Osynsha saǵyný úshin osynsha alystaý, osynsha «joǵalý» kerek pe edi?! Onymen jolyqqanda tek saǵynysh jáili ǵana áńgime aitar edik. Janqiiarymyzdy júregimizge orap aiaqtalmaityn jolǵa qarai uzatyp sap, álden-aq sony saǵynyp úlgergenimizdi aityp otyrar ek. Sol saǵynyshymyzdyń osynsha uzap keterin kim bilgen?!
Endi Qudaidyń ózi baqiǵa deiin esip qoiǵandai osy kóńildiń pernesinen basqa ne esti alarsyz?! «Áýeli ábden saǵynyp almai shyǵýshy bolma saparǵa...» Qaǵazǵa túsken árbir qarip ábden saǵynǵan alapat júrektiń jolaýshysy sekildi. Baǵyp tursań, jolynan adaspai tupa-týra mekenine, Júrekke jetip jyǵylady-ai. Jetkeni bar bolsyn, janyńdy álemtapyraq qyp tynady-ai. Kúili ǵoi tym. Sosyn otyrarsyń, shanaqtyń shyńyraýyna súńgigiń kep...
Árine, ózińniń zamandasyń týraly aitý ońai bolǵanymen, onyń shyǵarmashylyǵy týraly aitý qiyn-aq. Qaitkende de Qozybai zamandasymyzdyń jazýy jurttan alabóten. Kúidiń syryn túsinýge yntyqqan kóńildiń qai jazǵany da bólek kúige túsiredi. Sosyn onymen birge ózińniń de egilip otyrǵanyńdy baiqamai qalasyń. Esimine sai qońyr óleńderi oqyrmannyń kezergen ernine shárbat tosatyndai.
Asylan Tilegen
Bolmys
Kúi tógildi taǵy da tamyljýly, bir nashty,
Myń tulpary kóńildiń dúbir qosyp qyrdy asty.
Pernelerde myń bulbul tartqan saiyn dúr etti,
Ulylyǵyn bul kúidiń óz tilinde jyr etti.
Birde alqyp súiedi ol keýdeńdi ot-dúr jalyndai,
Birde ańqyp sóileidi baiaǵynyń shalyndai.
Kúbir bolyp tamady erinderge kezergen,
(Boz jýsandai bup-buira sózdiń nilin sezem men)
Kózesine quiǵandai túnniń sarqyp gúl shyǵyn,
Sizdiń qyrda jarǵandai bulttar tamshy – búrshigin –
Qondyrǵandai aidynǵa óńsheń asyl sazdy ylǵap,
Shaqyrardai sol mańǵa qos qanatyn qaz bulǵap.
Sulý bola alar ma shaiyr jazǵan jyr óstip,
Sheshenderdiń aýzynan tógiler me gúl óstip?
Saǵan, dúnie, salmaimyn mundai shaqta kóz ushyn,
Sennen kóńilim qalady bir-aq aýyz sóz úshin.
Hrýstaldyń syńǵyry sekildenip óli, óshkin
Turǵan únge tamsanar mýzkant ta emespin.
Eltem erke daýysqa qos pernede naz aitqan,
Tynyshtyǵyn kóńildiń soǵan bola azaitqam...
Keldi bárin dúnieniń kúimen ǵana gúl etkim,
Kúiden ǵana jaralǵan ózi mynaý júrektiń...
Jetim
– Kóshede qaldy?
– Neshede qaldy?
– Tastandy bala esebi.
– Ne qadir qaldy sheshe de álgi?
– Ózge ultqa tigen desedi.
Shar etti bala.
Shalqaidy qoǵam.
Búlik etpeidi dep kim bilgen?
Ólip ketse de túk emes-ti oǵan –
Tarady tobyr bir-birden.
Ómirdiń máni «shyr» etý me eken,
Joq ondai aýyr sóz áli.
Taǵdyryn onyń biletin be eken –
Jetimdik qolyn sozady.
Tańdaida omyraý dámi qalsa ǵoi,
Taǵy qalsa ǵoi ot qushaq.
Búgin be, erteń jany qalsa ǵoi,
Taǵdyry tepti dop qusap.
Soinan mundai sormańdai emen,
Kúresin qaldy: ana kókek bop.
Aqyny qaza bolǵandai óleń,
Barady jetim bala jetektep...
Kúi
Qońyr sulý qońyraýly nota kórip "kúi" depti,
Qońyr daýsy bozdaǵan bota kórip búi depti:
– Qońyr keshte qozdatqan qońyr muńyn ultym, – dep
Qońyr shanaq ishinen sóilepti bir ún birtindep.
Myń júrektiń yqylasy soǵan ǵana bólingen,
Zerger qoiǵan júzikke gaýhardaiyn sol únnen –
Qyzyl-jasyl ómirdi taný úshin top keler,
Bir ystyq ún alýǵa tirligine ot berer.
