Ómirde keibir qubylystar tosynnan jalt etip, sanada bógde bir tereze ashatyny bar. Sol shaqta osy ýaqytqa deiingi ómiriń bilmestikpen bosqa ótip, ómir súrýdi endi ǵana bastaǵandai jańaryp, jańǵyryp qalatyn sát týady. Bul shýaqty, parasatty qubylys on bes jasymyzda ómirimizde oryn alypty. Kúndeligimizge tosań oqiǵany súiinshilei qýanyp, Aqberen Elgezektiń poeziiasyn oqýǵa zerdemiz jetti dep maqtana jazyppyz.
Álqissa, jańa tolqyn úshin, jas tolqyn úshin ár sony dúnie – sheksiz qazyna aralyndai qyzǵylyqty, dara. Túbine tartar uiyqtai mundai silkinister jii bola da bermeidi. Aqberen Elgezek poeziiasy keiingi býyn úshin adam múmkindigi men qiialynyń sonshalyqty sheksiz, biz oilaǵan ǵumyrdyń syrtynda da ózge tirshilik baryn kórsetti. Asqan erkindik pen mimyrt burylystarǵa toly poeziia oi-sanamyzdy áýelgi sheńberden shyǵaryp, basqasha jazýǵa bolatynyn túsindirdi. «Syra ańqyǵan jeide», «Qushaqtasyp qýraǵan qańqalar», jylap turǵan emendi kempirim dep oilap, aq saqaly jylaǵan alqash shal, jubanbaǵan ishtegi balaqai, jyndaryna erip ketken adam, kúńirene Umai anasyna muń shaqqan Qudaidyń balasy, kóz ańǵalaǵy, bozdaǵan túisik – osynyń bári de bizdiń qulaq etimiz ben oi júiemiz áli qabyldap úirenbegen jańa tanymdar, sony tirkester bolatyn. Á degennen-aq ádetten tys óleńderdiń birin jattap, birin jattaýǵa daiyndap, kóp ishinde kúrkirei oqýdy bastap kettik. Súisek, súigen arýǵa «Seni súigen uly Alla, men dáneker jai ǵana» degen hat jiberippiz, renjisek, renjitken adamǵa «syra ańqyǵan jeidesiń» dep Aqberen poeziiasynyń leksikonymen renish bildirippiz. Bazbir aqylymyzda búrlep, biraq sózge ainaldyrýǵa yńǵaisyz kórip júrgen oilarymyzdy jasqanbai, japatarmaǵai aitýdy, jazýdy shyǵardyq. Solaisha sanaǵa qoiylǵan jalǵan ustyndar men jasyq pendeler qalyptastyrǵan búkenshek ádetter qirai bastapty. Biz shynynda «sheksizdik syrtyndaǵy» sulbalarǵa qol sozyp, ózimizdiń táýelsiz, derbes, Qudaidyń aldynda perishteden artyq mansabymyz bar bostan adam ekenimizdi sezinippiz. Shiderin úzgen asaýdai erkindikke qulash uryp, azat tańnyń balalary sekildi kósilip sóilep, qoryqpai kúlýdi ádet etippiz.
«Saiahat iisi shyqsa at jalynan,
Keshirim úni jetse jat janynan.
Jaryqqa enip ketip, baq tabar em,
Ómirdiń eń alǵashqy bastaýynan».
