen,
Aita almadym syrymdy kóp sebepten.
Ińkár bolǵan qazaqtyń qyzdarynan
Men ǵana ma armanyn kóksep ótken?!
Men kútermin ózińnen derek, habar,
Appaq gúlder tógiler, sebet qalar.
Sebet qalar, seni oilap qaraǵanda,
Bir kúlip, bir jylaýǵa sebep bolar.
