فوتو: depositphotos.com
الماتىدا گازداندىرىلعان اۋدانداردا وتىن مەن كٶمٸر جاعۋعا تىيىم سالىنادى. جاڭا شەكتەۋلەر 2026 جىلعى 31 جەلتوقساننان باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ. 2026 جىلعى 30 جەلتوقساننان باستاپ الماتى قالاسىنىڭ گازداندىرىلعان اۋداندارىندا قاتتى جەنە سۇيىق وتىندى پايدالانۋعا تىيىم ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل تۋرالى ەكولوگييا جەنە قورشاعان ورتا باسقارماسى مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz تٸلشٸسٸ.
شەكتەۋدٸڭ سەبەبٸ
جاڭا شەكتەۋ 2025 جىلعى 30 جەلتوقساندا مەسليحات شەشٸمٸمەن بەكٸتٸلگەن الماتى قالاسىنىڭ اتموسفەرالىق اۋاسىن قورعاۋ قاعيدالارىندا كٶرسەتٸلگەن.
«ەڭگٸمە قاعيدالاردىڭ 52-تارماعى تۋرالى بولىپ وتىر, ول تەك قالانىڭ گازداندىرىلعان اۋداندارىنا قاتىستى قولدانىلادى. قۇجاتتا گازبەن جابدىقتاۋعا قولجەتٸمدٸلٸك بولعان جاعدايدا جەكە تۇرعىن ٷيلەردە, مونشالاردا جەنە كٶپپەتەرلٸ تۇرعىن ٷيلەردٸ جىلىتۋعا ارنالعان جەكەلەگەن قازاندىقتاردا قاتتى جەنە سۇيىق وتىندى پايدالانۋعا تىيىم سالۋ كٶزدەلگەن», – دەپ حابارلادى باسقارما.
سونداي-اق باسقارمادا مەگاپوليستە ارنايى ەكولوگييالىق تالاپتاردىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى «Eco Almaty» جشس جٷزەگە اسىراتىنى مەلٸمدەلدٸ. بۇل – 100% مەملەكەتتٸك قاتىسۋى بار ۇيىم, ول ەكولوگييا, سانيتارييالىق-ەپيدەميولوگييالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتتەرٸنە جەنە پوليتسيياعا ەكولوگييالىق نورمالاردىڭ بۇزىلۋىن انىقتاۋعا كٶمەكتەسەدٸ. بۇل تالاپتار جىلىتۋ قازاندىقتارىن پايدالاناتىن شارۋاشىلىق سۋبەكتٸلەرٸنە دە قولدانىلادى. شىعارىندىلار كٶزدەرٸ لاستاۋشى زاتتاردى تازارتۋ قوندىرعىلارىمەن مٸندەتتٸ تٷردە جابدىقتالۋى تيٸس. سونىمەن قاتار, ارنايى تەحنيكا, بەنزين جەنە ديزەل گەنەراتورلارى دا ەكولوگييالىق تالاپتارعا سەيكەس بولۋى قاجەت.
وسىلايشا, شەكتەۋ تەك مونشاعا عانا ەمەس, گازداندىرىلعان اۋماقتاردا ورنالاسقان جەكە تۇرعىن ٷيلەرگە دە قاتىستى. ايتا كەتەيٸك, قازٸرگٸ تاڭدا الماتىداعى جەكە سەكتوردىڭ گازداندىرۋ دەڭگەيٸ شامامەن 99,6%.
مەسەلە نەدە?
كٶمٸردەن باس تارتۋ تەك ەكولوگييالىق شەشٸم ەمەس, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق مەسەلە دە. بٸر جاعىنان, كٶمٸر سالىستىرمالى تٷردە ارزان وتىن. ەكٸنشٸ جاعىنان, ونىڭ ەكولوگييالىق زييانى وراسان:
اۋاداعى ۇساق بٶلشەكتەر (PM2.5) دەڭگەيٸن ارتتىرادى;
تىنىس جولى اۋرۋلارىن كٶبەيتەدٸ;
قىس مەزگٸلٸندەگٸ سموگتىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالادى.
الماتىنىڭ گەوگرافييالىق ورنالاسۋى تاۋ بٶكتەرٸندەگٸ ويپات تٷتٸننٸڭ جينالۋىنا قولايلى جاعداي جاسايدى. سوندىقتان كٶمٸردٸ ازايتۋ بۇل قالا ٷشٸن جاي عانا ترەند ەمەس, قاجەتتٸلٸك. دەگەنمەن بٸر عانا جەكە سەكتورداعى كٶمٸردٸ توقتاتۋ مەسەلەنٸ تولىق شەشپەيدٸ. قالاداعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن جاڭعىرتۋ, كٶلٸك ەميسسيياسىن ازايتۋ, جاسىل ايماقتاردى كٶبەيتۋ بارلىعى كەشەندٸ ساياساتتى تالاپ ەتەدٸ.
