Foto: depositphotos.com
Almatyda gazdandyrylǵan aýdandarda otyn men kómir jaǵýǵa tyiym salynady. Jańa shekteýler 2026 jylǵy 31 jeltoqsannan bastap kúshine enedi. 2026 jylǵy 30 jeltoqsannan bastap Almaty qalasynyń gazdandyrylǵan aýdandarynda qatty jáne suiyq otyndy paidalanýǵa tyiym engiziledi. Bul týraly Ekologiia jáne qorshaǵan orta basqarmasy málimdedi, dep habarlaidy Ult.kz tilshisi.
Shekteýdiń sebebi
Jańa shekteý 2025 jylǵy 30 jeltoqsanda máslihat sheshimimen bekitilgen Almaty qalasynyń atmosferalyq aýasyn qorǵaý qaǵidalarynda kórsetilgen.
«Áńgime qaǵidalardyń 52-tarmaǵy týraly bolyp otyr, ol tek qalanyń gazdandyrylǵan aýdandaryna qatysty qoldanylady. Qujatta gazben jabdyqtaýǵa qoljetimdilik bolǵan jaǵdaida jeke turǵyn úilerde, monshalarda jáne kóppáterli turǵyn úilerdi jylytýǵa arnalǵan jekelegen qazandyqtarda qatty jáne suiyq otyndy paidalanýǵa tyiym salý kózdelgen», – dep habarlady basqarma.
Sondai-aq basqarmada megapoliste arnaiy ekologiialyq talaptardyń saqtalýyn baqylaýdy «Eco Almaty» JShS júzege asyratyny málimdeldi. Bul – 100% memlekettik qatysýy bar uiym, ol ekologiia, sanitariialyq-epidemiologiialyq baqylaý departamentterine jáne politsiiaǵa ekologiialyq normalardyń buzylýyn anyqtaýǵa kómektesedi. Bul talaptar jylytý qazandyqtaryn paidalanatyn sharýashylyq sýbektilerine de qoldanylady. Shyǵaryndylar kózderi lastaýshy zattardy tazartý qondyrǵylarymen mindetti túrde jabdyqtalýy tiis. Sonymen qatar, arnaiy tehnika, benzin jáne dizel generatorlary da ekologiialyq talaptarǵa sáikes bolýy qajet.
Osylaisha, shekteý tek monshaǵa ǵana emes, gazdandyrylǵan aýmaqtarda ornalasqan jeke turǵyn úilerge de qatysty. Aita keteiik, qazirgi tańda Almatydaǵy jeke sektordyń gazdandyrý deńgeii shamamen 99,6%.
Másele nede?
Kómirden bas tartý tek ekologiialyq sheshim emes, áleýmettik-ekonomikalyq másele de. Bir jaǵynan, kómir salystyrmaly túrde arzan otyn. Ekinshi jaǵynan, onyń ekologiialyq ziiany orasan:
aýadaǵy usaq bólshekter (PM2.5) deńgeiin arttyrady;
tynys joly aýrýlaryn kóbeitedi;
qys mezgilindegi smogtyń negizgi sebepteriniń birine ainalady.
Almatynyń geografiialyq ornalasýy taý bókterindegi oipat tútinniń jinalýyna qolaily jaǵdai jasaidy. Sondyqtan kómirdi azaitý bul qala úshin jai ǵana trend emes, qajettilik. Degenmen bir ǵana jeke sektordaǵy kómirdi toqtatý máseleni tolyq sheshpeidi. Qaladaǵy jylý elektr ortalyqtaryn jańǵyrtý, kólik emissiiasyn azaitý, jasyl aimaqtardy kóbeitý barlyǵy keshendi saiasatty talap etedi.
2025–2026 jyldar aralyǵyndaǵy sheshimder sol keshendi ózgeristiń bir bóligi ǵana.
Qazaqstannyń kómir óndirisi
Qazaqstannyń ǵana emes, búkil TMD keńistigindegi eń iri kómir óndirý ortalyqtarynyń biri – Ekibastuz kómir alaby. Onyń óndiristik qýaty, energetikalyq áleýeti jáne strategiialyq mańyzy el ekonomikasynyń negizgi tirekteriniń qatarynda tur. Qazirgi tańda Ekibastuz Qazaqstandaǵy kómir óndirisiniń jetekshi úlesin ielenip otyr. «Bogatyr Komir» kompaniiasy eldegi jalpy kómir óndirisiniń shamamen 38 paiyzyn qamtamasyz etedi. Kásiporynnyń óndiristik qýaty 42 mln tonnaǵa jetip, biylǵy jospar boiynsha 45,2 mln tonnaǵa deiin ulǵaimaq. Al 2032 jylǵa qarai bul kórsetkish 56,5 mln tonnaǵa deiin ósedi dep boljanýda.
Bul sandar jai statistika emes. Ol Qazaqstannyń energetikalyq turaqtylyǵy men ónerkásiptik damýynyń naqty kórsetkishi. Kómir óndirisiniń mundai kólemi elektr energiiasyn turaqty óndirýge, iri óndiris oshaqtaryn úzdiksiz qamtamasyz etýge jáne eksporttyq áleýetti saqtaýǵa múmkindik beredi. Kómir óndirisi ekologiialyq táýekeldermen qatar júretini belgili. Sondyqtan sońǵy jyldary Ekibastuz óńirinde qorshaǵan ortaǵa áserdi azaitý sharalary kúsheitildi. Monitoring derekterine sáikes, qaladaǵy aýa sapasynyń belgili bir deńgeide jaqsarýy tirkelgen. Bul – óndiris pen ekologiialyq baqylaýdyń teńgerimin saqtaýǵa baǵyttalǵan jumystardyń nátijesi. Degenmen kómir energetikasy jaǵdaiynda ekologiialyq jaýapkershilik máselesi árdaiym kún tártibinde qala bermek.
Ekibastuz kómir alabynyń bolashaǵy tek shikizat óndirý kólemimen ólshenbeidi. Ol – energetikalyq infraqurylymdy keńeitý men jańǵyrtý strategiiasymen tyǵyz bailanysty.
Birinshiden, GRES-2 elektr stansasynyń qýatyn 1 GVt-tan 2,1 GVt-qa deiin ulǵaitý josparlanǵan. Úshinshi jáne tórtinshi energobloktardyń qurylysy 2028–2030 jyldarǵa mejelenip otyr. Bul qadam eldegi elektr qýaty tapshylyǵyn azaitýǵa baǵyttalǵan.
Ekinshiden, qýaty 1 200 MVt bolatyn Ekibastuz GRES-3 jańa stansasynyń jobasy ázirlenýde. Bul nysan ekonomikanyń uzaq merzimdi damýyna qajetti turaqty qýat kózin qamtamasyz etýge tiis.
Úshinshiden, kómir energetikasyn damytý jónindegi birqatar jobalar «ulttyq joba» mártebesine usynylyp, 7,6 GVt-qa deiin qosymsha qýat kózderin iske qosý kózdelýde. Munda basty nazar «taza kómir» tehnologiialaryn engizýge jáne ekologiialyq standarttardy saqtaýǵa aýdarylmaq.
Aqbota Musabekqyzy
