فوتو: اشىق دەرەككٶز
قازاقتىڭ كٶرنەكتٸ اقىنى, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ كٷلەش احمەتوۆا 80 جاسقا قاراعان شاعىندا ٶمٸردەن ٶتتٸ.
اقىن كٷلەش احمەتوۆا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تالاس اۋدانى, كيروۆ اۋلىندا 1946 جىلى 25 سەۋٸردە دٷنيەگە كەلگەن.
جامبىل وبلىسىنىڭ تالاس اۋدانىنداعى ٷشارال ورتا مەكتەبٸن بٸتٸرگەن. 1961 جىلى جامبىل مەديتسينالىق ۋچيليششەسٸن, 1973 جىلى قازمۇۋدٸ تامامداعان.ەڭبەك جولىن ٷشارال مەديتسينا پۋنكتٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ بولىپ باستاپ, كەيٸن جۋرناليستيكا سالاسىندا جۇمىس ٸستەدٸ.
تالاس اۋداندىق «لەنين جولى» گازەتٸندە, 1973–1977 جىلدارى «قازاقستان پيونەرٸ» (قازٸرگٸ «ۇلان») گازەتٸندە ەدەبي قىزمەتكەر جەنە بٶلٸم مەڭگەرۋشٸسٸ بولىپ, 1977–1980 جىلدارى «جالىن» باسپاسىنىڭ پوەزييا بٶلٸمٸندە رەداكتور بولىپ قىزمەت اتقاردى.
قازاق پوەزيياسىنا تەرەڭ مازمۇندى, ليريكالىق ەرٸ ازاماتتىق باعىتتاعى كٶپتەگەن جىرلار قالدىردى. «سەن مەنٸڭ باقىتىمسىڭ» ٷشٸن قازاقستان لەنين كومسومولى سىيلىعىن, «قۇت» جيناعى ٷشٸن مەملەكەتتٸك سىيلىقتى, «بولاشاق» پوەماسى ٷشٸن حالىقارالىق ك. سيمونوۆ سىيلىعىن الدى. «قۇرمەت» جەنە «پاراسات» وردەندەرٸمەن ماراپاتتالدى, جامبىل وبلىسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى اتاندى.
نازارلارىڭىزعا كٷلەش احمەتوۆانىڭ ماحاببات تاقىرىبىندا جازعان ٶلەڭدەرٸن ۇسىنامىز.
***
حابارلاسپاي كەتكەنٸڭ دۇرىس بولدى,
كٶڭٸلٸ تاڭعى سۋداي سالقىنداسىن دەگەن شىعارسىڭ,
وڭاشا قايمىعىپ, ەن تىڭداسىن دەگەن شىعارسىڭ.
مەنەن باسقا ٶمٸردٸ دە ەسٸنە السىن دەگەن شىعارسىڭ,
ەگٸلٸپ جىلارسىڭ دا باسىلارسىڭ دەگەن شىعارسىڭ.
ماي ايىندا باسىنان كٷزدٸ ٶتكەرسٸن دەگەن شىعارسىڭ,
سٷيەتٸنٸ شىن بولسا, ٸزدەپ كەلسٸن دەگەن شىعارسىڭ.
مەيرامدا دا قۋانباي, مۇڭعا باتسىن دەگەن شىعارسىڭ,
سىنىق جٷزدەن سۋىق مۇز سىرعاناتسىن دەگەن شىعارسىڭ.
مەنٸڭ ەلسٸز جانىمدى كٷيرەتەيٸن دەگەن شىعارسىڭ,
قاتالدىققا وسىلاي ٷيرەتەيٸن دەگەن شىعارسىڭ.
بەرٸ دە سولاي بولدى, جىلايمىن مەن,
ەرٸسە دەپ ەرتەرەك مۇز بوپ قالمايمىن
بەرٸ دە سولاي بولدى, تەك قانا ٸزدەپ بارمايمىن
مەن - نەزٸك گٷلمٸن, سەن - قۇلامايتىن شىنارسىڭ,
بٸراق مەن شىداعاندا, وعان سەن شىدامايتىن شىعارسىڭ!