Osy bir shýmaqtaǵy hikmet sabaǵy kóńilge ornyǵyp, oiǵa qaldyrady. Bir shýmaqtyń qysqasha maǵynasyn ashyp kórelik. «Saiahat iisi shyqsa at jalynan», iaǵni rýhaniiat áleminiń shoǵy júrekti qozdatyp, iisi muryndy jaryp eliktirip tursa, lázzatty saiahatqa shyǵýǵa kóńil qushtar bolmaq. Ol úshin «jat janyna keshirim úni jetýi» tiis. Óitkeni júrekti tazartyp, shańnyń tozańyndai kirden aryltpai, rýhani saiahatqa shyǵý múmkin emes. Rýhani keńistikte shegirtke murtyndai eleýsiz tozańnyń ózi telegei muhittyń ózin laisańǵa ainaldyrýy múmkin. Kókiregi kir, kózi shel pendege jalqyn jaryq qalaisha alaqanyn ashsyn? Odan soń «jaryqqa enip, baq tabýǵa» bolady. Qaidan? «Ómirdiń eń alǵashqy bastaýynan». Alǵashqy bastaý – kúlli tazalyq pen tumalyqtyń, Qudai ornatqan qasietti zańdardyń buzylmaǵan, buljymaǵan orny. Rýmidiń óleńinde meshitten, shirkeýden tappaǵan Qudaidy aqyry júreginen tabýynda úlken syr bar. Ataqty Borhes «Myń bir túnge uqsas álemde sheksizdik shyndyrynyń basy bolýy múmkin emes eshbir áreket joq» degen pikir aitady. Iá, shynynda biz bárimiz úlken álemdi, bastaý tunyǵymyzdy ómir boiy kóksep ótetin kishi álemniń perzentterimiz. Adam balasy «jaryqqa enip, baq izdegende» ǵana shyn adam atalmaq. Ómirge kelýdegi joǵarǵy maqsat-muratymyz da tándi asyrap, deneni toǵaitý emes, «bastaýdy» izdeýge, sol arqyly bar janymyzben rýhymyzdaǵy qazynany oiatýǵa qurylǵan. Túrki alyby Álisher Naýaidyń tilimen sóilesek, sonda ǵana aqyn jaiqalǵan baǵyna kútimmen qaraityn aqylman baqtashyǵa ainalmaq.
«Aiqasqanda kirpikterim, kóz jasymen baptalǵan,
Qorqynyshqa qozǵaý salyp qarańǵylyq qatparly,
Qaidaǵy bir álemderden (altynmenen aptalǵan)
Julynyma juldyz jaýdy, kók túbinde saqtaýly.
Jar qasynda ashylǵanda jalǵyzdyqtyń qushaǵy...
Bir buryshta bólektenem bar ǵalamnan, búrisip.
Kóz ushynda ushyp júrdi júrek qana qusaly,
Qyp-qyzyl bir kóbelektei tún ishi...»
Aqyn jany beine bir myń-san arnalar quiylǵan kúrdeli ǵalam ispetti. Adam ómir boiy balalyq shaǵynyń bulaqtaryn keship júretinin, sol bulaqtarǵa túsken aibaq-saibaq kesteler ǵumyr boiy sý betine shyǵaryn eskersek, Aqberen keńistigine súńgý úshin aldymen «Bolmaǵan balalyq shaq» atty prozalyq eńbekti oqyp shyǵýǵa keńes berer edik. Sonda ǵana siz baiqamaǵan syrlar qaita ashylyp, kishi ólshemder úlkeiýi múmkin. Aqynnyń ómiri men shyǵarmalaryn bólip qaraý múmkin emes. Kúrdeli taǵdyr iesi ǵana qat-qabat, turpaty men soraby basqa dúnielerdi ómirge ákele almaq. Shynaiy taǵdyr men rýhani taǵdyr qosylǵanda tegeýrindi jarylys ornap, kópke beimálim shiyrlar týary anyq.
Zamannyń qas-qabaǵyn baǵyp, jańa izdenisterge barý, jańa qurlyqtardy ashý jáne eskilikke úirengen sanalardyń shylaýyn úzý isi – shyn mánindegi aqynǵa tán qubylys. Aqberen keńistigi – jolai qarap, jorta oqýǵa kóner jeńil ashylar paraq emes. Ashylsa, ózdi-ózin sharq uryp izdeýge shyǵyp, tas qiiaǵa órlegen talapty erge, rýhaniiat jolynda qai qiyndyqqa da taisalmai bel sheshken shynaiy oqyrmanǵa ashylar. Ashylar da oi qurylymyn ózgerter, talǵamyn ósirer. Poeziia sonysymen de qundy, sonysymen de qudiretti emes pe?
Batyrhan Sársenhan,