Sonan qusy kóńildiń qanattanǵan lezde eltip,
Bizdi sonaý baǵzydan búginge aman keldi ertip.
Sol ǵajap ún qazaqta kúmbirlegen «kúi» aty,
Kúimen birge jasaidy ulttyń ary, uiaty!
Álihannyń monologi
Namysy jerdiń –
Namysy kóktiń –
Namysy sonaý ǵasyrdyń
Kelmeidi seni,
Kelmeidi ony –
Rýhymdy jasyn jasyrǵym.
Ot surap kelgen bolashaq úshin
Bolǵany sol-aq – lap ettim,
Kólbeńdep taǵy kún bolyp bardym,
Kól etip júrse jasyn kim.
Tógile saldym,
Egile saldym,
Iilgen qarttyń basy úshin,
Esimdi jidym,
Jigerim quidym
Boiyma;
Ulttyń qasy úshin...
– Ashysa seniń eshkimge emes,
Eshkimge emes bul janyń
Qazaqqa ǵana ashysyn!
– dep sonda maǵan balbaldar tili,
Balbaldar tili búrlegen;
Záýrenim bitse sol muratpenen –
Bekerge ómir súrmegem.
Qairaǵym keldi qairatym muńǵa,
(Qaiyrly bolsa muńda sep,)
Rýhizatym dúr etse dep em –
Kiriptar bop em kimge men?
El bolsa dep em,
Jer bolsa dep em
Yrysy kókke shashylǵan,
Ul bolsa dep em,
Qyz bolsa dep em,
Órbigen jatyry asyldan,
Japsam bir dedim jalańash jatqan –
Ultymnyń barlyq uiatyn,
Sábidi jáne ashylǵan.
Hákimniń sosyn murasyn ystyq,
Mańdaiǵa ustap murat qyp,
ALASh bop solai,
Bir sáýle jaqtyq –
Qarańǵy jurtqa shyraq qyp...
Bir arman sonda –
Ańqasy kepken keiingi keler ǵasyrǵa
Burqyrap tursaq dep edik sol kez
Boz jýsan bolyp bir-aq túp...
O, Ámirhan...
Bir arýdyń kúlkisi usap kúlgendei,
Myń tulpardyń dúbiri eltip júrgendei -
Tátti ómirden nege kettiń, Ámirhan,
Túbinde ý jatatynyn bilgendei.
Sensiz shahar orandy ma muńǵa kil,
Seni esine alady eken munda kim?
Jalǵyzdyǵyn aiǵa ǵana jetkizgen,
Kókbórini keldi óziń bop tyńdaǵym.
Sorǵalatyp syilai almai balyn baq,
(Beti de onyń alǵan, táiiri, qalyńdap.)
Otqa ainalyp ketken seniń ǵumyryńnyń,
Eteginde biz júrýshi ek jalyndap.
O, Ámirhan, sahi kúnnen nur sónbei,
Sherýende qyr keýdesinen gúl sembei,
Kelte úzildiń bir ǵajaiyp kúi syndy,
Kúidiń tilin bilsem ǵoi.
Baquldasqan barqyt belmen kelispei,
Seni ósirgen baqytty elmen kelispei,
Sen keler dep «týǵan jerińdi» elte oqyp,
Týǵan jerińe renjigem men ishtei.
... «sol Almaty jetimdigin jasyrǵan»,
Sol adamdar yrqyna tez bas urǵan.
Sebe salǵan bir Allanyń nury úshin,
Yryzdyǵy úshin taǵy shashylǵan –
Inileriń irilikti quptasyqan,
Seniń asqaq úmitińmen nyq basqan.
Seniń jastyq jyldaryńnyń keipinde,
Myń arýdyń túsinde júr shyqpastan.
Saǵynyshtan syzyp atqan tańǵa usap,
Seniń qysqa ǵumyryńdai ánge usap.
Janaryma uialaǵan móldir shyq,
Sekildi bir móltildegen tamdy shaq...
O, Ámirhan, sahi kúnnen nur sónbei,
Sherýende qyr keýdesinen gúl sembei,
Kelte úzildiń bir ǵajaiyp kúi syndy,
Kúidiń tilin bilsem ǵoi.
Mezgil áýenderi
I
Sáýirde gúl qyz bop,
Sol qyzdar juldyz bop janatyn.
Sezimder áýen bop,
Áýender qus bolyp qaǵady qanatyn.
Ýaqyttyń syńǵyry –
Kúlkisi arýdyń tym qysqa-aq,
Momaqan beineli bir kúide qyr, qystaq.
Bir súrleý jetelep,
Bir úmit dál kimdi kúttirdi?
Men seni oilap em, shattyqtan janarda shyq kúldi.
Kókeide myń syrnai – myń úmit qiqýlap,
Tákappar dúnie tamyrynda kúi týlap.
Kógildir kók teńiz. Qus bii – kóz aldym,
Sol bidi,
Sol kúidi
Jazýǵa sóz aldym.