***
جٷرەگٸڭ تاستان با ەدٸ, مۇزدان با ەدٸ,
ەلدە مەنەن جاقىن بٸر قىز بار ما ەدٸ?
كٶڭٸلٸمدٸ سۋىتتىڭ ٷنسٸز قالىپ,
مەن دە اينالسام جۇمباققا قىزعانبا ەندٸ!
قىزعانبا ەندٸ بٸرەۋمەن بيلەسەم دە,
شاقىرا عوي باسقانى بيگە سەن دە.
مەن جٷرەيٸن جانىندا جات بٸرەۋدٸڭ,
ٶلەڭ وقىپ بەرەيٸن سٷيمەسەم دە.
ٸشٸمنەن: «ونداي ەشكٸم جوق» دەسەم دە,
باسقا جاندى باقىتتى ەتپەسەم بە?!
قايعىدان قالاي امان جٷر ەكەن دەپ,
قايران قالما, قاسٸرەت شەكپە سەن دە.
مەنٸڭ نەزٸك كٶڭٸلٸم ٷركەك ەدٸ,
بٷگٸن ودان بۇلىڭعىر بۇلت ٶرەدٸ.
ەندٸ سەنٸڭ الدىڭدا ادالدىقپەن
جٷرەگٸنٸڭ جۇلدىزىن كٸم تٶگەدٸ?
ەل نە دەيدٸ?
بٸلمەستٸڭ ٸسٸ دەر مە?
ۇشىرمادىق سەزٸمنٸڭ قۇسىن ٶرگە.
باسقا قىزعا سىر جايىپ وتىرارسىڭ,
بٸراق سەنٸ ول دەل مەندەي تٷسٸنەر مە?
اڭساتساڭ دا جازداعى از جاڭبىرداي,
سىر بەرمەسپٸن سىر بەرمەي توزعان قۇمداي.
سٷيۋشٸ ەدٸم اياۋلى سەزٸمدەرمەن,
ايتۋشى ەدٸم ەرتەڭگە سٶز قالدىرماي.
تىڭداماۋشى ەم سەن جايلى ٶسەكتەردٸ,
سەزٸم سەندە — نە قاتال, نە شەكتەۋلٸ.
ساعان دا ەندٸ كەزٸكسٸن جيناقى جان
ماحابباتى, سٶزدەرٸ ەسەپتەۋلٸ.
كەتەر بولساڭ, تەزٸرەك ۇمىت بەرٸن,
كٶز الدىڭدا تۇرماسىن قىلىقتارىم.
ۇمىت بەرٸن!
جييام دەپ ەۋرە بولما,
تاڭعاجايىپ سەۋلەنٸڭ سىنىقتارىن.
جەرلە بەرٸن: جٷرەكتٸڭ ەرتەگٸ, ەنٸن,
ٶتكەن كٷننٸڭ ەلەسٸن — لەنتالارىن.
قىرقىپ تاستا جادىڭنان.
مەنٸڭ قولىم
تيگەن زاتتىڭ تٷگەلدەي ٶرتە بەرٸن.
مەن وسىلاي بۇيىرام, كەش, كٶرٸكتٸم,
سەزٸنە بٸل كٷندٸز دە, كەشتە ەرٸكتٸ.
جٷرەگٸڭنەن,ويىڭنان, دەپتەرٸڭنەن
سىزىپ تاستا مەن جايلى ەستەلٸكتٸ.
نە ەسكەرتكٸش ارناما, نە شىعارما,
ۇمتىلاسىڭ — ۇمىتپاي — نەسٸنە العا?
ٷيدەن شىقپا جاڭبىردا.
جىر دا وقىما,
كٶز جاسىمدى, سٶزٸمدٸ ەسٸڭە الما!
قىزىق ٶمٸر مەنسٸز دە سٷرە بٸل دە,
شىرقا, بيلە, مەيرامدا, تٷلە, گٷلدە.
باسقا جاندى ايمالاپ قۇشقانىڭدا
بايقا تەك, مەن تۇرمايىن جٷرەگٸڭدە.
