ٶمٸردە كەيبٸر قۇبىلىستار توسىننان جالت ەتٸپ, سانادا بٶگدە بٸر تەرەزە اشاتىنى بار. سول شاقتا وسى ۋاقىتقا دەيٸنگٸ ٶمٸرٸڭ بٸلمەستٸكپەن بوسقا ٶتٸپ, ٶمٸر سٷرۋدٸ ەندٸ عانا باستاعانداي جاڭارىپ, جاڭعىرىپ قالاتىن سەت تۋادى. بۇل شۋاقتى, پاراساتتى قۇبىلىس ون بەس جاسىمىزدا ٶمٸرٸمٸزدە ورىن الىپتى. كٷندەلٸگٸمٸزگە توساڭ وقيعانى سٷيٸنشٸلەي قۋانىپ, اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ پوەزيياسىن وقۋعا زەردەمٸز جەتتٸ دەپ ماقتانا جازىپپىز.
ەلقيسسا, جاڭا تولقىن ٷشٸن, جاس تولقىن ٷشٸن ەر سونى دٷنيە – شەكسٸز قازىنا ارالىنداي قىزعىلىقتى, دارا. تٷبٸنە تارتار ۇيىقتاي مۇنداي سٸلكٸنٸستەر جيٸ بولا دا بەرمەيدٸ. اقبەرەن ەلگەزەك پوەزيياسى كەيٸنگٸ بۋىن ٷشٸن ادام مٷمكٸندٸگٸ مەن قييالىنىڭ سونشالىقتى شەكسٸز, بٸز ويلاعان عۇمىردىڭ سىرتىندا دا ٶزگە تٸرشٸلٸك بارىن كٶرسەتتٸ. اسقان ەركٸندٸك پەن ميمىرت بۇرىلىستارعا تولى پوەزييا وي-سانامىزدى ەۋەلگٸ شەڭبەردەن شىعارىپ, باسقاشا جازۋعا بولاتىنىن تٷسٸندٸردٸ. «سىرا اڭقىعان جەيدە», «قۇشاقتاسىپ قۋراعان قاڭقالار», جىلاپ تۇرعان ەمەندٸ كەمپٸرٸم دەپ ويلاپ, اق ساقالى جىلاعان القاش شال, جۇبانباعان ٸشتەگٸ بالاقاي, جىندارىنا ەرٸپ كەتكەن ادام, كٷڭٸرەنە ۇماي اناسىنا مۇڭ شاققان قۇدايدىڭ بالاسى, كٶز اڭعالاعى, بوزداعان تٷيسٸك – وسىنىڭ بەرٸ دە بٸزدٸڭ قۇلاق ەتٸمٸز بەن وي جٷيەمٸز ەلٸ قابىلداپ ٷيرەنبەگەن جاڭا تانىمدار, سونى تٸركەستەر بولاتىن. ە دەگەننەن-اق ەدەتتەن تىس ٶلەڭدەردٸڭ بٸرٸن جاتتاپ, بٸرٸن جاتتاۋعا دايىنداپ, كٶپ ٸشٸندە كٷركٸرەي وقۋدى باستاپ كەتتٸك. سٷيسەك, سٷيگەن ارۋعا «سەنٸ سٷيگەن ۇلى اللا, مەن دەنەكەر جاي عانا» دەگەن حات جٸبەرٸپپٸز, رەنجٸسەك, رەنجٸتكەن ادامعا «سىرا اڭقىعان جەيدەسٸڭ» دەپ اقبەرەن پوەزيياسىنىڭ لەكسيكونىمەن رەنٸش بٸلدٸرٸپپٸز. بازبٸر اقىلىمىزدا بٷرلەپ, بٸراق سٶزگە اينالدىرۋعا ىڭعايسىز كٶرٸپ جٷرگەن ويلارىمىزدى جاسقانباي, جاپاتارماعاي ايتۋدى, جازۋدى شىعاردىق. سولايشا ساناعا قويىلعان جالعان ۇستىندار مەن جاسىق پەندەلەر قالىپتاستىرعان بٷكەنشەك ەدەتتەر قيراي باستاپتى. بٸز شىنىندا «شەكسٸزدٸك سىرتىنداعى» سۇلبالارعا قول سوزىپ, ٶزٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸز, دەربەس, قۇدايدىڭ الدىندا پەرٸشتەدەن ارتىق مانسابىمىز بار بوستان ادام ەكەنٸمٸزدٸ سەزٸنٸپپٸز. شٸدەرٸن ٷزگەن اساۋداي ەركٸندٸككە قۇلاش ۇرىپ, ازات تاڭنىڭ بالالارى سەكٸلدٸ كٶسٸلٸپ سٶيلەپ, قورىقپاي كٷلۋدٸ ەدەت ەتٸپپٸز.
