Tarih sabaqtastyǵy bar da, tulǵalar sabaqtastyǵy da bar. Eldik máseleni, memlekettilikti murat tutqan baǵzy babalardyń joly urpaq sabaqtastyǵymen jalǵasyp keledi. Dástúr jalǵasyn tappasa, táýelsizdikke qol jetkize alar ma edik! Qazaq eliniń táýelsizdigin tuǵyrly etýge úles qosqan sondai tulǵalardyń biri – Qýanysh SULTANOV.
Mereitoi qarsańyndaǵy suhbatymyz osy kisimen júrgizilgen edi.
– Qýanysh Sultanuly, suhbatymyzdyń negizgi taqyryby da, ózegi de memlekettik táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵymen bailanysty bolǵandyqtan, elimiz táýelsizdigi qarsańyndaǵy nendei saiasi-qoǵamdyq oqiǵalar este qaldy, qandai jaǵdaida memlekettik táýelsizdikke qol jetkizdik? Aldymen soǵan toqtalsańyz.
–Áńgimemizdi ózderińizden, «Egemen Qazaqstan» gazetinen bastaiyq. Gazettiń sońǵy birneshe nómirinde Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Uly Dala ulaǵattary» atty tolǵaqty jańa shyǵarmasy jariialandy.
Nursultan Ábishuly óziniń oi-tolǵaq eńbeginiń «Týǵan elim – tiregim» atty alǵashqy taraýyn: «Óz elińe paidaly bolý, óz Otanyńnyń taǵdyry úshin jaýapty bolý – árbir otandyq saiasatkerdiń, árbir qazaqstandyqtyń boryshy men ar-ojdany. Mine, Táýelsizdigimizge shirek ǵasyr tolǵan torqaly kezeńge keldik. Bul az ýaqyt pa, álde kóp pe? Neden bastadyq, qai jerge jettik? Osynyń bárin tyńǵylyqty tarazylap, baǵasyn berer shaq keldi. Bolǵanǵa baiypty baǵa berý – baiyrǵy ádetimiz» dep árbir sanaly azamatqa oi tastaǵan saliqaly sózdermen bastapty. Shyǵarmanyń árbir sózi men tolǵanysty oiy oqyǵan adamdy beijai qaldyrmaidy. Avtor oqyrmanymen óziniń qońyr daýysymen áńgimelesip otyrǵandai erekshe áser qaldyrady, árbir qazaqtyń kókeiinde júrgen sóz aitylady. Shyǵarmany oqi otyryp, memlekettik Táýelsizdiktiń baǵa jetpes qundylyq ekenin tereńirek túsinesiń.
Sondyqtan Táýelsizdik týraly áńgimeniń jóni bólek. Al endi sizdiń suraǵyńyzǵa kóship, Táýelsizdik alar tustaǵy oqiǵalardy eske túsireiik.
1985 jyly sol kezdegi Keńes Odaǵynyń bilik basyna Mihail Gorbachev kelgennen keiin el onyń alǵashqy sózderinen úlken úmit kútkeni ras. Qoǵam jańa, oń ózgeristerge suranyp turdy. Alaida, kóp uzamai naqty is atqarylmai nópir sózge kómilip, daǵdarystar men qaishylyqtar tereńdei berdi. Ol daǵdarystar ortalyq biliktiń ult saiasaty men basqarýshy kadr – laýazymdy basshy qyzmetkerlerdi taǵaiyndaýdaǵy atústilik pen birjaqtylyqqa urynyp, jaǵdai shielenise tústi. Osyndai daǵdarysty jaǵdaidyń dúnieni dúr silkintken kórinisi bizde, Qazaqstanda boldy.
1986 jyldyń 16 jeltoqsany kúni KOKP Ortalyq Komiteti Saiasi Biýrosynyń sheshimimen uzaq jyl respýblikamyzdy basqaryp, elge eńbegi sińgen Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevqa bir aýyz alǵys sózi aitylmastan qyzmetinen bosatylyp, ornyna Reseidiń Ýlianov obkomyn basqarǵan G.V.Kolbin sailandy.