ۇمىتتىرسىن كٷن مەن تٷن جيٸ الماسا,
مەنەن قاشساڭ بەرٸلمە قييالعا اسا.
ەش ەيەلگە رەنجٸپ, ٶكپەلەمە,
مەندەي تازا, تەكاپپار سٷيە الماسا!
مەن سەن ٷشٸن بولا السام الىس تۇلعا,
تاعدىرىڭدى باسقامەن تابىستىر دا,
مەنٸڭ مۇڭدى بەينەممەن, قىلىعىممەن
ەركەلٸگٸن ەشكٸمنٸڭ سالىستىرما!
كٷندەردٸ ۇمىت بٶلمەگە سىيماي كٷلگەن,
كٷندەردٸ ۇمىت ەرەكشە سىيلاي بٸلگەن.
...ٶكپەلەيمٸن وسىلاي —سٷيگەندٸكتەن,
شىنىمدى ايتسام: ەشكٸمگە قيمايمىن مەن!
* * *
مەنٸڭ سوڭعى ماحابباتىم سەن بە ەدٸڭ,
جٷرەكتەگٸ جۇلدىزىمداي سٶنبەدٸڭ.
«قولىڭدى بەر, ۇمىتتىرام ٶتكەندٸ»,
دەدٸ بٸرەۋ, تىڭدامادىم, سەنبەدٸم.
بٸر جٸگٸتتٸڭ جانارىنان جيٸ ۇشقىن
كٶردٸم-داعى قاراماۋعا تىرىستىم.
بار ەركٸمدٸ ەكەتتٸڭ بە, سەنەن سوڭ
نەگە ەشكٸمدٸ ۇناتپاۋعا تيٸسپٸن?
سەنٸ ويلاماي ٶتكٸزسەم بٸر كەش, تٷندٸ,
جاڭعىرىققان سەنٸڭ داۋسىڭ ەستٸلدٸ.
مەنٸ سەندەي سٷيەتٷعىن جٸگٸت بار,
مەن ەزٸڭدەي سٷيە المادىم ەشكٸمدٸ.
سٶيتسە ەكەن دەپ بولارسىڭ با قارعاعان,
كٶك ورمانعا شاقىرىپ تۇر ارمان-ەن.
باسقالارمەن قايدان بارا قويايىن,
سونشا سٷيگەن سەنٸمەن دە بارماعام.
ەن, اجارلى جٸگٸتكە دە ەرمەدٸم,
ٶزٸڭدٸ ويلاپ كەزدەرٸڭە شٶلدەدٸم.
كٶزٸڭدٸ ويلاپ سٶزدەرٸڭە شٶلدەدٸم,
مەنٸڭ سوڭعى ماحابباتىم سەن بە ەدٸڭ?!
* * *
شىن ساعىنىش بار ەكەن كٶزدەرٸڭدە,
دٸر-دٸر ەتٸپ كٸدٸردٸ سٶز دە ەرٸڭدە.
مٸنە وسىلاي ەردايىم قارسى الاسىڭ
الىس كەتٸپ ورالعان كەزدەرٸمدە.
مەنٸ بۇلاي قارسى السىن قاي تۋىسىم,
دوستاردىڭ دا تٷرلٸ سٶز ايتۋى شىن.
ساپارلارعا شىعامىن جات ورتادا
قادٸرٸڭدٸ سەزٸنٸپ قايتۋ ٷشٸن.
بوساعانداي قۇلىندار جەلٸلەردەن,
تارقاتىلدى شاشىمنىڭ ٶرٸمٸ ٶرگەن,
راحمەت تاعدىرعا, كٶپ جٷك ارتىپ,
كٶتەرٸسٸپ جٷرسٸن دەپ سەنٸ بەرگەن.
* * *
جاڭبىر جاۋىپ شىقتى عوي تٷنٸمەنەن,
جازىلمادى — سەن جوقسىن, — بٷگٸن ٶلەڭ.
كەلە جاتساڭ — جاڭبىرعا قاراماي-اق
جالاڭاياق الدىڭنان جٷگٸرەر ەم.
ٶز ٸشٸمدە — كٷتكەنٸم, ساعىنعانىم,
كەشٸككەنٸڭ وسىنشا نە قىلعانىڭ?!