2025–2026 جىلدار ارالىعىنداعى شەشٸمدەر سول كەشەندٸ ٶزگەرٸستٸڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا.
قازاقستاننىڭ كٶمٸر ٶندٸرٸسٸ
قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل تمد كەڭٸستٸگٸندەگٸ ەڭ ٸرٸ كٶمٸر ٶندٸرۋ ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ – ەكٸباستۇز كٶمٸر الابى. ونىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتى, ەنەرگەتيكالىق ەلەۋەتٸ جەنە ستراتەگييالىق ماڭىزى ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگٸزگٸ تٸرەكتەرٸنٸڭ قاتارىندا تۇر. قازٸرگٸ تاڭدا ەكٸباستۇز قازاقستانداعى كٶمٸر ٶندٸرٸسٸنٸڭ جەتەكشٸ ٷلەسٸن يەلەنٸپ وتىر. «Bogatyr Komir» كومپانيياسى ەلدەگٸ جالپى كٶمٸر ٶندٸرٸسٸنٸڭ شامامەن 38 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدٸ. كەسٸپورىننىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتى 42 ملن تونناعا جەتٸپ, بيىلعى جوسپار بويىنشا 45,2 ملن تونناعا دەيٸن ۇلعايماق. ال 2032 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸش 56,5 ملن تونناعا دەيٸن ٶسەدٸ دەپ بولجانۋدا.
بۇل ساندار جاي ستاتيستيكا ەمەس. ول قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىعى مەن ٶنەركەسٸپتٸك دامۋىنىڭ ناقتى كٶرسەتكٸشٸ. كٶمٸر ٶندٸرٸسٸنٸڭ مۇنداي كٶلەمٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىن تۇراقتى ٶندٸرۋگە, ٸرٸ ٶندٸرٸس وشاقتارىن ٷزدٸكسٸز قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كٶمٸر ٶندٸرٸسٸ ەكولوگييالىق تەۋەكەلدەرمەن قاتار جٷرەتٸنٸ بەلگٸلٸ. سوندىقتان سوڭعى جىلدارى ەكٸباستۇز ٶڭٸرٸندە قورشاعان ورتاعا ەسەردٸ ازايتۋ شارالارى كٷشەيتٸلدٸ. مونيتورينگ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, قالاداعى اۋا ساپاسىنىڭ بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە جاقسارۋى تٸركەلگەن. بۇل – ٶندٸرٸس پەن ەكولوگييالىق باقىلاۋدىڭ تەڭگەرٸمٸن ساقتاۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸ. دەگەنمەن كٶمٸر ەنەرگەتيكاسى جاعدايىندا ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشٸلٸك مەسەلەسٸ ەردايىم كٷن تەرتٸبٸندە قالا بەرمەك.
ەكٸباستۇز كٶمٸر الابىنىڭ بولاشاعى تەك شيكٸزات ٶندٸرۋ كٶلەمٸمەن ٶلشەنبەيدٸ. ول – ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ مەن جاڭعىرتۋ ستراتەگيياسىمەن تىعىز بايلانىستى.
بٸرٸنشٸدەن, GRES-2 ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۋاتىن 1 گۆت-تان 2,1 گۆت-قا دەيٸن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. ٷشٸنشٸ جەنە تٶرتٸنشٸ ەنەرگوبلوكتاردىڭ قۇرىلىسى 2028–2030 جىلدارعا مەجەلەنٸپ وتىر. بۇل قادام ەلدەگٸ ەلەكتر قۋاتى تاپشىلىعىن ازايتۋعا باعىتتالعان.
ەكٸنشٸدەن, قۋاتى 1 200 مۆت بولاتىن Ekibastuz GRES-3 جاڭا ستانساسىنىڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە. بۇل نىسان ەكونوميكانىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋىنا قاجەتتٸ تۇراقتى قۋات كٶزٸن قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس.
ٷشٸنشٸدەن, كٶمٸر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ بٸرقاتار جوبالار «ۇلتتىق جوبا» مەرتەبەسٸنە ۇسىنىلىپ, 7,6 گۆت-قا دەيٸن قوسىمشا قۋات كٶزدەرٸن ٸسكە قوسۋ كٶزدەلۋدە. مۇندا باستى نازار «تازا كٶمٸر» تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋگە جەنە ەكولوگييالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋعا اۋدارىلماق.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