Kelesi 17 jeltoqsan kúni Almatydaǵy Ortalyq alańǵa jastar shyǵyp, narazylyq bildirdi. Alańǵa jinalǵan jastar men olardyń sherýin shekteýge tógilgen kúshtik qurylymdar arasy qaqtyǵysqa ainalyp, qantógis boldy. Bul oqiǵa tez arada «Jeltoqsan kóterilisi» retinde álemge taralyp ketti. KOKP men Keńes Odaǵynyń myzǵymas tutastyǵyna syzat tústi.
Osy oqiǵadan keiin onyń sebep-saldarlaryn ádildikpen qaraýdyń ornyna Máskeýdegi ortalyq bilik ejelgi ádetine basyp, ult kadrlaryn qýǵyndap, Brejnev alańynda bolǵan stýdentterdi oqýdan shyǵaryp, jaǵdaidy ýshyqtyra berdi. Mundai tásil tek Qazaq eliniń ǵana emes, basqa respýblikalardyń da narazylyǵyn týǵyzdy. Almatydaǵy jastardyń kóterilisinen keiingi úsh-tórt jyl kóleminde narazylyq sherýleri Baltyq jaǵalaýy, Kavkaz respýblikalarynda bolyp, narazylyq sherýlerine áskeri kúsh qoldanylyp, adam ólimi oryn aldy.
1989 jyly KSRO Joǵarǵy Keńesiniń sezinde KSRO Konstitýtsiiasynan Kommýnistik partiianyń jetekshi róli alynyp tastaldy. Kompartiianyń bedeli tómendei berdi. 1991 jyldyń tamyz aiyndaǵy G.Ianaev bastaǵan toptyń tóńkeristik áreketteri sátsizdikke ushyrap, aiaǵy Kommýnistik partiia tarap tyndy. Sol jyldyń 8 jeltoqsan kúni Resei, Ýkraina, Belarýs respýblikalarynyń basshylary Belovejede 1922 jylǵy odaqtyq kelisimniń kúshi joiylǵany týraly sheshim qabyldady.
Al 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi «Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» Zańdy qabyldap, biz Táýelsiz memleket boldyq dep jariialadyq.
– Ereýil demekshi, 80-jyldardyń aiaǵynda siz Qaraǵandy oblystyq partiia komitetiniń hatshysy qyzmetinde boldyńyz. Osy kezdegi ózińiz basy-qasynda bolǵan shahterlar ereýiliniń túiinin tarqatqan oqiǵany da aita ketseńiz.
– Odaqtaǵy ulttyq narazylyq sherýleri eldegi ekonomikalyq daǵdarystyń endeýimen jalǵasty. Endi Reseidiń ónerkásip óńirlerinde – Qiyr Shyǵys, Sibir, ortalyq Resei qalalarynda kenshiler, shahterler, metallýrgter, basqa da kásiporyn jumysshylary men qyzmetshileri áleýmettik-ekonomikalyq uzaq merzimge sozylǵan ereýilder ótkizdi.
Mine, osy dúmpý yqpalymen 1989 jyldyń shilde aiynda Qaraǵandy shahterleri de ózderiniń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdailarynyń tómendigine narazylyqtaryn aityp, ereýilge shyqty. Al ol kúrmeýi qiyn túiinder túgeldei Máskeýdiń, iaǵni sol kezdegi odaqtyq Kómir ónerkásibi ministrligi men odaqtyq Úkimet qolynda boldy.