كٶشكەن ەلدٸڭ جۇرتىنداي قۇلازىساڭ,
تٷسٸنەدٸ ەكەنسٸڭ ٶمٸر مەنٸن.
جالعىز ٶزٸم بٸر ٷيدە, بٷگٸن ٶلەڭ
كەلمەي قويدى, ٷرەيلٸ شىنىمەنەن.
ويلاپ شىقتىم ٶزٸڭدٸ, بالالاردى,
جاۋىپ تۇردى جاڭبىر دا تٷنٸمەنەن.
* * *
جاپ-جاسپىز ەلٸ بٸز بالامىز,
جاراسىپ ورمانعا بارامىز.
تالانتتى سۋرەتتەر ٸلٸنگەن
تابيعات مۋزەيٸ—دالامىز.
بارامىز ورمانعا ەكەۋمٸز,
ورماندا بولمايمىز بٶتەن بٸز.
جٷرەمٸز جٷگٸرٸپ بالاشا
قالدىرىپ عاجايىپ مەكەنگە ٸز.
ارماندى تٸزگٸندەپ ۇستار كٸم,
الداعى كٷندەرگە قۇشتارمىن.
تىڭدايمىز ەشتەڭە تٷسٸنبەي
ەۋەزدٸ ەندەرٸن قۇستاردىڭ.
ەدەمٸ دالانىن ورمانى,
قۇس ەنٸ —
سيياقتى سوڭعى ەنٸ.
باقىت جوق ٶمٸردە,
باقىت تەك —
قولىمنىڭ قولىڭدا بولعانى.
* * *
كٶكتەم كەلٸپ كەك گٷلدەرٸن ساناساڭ,
كٶتەرٸلسە كٶك تاۋلارمەن تالاسا ەن.
كٶلبەي ۇشقان كٶك بۇلتتارعا قاراساڭ,
كٶك كٶيلەكتٸ قىز ەسٸڭدە بولسىنشى.
كەشٸر, بارلىق سىرىمدى دا جوق اشقام,
جول دا بٶلەك بولعان ەكەن و باستان.
مٶپ-مٶلدٸر بوپ كٶزدٸ تارتسا كٶك اسپان,
كٶك كٶيلەكتٸ قىز ەسٸڭدە بولسىنشى.
تورىن قۇرىپ وي دەگەن بٸر ٶرمەكشٸ,
كٶز الدىڭدا كٶكشٸل تەڭٸز دٶڭبەكشٸپ,
كٶكتەمٸڭدٸ ەسٸڭە الساڭ سەن دە ٶكسٸپ,
كٶك كٶيلەكتٸ قىز ەسٸڭدە بولسىنشى.
قايدا سول قىز جانى مٶلدٸر, شۋاقتى?..
تاپتى ٶزٸنٸڭ بوساعاسىن تۇراقتى.
جەتكٸزبەگەن كٶكجيەگٸڭ سيياقتى
كٶك كٶيلەكتٸ قىز ەسٸڭدە بولسىنشى.
* * *
اپپاق گٷلدەر جولداپسىڭ سەبەتٸمەن,
سەنٸڭ سەرٸ سەرتٸڭە سەنەتٸن ەم.
اپپاق گٷلدەر سولادى كٷن ٶتپەي-اق,
ٶزٸڭ اپپاق كٶڭٸلٸڭمەن كەل, ٶتٸنەم.
اپپاق گٷلدەر جولداپسىڭ كٶك سەبەتپەن,
ايتا المادىم سىرىمدى كٶپ سەبەپتەن.
ٸڭكەر بولعان قازاقتىڭ قىزدارىنان
مەن عانا ما ارمانىن كٶكسەپ ٶتكەن?!
مەن كٷتەرمٸن ٶزٸڭنەن دەرەك, حابار,
اپپاق گٷلدەر تٶگٸلەر, سەبەت قالار.
سەبەت قالار, سەنٸ ويلاپ قاراعاندا,
بٸر كٷلٸپ, بٸر جىلاۋعا سەبەپ بولار.
