Ekinshi dúniejúzilik soǵystan keiin Korei eliniń ekonomikasy adam kórgisiz quldyrady. Tipti álemdegi eń kedei memleketterdiń qataryna qosyldy. 1962 jylǵy damý kórsetkishi boiynsha Ońtústik Koreia Aziia elderiniń ishinde sońynan sanaǵanda Úndistannan keiin ekinshi orynda turdy.
Halqynyń qamys shaqai men shiden toqylǵan dóńgelek qalpaqtan basqa ilip alar kiimi bolmady. Osy tusta eldi mundai kúiden qutqaratyn tek ulttyq ideologiia ekenin túsingen bir ziialylar el basynda otyrǵan tulǵalarǵa baryp, «korei halqy taýyqtan jaqsy ma, álde jaman ba?» degen jalǵyz suraq boiynsha búkilhalyqtyq saýaldama júrgizýge úgitteidi. Saýaldama júrgiziledi. Árine, el turǵyndary túgeldei «Korei adamy taýyqtan jaqsy» degen jaýapqa toqtaidy. Olai bolsa, deidi joǵarydaǵy ziialylar: «Árbir korei taýyqtan buryn oianyp, iske kirissin» dep úndeý tastaidy. Osy bir qarapaiym ǵana saýaldama kúlli halyqty erte turyp, eńbekke jumyldyra alǵan. Bul – bir.
Ekinshiden, eldiń ekonomikalyq áleýetin kóterip, óndiris oryndaryn ashý úshin asa qomaqty qarjy kerek bolady. Ony qaidan tappaq? El aǵalary aqyldasa kele, Ekinshi dúniejúzilik soǵystan keiin qaq jarylǵan nemis jurtynyń bir bóligi Germaniia Federativtik Respýblikasynan qaryzǵa qarjy surap, elshi attandyrdy. Ol tusta nemister qandy soǵysta qirap qalǵan óndiris oshaqtaryn jandandyrý úshin jantalasyp jatqan. Aýyr jumys atqaratyn shahtalar men emhanalarda tazalyqshylar jetispeitin. Koreiler osy eki jumysty ózderi atqaryp, alǵan qaryzdy jumysshylardyń eńbek aqysy arqyly tóleýge kelisip, 140 million marka nesie alady.
Sóitip úkimet kúlli korei jastaryna saýǵa salady. «Korei halqynyń bolashaǵy úshin jas janyn pida etip, shetelge aqysy az jumysqa kim barady?». Qolma-qol 46 myń qyz-jigit bilek sybanyp shyǵady. Kóbi orta mekteptiń joǵary synyp oqýshylary. «Elimniń erteńi úshin – eńbegim sadaqa». Osylai dep Kempý áýejaiynan ushaqqa otyrǵan jankeshti jastar Germaniiany betke alady. Jas qyzdar adam aiaǵy jetpeitin qiyrdaǵy aýyldyq emhanalarǵa jiberiledi. Olardyń isteitin jumysy – ólgen adamdardyń múrdesin tazalap, jýý. Býyny qatyp, beli bekimegen boijetken úshin tańnan keshke deiin máiitpen birge bolý qandai qiyn. Biraq olar tózdi. Birde-biri keri qaitqan joq.
Al 1000 metrlik tereń shahtanyń astyna túskender she?! Tar qapasta tunshyǵyp kómir qazdy. Nemister 8 saǵat jumys istese, koreilerdiń kúndik normasy – 10 saǵat. Sebebi belgili. Alǵashynda dalanyń jaby jylqysyndai tapaltory koreilerge kúle qaraǵan jergilikti jigitter keshikpei olardyń shydam-tózimine bas shaiqady.
Sóitip 1963 jyl týǵanda Federativtik Germaniia basshysynyń shaqyrtýymen Ońtústik Koreia prezidenti Pak Jon Hi eldiń astanasy Bonnǵa keldi. Korei eliniń basshysy Germaniia kantslerimen birge eliniń erteńi úshin «qurbandyq toqtysyna» ainalǵan jastarmen júzdesýge barady. Korei basshysyn jerlesterimen júzdestirý úshin 500 oryndyq zal daiyndalypty. Zalǵa kirip kelgen Pak Jon Hi qarsy aldynda qaraqojalaq kúielesh kýrtka kigen jumysshy jastardy kóredi. Barlyǵynyń bet-álpeti qara qoidyń úiitilgen basyndai kúreń qoshqyl. Baýyrlastarynyń júzin kórgen prezident eńirep qoia beripti. Tipti óz eliniń ánurany shyrqalǵan kezde de kóz jasyn tyia almapty.
Sondaǵy jylap turyp aitqany: «Ýa, meniń qyrandarym, sender korei halqynyń jarqyn bolashaǵy úshin myń metrdegi jan balasy shydamaityn tar qapasta eńbek etip jatyrsyńdar. Ýa, boijetken arýlar, sender artta qalǵan ash-jalańash baýyrlaryńdy tamaqqa toidyryp, kiimge keneltý úshin jat jerde ólgen adamnyń máiitin jýyp júrsińder. Senderdiń osy bir jankeshti isterińdi korei halqy máńgi umytpaidy». Prezidentiniń eńiregen túrin kórgen jankeshti jastar da jylap turyp: «Biz eshqashan alǵan betten qaitpaimyz», degen eken.
Qyzyq bolǵanda, mundai oqiǵany kózi kórip, tiridei kýá bolǵan Germaniia kantsleri Liýdvig Edhardtyń ózi shydai almai, kózinen monshaq-monshaq jas úzipti. Óitkeni korei prezidenti qonaq úide de, kólik ishinde otyryp ta, resmi kezdesý kezinde de tek jylaýmen bolǵan eken.
Resmi kezdesýdiń úshinshi kúni joǵary palata depýtattary aldynda sóz sóilegen Pak: «Sizderden ótinerim, bizge senip nesie berińizder, biz de sizder siiaqty kórkeiip, gúldeneiik. Korei halqy ýádesin oryndaidy. Qaryzdy qaitaramyz» deidi. Nátijesinde, asa kóp mólsherde kómek alady. Osy qarjynyń arqasynda 1965 jyldan bastap Ońtústik Koreia Respýblikasy álem naryǵyna taýar eksporttaýǵa qol jetkizdi. Qazirgi qal-ahýalyn ózderińiz kórip otyrsyzdar.
Beken Qairatuly