Qaraǵandy qalasynyń ortalyq alańyna on myńnan astam shahter jinaldy. Olar birden kómir ónerkásibi ministri Mihail Shadovty mise tutpastan, tek Gorbachev nemese Nazarbaevtyń kelýin talap etti. Sol ereýilden bir aiǵa jýyq buryn Qazaqstan Kompartiiasy Ortalyq Komitetiniń birinshi hatshysy bolyp sailanǵan N.Á.Nazarbaev dál sol kúni Máskeýde úlken odaqtyq jinalysta bolatyn. Bizden habar alysymen ol Gorbachevpen kezdesip, tikelei Qaraǵandyǵa ushyp keldi. Nursultan Ábishuly aeroporttan birden alańǵa kelip, ereýilshiler aldynda sóz sóilep, olardy shahterler talaptaryn iriktep, saraptap, Ortalyq bilikke naqty usynystar daiyndaityn birlesken jumysshy tobyn qurýǵa shaqyrdy. Ol usynystar túni boiy ázirlendi, kelesi kúni tańerteń qaitadan alańǵa shyǵyp, jariialaǵan soń, jinalǵandar qanaǵattanyp, ereýil tarady. Kezinde men osy eleýli oqiǵa týraly egjei-tegjeili «Egemen Qazaqstanǵa» shyqqan «Syn saǵatta» atty maqalamda jazdym.
-Elimiz táýelsizdik alatyn qarsańda eń aldymen buqaralyq aqparat quraldaryna úlken jaýapkershilik júktelgeni málim. Táýelsiz eldiń tuńǵysh Baspasóz jáne buqaralyq aqparat quraldary ministri retinde sol kezde jumysty neden bastadyńyzdar?
– Sol jyldary, joǵarydaǵy shahterler kóterilisinen keiin bir jyl aralyǵynda odaqtyq biliktiń dolbarlyǵy kóbeimese, azaia qoiǵan joq. Qojyrai berdi. Odaq quramyndaǵy 15 respýblika árqaisysy ózindik, ózine tán damý joldaryn, Ortalyqtan táýelsizdik qajettigin aita bastady. Bizde de ásirese ónerkásip salasynyń 93 paiyzynyń, aýyr indýstriia, taý-ken, qara, tústi metallýrgiia, munai, taǵy basqa shikizat ónimderi tolyq, iaǵni 100 paiyz Ortalyq bilikke, Máskeýge baǵynyshtylyǵy synǵa alynyp, ekonomikalyq, derbestik máseleleri úzdiksiz kóteriletin boldy.
1990-1991 jyldary Odaq kóleminde sonshama kóp oqiǵa boldy. Solardyń eń úlkeni – joǵaryda aitqan 1991 jylǵy áigili tamyz oqiǵasy. Sosyn KOKP-nyń taraýy.
Sol jyldyń 31 tamyzynda Prezident Jarlyǵymen Baspasóz jáne buqaralyq aqparat quraldary ministrligi qurylyp, men tuńǵysh ministr laýazymyna taǵaiyndaldym.
Keńes Odaǵy burynǵysynsha bardyń sanatynda eseptelgenimen, is júzinde kún saiyn daǵdarys ústi-ústine shielenisip, quldyrap bara jatty. Máskeýden bilik ketti. Qarbalas kezeń. Nursultan Ábishuly shuǵyl túrde jańa memleket qurylysynyń alǵysharttaryn jobalap, jańa úkimet jasaqtap, saiasi-ekonomikalyq jaǵdaidy jiti qadaǵalap, saraptap, shuǵyl shara, naqty qadamdar jasaýǵa ekpin berip otyrdy.