«ساياحات يٸسٸ شىقسا ات جالىنان,
كەشٸرٸم ٷنٸ جەتسە جات جانىنان.
جارىققا ەنٸپ كەتٸپ, باق تابار ەم,
ٶمٸردٸڭ ەڭ العاشقى باستاۋىنان».
وسى بٸر شۋماقتاعى حيكمەت ساباعى كٶڭٸلگە ورنىعىپ, ويعا قالدىرادى. بٸر شۋماقتىڭ قىسقاشا ماعىناسىن اشىپ كٶرەلٸك. «ساياحات يٸسٸ شىقسا ات جالىنان», ياعني رۋحانييات ەلەمٸنٸڭ شوعى جٷرەكتٸ قوزداتىپ, يٸسٸ مۇرىندى جارىپ ەلٸكتٸرٸپ تۇرسا, لەززاتتى ساياحاتقا شىعۋعا كٶڭٸل قۇشتار بولماق. ول ٷشٸن «جات جانىنا كەشٸرٸم ٷنٸ جەتۋٸ» تيٸس. ٶيتكەنٸ جٷرەكتٸ تازارتىپ, شاڭنىڭ توزاڭىنداي كٸردەن ارىلتپاي, رۋحاني ساياحاتقا شىعۋ مٷمكٸن ەمەس. رۋحاني كەڭٸستٸكتە شەگٸرتكە مۇرتىنداي ەلەۋسٸز توزاڭنىڭ ٶزٸ تەلەگەي مۇحيتتىڭ ٶزٸن لايساڭعا اينالدىرۋى مٷمكٸن. كٶكٸرەگٸ كٸر, كٶزٸ شەل پەندەگە جالقىن جارىق قالايشا الاقانىن اشسىن? ودان سوڭ «جارىققا ەنٸپ, باق تابۋعا» بولادى. قايدان? «ٶمٸردٸڭ ەڭ العاشقى باستاۋىنان». العاشقى باستاۋ – كٷللٸ تازالىق پەن تۇمالىقتىڭ, قۇداي ورناتقان قاسيەتتٸ زاڭداردىڭ بۇزىلماعان, بۇلجىماعان ورنى. رۋميدٸڭ ٶلەڭٸندە مەشٸتتەن, شٸركەۋدەن تاپپاعان قۇدايدى اقىرى جٷرەگٸنەن تابۋىندا ٷلكەن سىر بار. اتاقتى بورحەس «مىڭ بٸر تٷنگە ۇقساس ەلەمدە شەكسٸزدٸك شىندىرىنىڭ باسى بولۋى مٷمكٸن ەمەس ەشبٸر ەرەكەت جوق» دەگەن پٸكٸر ايتادى. يە, شىنىندا بٸز بەرٸمٸز ٷلكەن ەلەمدٸ, باستاۋ تۇنىعىمىزدى ٶمٸر بويى كٶكسەپ ٶتەتٸن كٸشٸ ەلەمنٸڭ پەرزەنتتەرٸمٸز. ادام بالاسى «جارىققا ەنٸپ, باق ٸزدەگەندە» عانا شىن ادام اتالماق. ٶمٸرگە كەلۋدەگٸ جوعارعى ماقسات-مۇراتىمىز دا تەندٸ اسىراپ, دەنەنٸ توعايتۋ ەمەس, «باستاۋدى» ٸزدەۋگە, سول ارقىلى بار جانىمىزبەن رۋحىمىزداعى قازىنانى وياتۋعا قۇرىلعان. تٷركٸ الىبى ەلٸشەر ناۋايدىڭ تٸلٸمەن سٶيلەسەك, سوندا عانا اقىن جايقالعان باعىنا كٷتٸممەن قارايتىن اقىلمان باقتاشىعا اينالماق.