Sóz aldym taǵy da kóktemniń áni úshin,
Kóktemde sóileitin qazaqtyń jany úshin,
Jazýǵa sóz aldym.
II
Jaýqazyn búr atty,
Qyrlarda gúl órdi,
Belderde qiqýlar kerýen bop.
Dalanyń keýdesin kúige orap jiberdi,
(men mundai saltanat kórgem joq!)
Bulaqtar tym tentek óren bop búlindi,
Tal-terek shegindi jardan tez aqyldy ap.
Bulttar kóshetke sý tasyp júgirdi,
Myń tamyr jóneldi lezde ysyp, lapyldap.
Dúnie qulpyrar dúrk berip júz óńmen,
(O, ómir, sen netken perdeli eń!)
Jylqylar adyrǵa betteidi kúzelgen,
Shurqyrap syńaily bir-birin kórmegen.
Saǵynysh uryǵy sebilgen dala bul,
Kóktemdi qarsy alar san sezim úlbirep.
Sáýirde osylai esine alady ul,
Esine alady ezilip bul júrek!
JAZ
Kóbelek qanatynan diril kórip,
Gúl kirpigin muńǵa orap ińir kelip.
(Bir tolqynǵa júregim kómiledi,
Bir muratym keterdei dúbirge erip.)
Shyr ainalyp boz tuman basqan qyrdy,
Júgirdi jel, kútýde aspan kimdi?
Jamylyp sarýaiymdy tas múlgidi,
Sol bir kúi kókireginde, o, bastan muńly.
Sozady baiǵuz eptep ymyrtta «ánin»,
Qolyna alatyndai tún yryqty áli.
Doldansa dúlei daýyl kúshine enip,
Orman túgel túiedi judyryqtaryn.
Bolar ma taýdai biik senim shegi,
Saǵynar tý dalamnyń kólin shóli.
Kún – qyzdyń qabaǵy áli ashylady,
Ol quddy jigit – jerdiń kelinshegi.
...sózben bárin tastardai jailap matap,
Bersem be eken men barlyq aiǵa ataqty ap.
Bul mezgil de jarq eter jasyn bolyp,
Qalsam eken súgiretin qaida saqtap?!
Altaidy ańsaý
Altai – Altai bolǵaly iyǵyńdy qar basyp,
Jyraý jyldar jylystap, jyryńdy aitty almasyp.
(Meniń bala kúnime – jalańaiaq ot bergen,
Seni súiem ózińdei adal, albyrt kóktemmen.)
Taý tulǵańmen tań nuryn peiildene urttap,
Ájimińde jipsigen tur ǵasyrlar tunyp naq.
Jumekenge uqsatyp artyq kórgem neden men –
Aýmai qalyp turǵanyń sodan bolar óleńnen.
Sekildenip aq qaiyń Ertis kelip eminip,
Sekildenip qaraǵai saý etisip, sheginip –
Maǵan ǵana unaidy alqam-salqam turysyń,
Kókiregińde pyryldap jatsam sosyn tún ishi .
Tyńdaý úshin men keide quiqyljyǵan qus ánin,
Saǵan qarai úkidei túnek jaryp ushamyn.
Jatam sosyn balbyrap mańdaiymda tań atyp,
Altyn kúnge kekilin arǵymaǵym jalatyp.
Kesesine shyq quiyp shólirkegen qyr oty,
Jutady da tamsanyp, qaýlasady dúr etip.
Bulaǵyńmen etekte jatsam birge kúi tasyp,
Tuma bitken jiylyp ketetindei uiqasyp.
Kúreńsheńniń basynda kúltelengen úmitim,
Saǵan ǵana jeteler saryǵym bop kúni-tún.
Júrem sosyn júrekte jylýy – dúr otty úrlep,
Janarymda turady saǵynyshym tek gúldep!
Altai, Altai áý bastan bolǵan anam óziń dep,
Kók júzinen saýlaimyn jańbyr bolyp – sezim bop.
Kemseń qaǵyp jetemin keide ózińe muń syndy,
Sendei berik saqtaidy bul ǵalamda kim syrdy?
Kún qyzy
Qanatyna qus kóktem,
Saǵynyshty mingizip.
Kógildir kók tús bop men,
Jalǵaimyn san túndi úzik.
Juldyzdardyń gúl ashqan,
Erininen súigizip.
Qaitam sosyn uly aspan –
Júregimdi kúigizip.
Alataýdyń bal túnin,
Mahabbatqa kórpe ǵyp.
Sulý sáýle baltyryn,
Súidi ińkárlik – erkelik.
Erininen shoq tamyp,
Muz ernimdi aimalar.
Ǵashyq janym otqa anyq,
Kóbelekke ainalar.
Bólese de aqpan muń,
Yzǵar ópsin keshkilik.
Meni órtep jatqanyn,
Ketti kún qyz kesh bilip.