Osyndai jaǵdaida jańadan qurylǵan ministrliktiń aldynda óte kúrdeli mindetter turdy. Kezek kúttirmeitin máseleler óte kóp boldy. Ýaqyt jedel. Sol sebepti birden baspalar men merzimdi baspasóz ujymdarynyń materialdyq bazasyn, menshiktigin, qarjylandyrý kózderin anyqtap, zańdastyryp, myńdaǵan adamnyń kúpti kóńilin ornyqtyrdyq. Ekinshiden, ujym basshylaryn, laýazymdy qyzmetkerlerdi esepke alyp, olardy biliktiligi men qabilet qarymyn talaptaryna sai qaita qarap, bekittik. Úshinshiden, baspalar men BAQ-tyń negizgi mindetterin aiqyndadyq. Barlyǵyn tsenzýrasyz ashyq keńistikte jumys jasaý maqsatyna baǵyttadyq. Qysqa merzimde ministrlik quramynda saraptama basqarmasyn uiymdastyryp, onyń jumysyna qoǵamǵa jańa kózqarastaǵy talantty jastardy jumyldyryp, áýelde eki aptada bir, keiinirek apta saiyn, aptasyna birneshe ret álemdegi, burynǵy Odaq kólemindegi, Qazaqstandaǵy saiasi, ekonomikalyq, qoǵamdyq ahýaldar men qubylystarǵa jan-jaqty taldaý saraptamalaryn jasap, Qazaqstan Prezidentine tapsyryp turýdy jolǵa qoidyq. Ol kezde búgingidei dariia bolyp tolassyz tolqynmen aǵylyp-tógilip jatqan aqparat, internet joq, bizdiń saraptamalarymyzben Nursultan Ábishuly muqiiat tanysyp, olardy Úkimetke, basqa salalyq quzyrly oryndarǵa tapsyryp, mańyz berip otyrdy. Sóz reti kelgende aita keteiin, memlekettik oryndardaǵy eń alǵashqy kompiýterlik qyzmetti de bizdiń ministrlik uiymdastyrdy. Buqaralyq aqparat quraldary týraly zań jobasyn daiyndaýǵa kiristik.
Bileýshi partiia tusyndaǵy ideologiialyq qysymdaý ádisi men naýqanshyldyqqa boi aldyrmaýǵa mán berdik. Máskeýdiń ózinde Leninnen bastap kommýnistik partiia qairatkerleriniń eskertkishteri men portretterine qarsy jappai kúres bastaldy. Bul bolshevikterdiń 1917 jyly bilikke kelgendegi eń basty qateleriniń biri edi.
Keiin bul joiympazdyqtar materialdyq igilikterdi qiratýǵa, odan milliondaǵan adamdy qýǵyn-súrginge ushyratýǵa ákelip soqtyrǵany tarihtan belgili. Endigi jerde kommýnistik ideologiianyń ústemdiginen bas tarta otyryp, dál solardyń qateligin qaitalamaýymyz mańyzdy boldy. Nursultan Ábishuly bizdiń eshqandai elirme saiasi naýqan jasamaiyq degen ustanymymyzdy qoldady. Qysqa merzimde burynǵy ideologiialyq, dúnietanymdyq qundylyqtar eshqandai aiqai-shýsyz, mitingilersiz-aq bizdiń búgingi ómirimizden ysyrylyp, umytyla berdi.
– Táýelsizdikti jariialaý bar da, onyń qadir-qasietin halyqqa uǵyndyrý bar. Ekonomikalyq, áleýmettik qiyndyq kezinde halyqtyń rýhyna dem berý, ideologiialyq jumystardy júieleý de ońai bolmaǵany belgili. Osyndai qysyl-taiań sátte qandai ustanymda boldyńyzdar?
-Durys aitasyz. Sóz joq, táýelsizdiktiń qadir-qasietin uǵyndyrý, ony kózdiń qarashyǵyndai saqtaý ár azamattyń qasietti boryshy der edim. Memlekettik táýelsizdik alǵannan keiingi alǵashqy jyldarymyzdyń qiyndyǵy áli kúnge jadymyzda, sanamyzda, júregimizde.
Ishki ekonomikalyq, turmystyq daǵdarysty synap, minep, qiyndyqqa shydamai «mundai táýelsizdiktiń keregi ne?» degen de sózder boldy. Bizdiń memleket bolyp, aiaǵymyzdan nyq turyp ketetinimizge kúmánmen qaraǵan syrtqy kúshter, tolyp jatqan sarapshylar men boljam aitqyshtardyń sózderi de el ishine tarap jatty. Kei elmen qarym-qatynas qalyptastyrǵanymyzǵa syn aityldy. Túrkiiamen qarym-qatynas jiilese, «Qazaqstan Túrkiia jolymen júrmek», Qytaimen qatynassaq, «Qytaimen bolýdy kózdeidi», Koreiamen bailanys ornatsaq, «Koreia tásilin alǵaly júr» degen siiaqty atústi tujyrymdar men syrtymyzdan jasalǵan boljamdar az bolǵan joq.