«ايقاسقاندا كٸرپٸكتەرٸم, كٶز جاسىمەن باپتالعان,
قورقىنىشقا قوزعاۋ سالىپ قاراڭعىلىق قاتپارلى,
قايداعى بٸر ەلەمدەردەن (التىنمەنەن اپتالعان)
جۇلىنىما جۇلدىز جاۋدى, كٶك تٷبٸندە ساقتاۋلى.
جار قاسىندا اشىلعاندا جالعىزدىقتىڭ قۇشاعى...
بٸر بۇرىشتا بٶلەكتەنەم بار عالامنان, بٷرٸسٸپ.
كٶز ۇشىندا ۇشىپ جٷردٸ جٷرەك قانا قۇسالى,
قىپ-قىزىل بٸر كٶبەلەكتەي تٷن ٸشٸ...»
اقىن جانى بەينە بٸر مىڭ-سان ارنالار قۇيىلعان كٷردەلٸ عالام ٸسپەتتٸ. ادام ٶمٸر بويى بالالىق شاعىنىڭ بۇلاقتارىن كەشٸپ جٷرەتٸنٸن, سول بۇلاقتارعا تٷسكەن ايباق-سايباق كەستەلەر عۇمىر بويى سۋ بەتٸنە شىعارىن ەسكەرسەك, اقبەرەن كەڭٸستٸگٸنە سٷڭگۋ ٷشٸن الدىمەن «بولماعان بالالىق شاق» اتتى پروزالىق ەڭبەكتٸ وقىپ شىعۋعا كەڭەس بەرەر ەدٸك. سوندا عانا سٸز بايقاماعان سىرلار قايتا اشىلىپ, كٸشٸ ٶلشەمدەر ٷلكەيۋٸ مٷمكٸن. اقىننىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارمالارىن بٶلٸپ قاراۋ مٷمكٸن ەمەس. كٷردەلٸ تاعدىر يەسٸ عانا قات-قابات, تۇرپاتى مەن سورابى باسقا دٷنيەلەردٸ ٶمٸرگە ەكەلە الماق. شىنايى تاعدىر مەن رۋحاني تاعدىر قوسىلعاندا تەگەۋرٸندٸ جارىلىس ورناپ, كٶپكە بەيمەلٸم شيىرلار تۋارى انىق.
زاماننىڭ قاس-قاباعىن باعىپ, جاڭا ٸزدەنٸستەرگە بارۋ, جاڭا قۇرلىقتاردى اشۋ جەنە ەسكٸلٸككە ٷيرەنگەن سانالاردىڭ شىلاۋىن ٷزۋ ٸسٸ – شىن مەنٸندەگٸ اقىنعا تەن قۇبىلىس. اقبەرەن كەڭٸستٸگٸ – جولاي قاراپ, جورتا وقۋعا كٶنەر جەڭٸل اشىلار پاراق ەمەس. اشىلسا, ٶزدٸ-ٶزٸن شارق ۇرىپ ٸزدەۋگە شىعىپ, تاس قيياعا ٶرلەگەن تالاپتى ەرگە, رۋحانييات جولىندا قاي قيىندىققا دا تايسالماي بەل شەشكەن شىنايى وقىرمانعا اشىلار. اشىلار دا وي قۇرىلىمىن ٶزگەرتەر, تالعامىن ٶسٸرەر. پوەزييا سونىسىمەن دە قۇندى, سونىسىمەن دە قۇدٸرەتتٸ ەمەس پە?
باتىرحان سەرسەنحان,