Al Nursultan Nazarbaev kórshi memleketterden bastap álemniń eń damyǵan elderine deiin teń dárejede dostyq, tatýlyq, áriptestik qarym-qatynas ornatýdy júzege asyryp, órkenietke ózindik damý arqyly «Qazaqstan jolyn» tańdady. Ol joldyń temirqazyǵy, eń aldymen, el ishindegi tynyshtyq, turaqtylyq, etnosaralyq, dinaralyq tatýlyq, toleranttylyq, ulttyq birlik, yntymaqtastyq, tutastyq. Ómirdiń ózi dáleldegendei, tek osy qundylyqtardyń ómirsheńdigin qamtamasyz ete alǵanda ǵana qoǵamda, memlekette maqsatty reformalar júrgizip, ekonomikany, halyq turmysyn kóterip, jasampazdyq damý jolyna shyǵýǵa bolady.
Shúkirshilik, Prezident tańdaýyn halqymyz qoldady. Sol ekonomikalyq qiyn jaǵdaida halyq tózimdilik kórsetip, Prezident reformalarynyń júzege asýyna belsene atsalysty, otansúigishtigin, rýh birligin kórsetti. Ulttyq dástúr, rýhaniiat qundylyqtaryn, tárkilengen, burmalanǵan tarihymyzdyń shynaiylyǵyn aiǵaqtap, umyt bolǵan tarihi kezeńder men tarihi tulǵalarymyzdyń esimderin el sanasynda qaita jańǵyrtý jolynda orasan kóp sharalar ótkizildi. Oǵan halyq óte yqylasty boldy. Sondai qarjy tapshylyǵy jaǵdaiynda kezinde memlekettiligimizden airylyp, bodan bolǵan azapty dáýirimizde qurban bolǵan, joiylǵan kóptegen tarihi oryndar, ǵimarattar, keshender qalpyna keltirilip, qazaq rýhaniiatynyń, memleketiniń kórnekti tulǵalaryna eskertkishter ornatyldy.
– Táýelsiz memlekettiliktiń tuǵyryn biiktetýge qyzmet etkendigińizden jan-jaqty habardarmyz. Alyp eki kórshimizdiń biri sanalatyn Qytaida Qazaqstannyń elshisi qyzmetin atqardyńyz. Qazaq eliniń tatý kórshilik saiasatyn qalyptastyryp, eń bastysy, eki eldiń shekaralyq kelisimine siz elshi bolǵan tusta qol qoiyldy. Qos memleket arasyndaǵy yntymaqtastyqty ornyqtyrý jaiyna toqtala ketseńiz.
-Oilamaǵan jerden Nursultan Ábishuly usynys jasap, yqylasymdy kóre qoimaǵan soń, maǵan jái ǵana laýazymdy qyzmet usynyp otyrmaǵanyn, Qytaimen jańa dáýirde jańa qatynas qajettiligin, onymen tatý kórshilik, ózara saýda-ekonomikalyq, terezemiz teń áriptestik qarym-qatynas qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn, ásirese, Qytaidaǵy qazaqtardyń, ortaq ózenderdiń jaǵdaiy, eki memleket arasynda shekaralyq kelisimge qol jetkizý maqsatyn tereńnen qozǵap, júregime jetkizip aitqanda, elime, memleketime qajet bolyp tursam, nesine tartynaiyn degen ujdanmen barǵanym da shyndyq.
Qytaida elshi bolǵan alty jylym – meniń ómirbaianymnyń airyqsha betteri. Óitkeni, ózim úshin burynǵy ómirimde oilai, boljai almaǵan jańa álem ashtym. Qytaidy, onyń ótken, búgingi tarihyn airyqsha qyzyǵýshylyqpen zerttedim, buryn-sońdy oqylmaǵan ádebiet, qundylyqtardy kórdim, oqydym. Jańa Qazaqstan men Jańa Qytai arasyndaǵy jańa qatynastyń irgetasyn qalaýǵa qatynastym. Birneshe kitap jazdym. Men úshin, ásirese, sizdiń suraǵyńyzda aitylǵandai, Qazaqstan-Qytai arasyndaǵy shekaralyq kelisimderge qatysý da kez kelgen elshiniń úlesine tie bermeitin baqyt.
Árine, ol múmkindiktiń ózi memlekettik táýelsizdigimizdiń arqasy, memlekettik mártebemizdi basqa elderge, álemdik qoǵamdastyqqa joǵary dárejede syilata alǵan Prezidentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaev eńbeginiń nátijesi.
Qazaqstan-Qytai shekarasynyń tarihy uzaq áńgime. Óitkeni, ol – jer taǵdyry, el taǵdyry, tulǵalar tarihy. Ózińiz jaqsy bilesiz, bul taqyrypqa Qazaqstandaǵy, Qytaidaǵy talai qalamger shyǵarmalaryn arnaǵan. Kórnekti jazýshy Qabdesh Jumadilovtiń «Taǵdyr», «Sońǵy kósh» romandaryn eske alsaq ta jetkilikti bolar…
Shúkir, memlekettik táýelsizdigimiz ben Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń orasan qairatkerliginiń nátijesin búgin kórip otyrmyz. Al sol shaqta Qazaqstan men Qytai arasynda kúrdeli kelissózder júrgizilip, 1994 jyly negizgi, 1997 jyly birinshi qosymsha, 1998 jyly ekinshi qosymsha Qazaqstan-Qytai shekaralyq kelisimderine qol jetkizildi jáne 1999 jyldyń qarashasynda Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti Nursultan Nazarbaev pen QHR-dyń sol kezdegi Tóraǵasy Tszian Tszemin Qazaqstan-Qytai arasyndaǵy shekaralyq máselelerdiń tolyq rettelýi týraly kommiýnikege qol qoidy. Bul – Qazaqstan-Qytai kórshilestiginde tuńǵysh ret qol jetkizilgen tarihi oqiǵa.
– Elimizdiń táýelsizdik alǵanyna da shirek ǵasyr tolyp otyr. Qazaq eli álemge tanyldy, halyqaralyq qoǵamdastyqta ózindik orny bar. Parlament depýtaty retinde shetelge jii shyǵyp, syrttaǵy qairatkerlermen jii suhbattasasyz. 25 jyl ishinde olardyń kózqarastarynan qandai erekshelikterdi baiqadyńyz?
-Bul – óte qyzyqty suraq. Ǵajaby – Eýropada áli kúnge deiin burynǵy Keńes Odaǵynyń keńistigindegi memleketter týraly qatyp, semip qalǵan taptaýryn kózqaras bar. Olarda, ókinishke qarai, egoizm basym. Kóp jaǵdaida olar osy 25 jylda qoǵam tutastai ózgergenin, tipti urpaq ózgergenin eskere bermeidi. Kópshiligi búgingi Qazaqstanmen, Elbasymen, depýtattarmen, memlekettik qyzmetkerlermen, mamandarmen kezdesip, sóileskennen keiin «kózderin ashyp», bizdiń Astanany, Almatyny, basqa qalalardy kórip, eski kózqarastaǵy pikirlerin ózgertip jatady. Qazir olar – Eýropa, Amerika, Túrkiia, Qytai, tipti kórshi Resei, taǵy basqa álemniń ejelgi damyǵan elderi jańa Qazaqstandy tanydy, moiyndady, bizben qarym-qatynasqa, áriptestik syilastyqqa múddeli.
Jańa Qazaqstannyń 25 jylynda halyqaralyq qatynasta buryn-sońdy bolmaǵan jańa qatynastar, jańa deńgei qalyptasty. Qazaqstan Eýraziia keńistigindegi álem sanasatyn yqpaldy memleketke ainaldy. Qazaqstannyń bastamashyldyǵymen qanshama halyqaralyq kezdesýler, basqosýlar, kelisimder ótkizilip, jańa uiymdar qurylǵanyn, igilikti ister atqarylǵanyn tizbelep jatýǵa qanshama ýaqyt keter edi. Túptep kelgende, bizdiń el eseidi, ósti, memleketimiz qýattandy, damý ústindemiz.
Dúniejúzilik, halyqaralyq qoǵamdastyq, memleketter, úkimetter basshylary Nursultan Ábishulymen erekshe sanasyp, onyń pikirine airyqsha qulaq asatyn dárejege jettik. Buǵan, árine, eń aldymen, Elbasynyń jeke tulǵalyq, qairatkerlik, kemeńgerlik saiasatkerliginiń nátijesi dep qaraimyn. «Elin tanytatyn Er» degen babalar sóziniń aiqyn kórinisi.
– Elimiz táýelsizdik alǵannan bergi jerde Elbasynyń senimdi serigi retinde birge qyzmet etip kelesizder. Jalpy, Nursultan Ábishulymen tanystyǵyńyz qai kezden bastalǵan edi? Memleket basshysynyń boiyndaǵy qandai qasietterdi erekshe baǵalaisyz?
-Meniń qatarlarym mektep qabyrǵasynan ótken ǵasyrdyń 50-60-shy jyldarynda Qazaqstanda tyń igerýge, jańa ónerkásip qurylysyn kóterýge jastardyń, komsomol músheleriniń patriottyq sezimmen belsene qatysqanyna qulaǵymyzdy túrip óstik. Ásirese, Temirtaýdaǵy metallýrgiia kombinatynyń qurylysy men onyń jańa óndirisi týraly, onda eńbek etip júrgen jastar týraly radiodan, gazetterden kún saiyn estip, oqitynbyz. Onyń ústine, biz mektep bitiretin 1961 jyly Keńes Odaǵynyń sol kezdegi basshysy N.S.Hrýshevtiń orta mektepti bitirgender mindetti túrde kem degende eki jyl óndiriste eńbek etip, er balalar áskeri mindetin atqaryp, tek sodan keiin joǵary oqý ornyna túsý múmkindigi ashylatyn tártip ornady. Mine, sol kezde shalǵai, el shetindegi shekaralyq aýdanda jas metallýrg Nursultan Nazarbaevtyń esimi bizge úlgi retinde aitylatyn. Sodan keiingi Nursultan Ábishulynyń ósý joly qoǵamnyń kóz aldynda boldy.
1979 jyly Nursultan Ábishulymen Qaraǵandy oblystyq partiia komitetiniń ekinshi hatshysy bolyp turǵanda tanystym. Ol kezde men Qazaqstan Komsomolynyń birinshi hatshysy qyzmetinde edim. Sol jyly jeltoqsan aiynda ol kisi Almatyǵa Qazaqstan Kompartiiasy Ortalyq Komitetine ónerkásip salasyna jaýapty hatshy bolyp keldi. Qazaqstan basshylyǵyna 39 jastaǵy tamasha ómir mektebinen ótken, daiyndyǵy mol, isker, partiia qyzmetkeriniń kelýi tek bizdiń respýblikada emes, sol kezdegi Odaqta eleýli oqiǵa bolǵan. Nursultan Ábishuly sol kezde de, keiin de ózine tán bilgirligi, bilimdiligi, uiymdastyrýshylyǵy jáne taǵy basqa tolyp jatqan halyq biletin qasietterimen respýblika basshylyǵynyń jumysyna jańa tynys, serpin ákeldi. Eskini jańartýǵa, jańany jaqsartýǵa beiim, bilimi men tájiribesi únemi ósý ústindegi qairatker. Halqymyzdyń baqytyna jaratylǵan airyqsha tulǵa.
– Táýelsizdik toiy qarsańynda eldik, memlekettilik týraly qysqa tujyrymmen túiindesek suhbatymyzdy.
– Ár qazaqtyń, árbir azamattyń sanasynyń órinde, kókirek kóńiliniń tórinde qalǵymaityn sezimi, eń asyl qundylyǵy – memlekettik táýelsizdik bolýy tiis. Sonda biz qýatty, bolashaǵy zor Máńgilik El bolamyz.
-Áńgimeńizge rahmet!
Áńgimelesken
Ǵabit ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)