Kóliktik logistika – tabys kilti

Keshe Premer-Ministr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimde ótken Úkimet otyrysynda kólik-logistikalyq infraqurylymdy damytý máselesi qaraldy.

Táýelsizdiginiń shirek ǵasyryn artqa tastaǵan Qazaqstan qazirgi tań­da, shúkir, «óner-bilimi bar jurttyń» qatarynda. Ybyrai babamyz aitqandai, «alysqa ketken qatarǵa», biz shirek ǵasyrdyń tezinde qosylyp úlgerdik. Tipti, aldyńǵy otyzdyqtyń qataryna qosylýǵa da az qalǵandai. Tastan sarai salǵyzyp, aishylyq alys jerlerden habar alǵyzý bylai tursyn, biz búginge deiin elimizde 2 jarym myń shaqyrym temir jol, 75 myń shaqyrym avtojol salǵan el bolyp otyrmyz.

Jalpy, kólik infraqury­ly­mynyń damýy álemde eki halyq­aralyq indekspen baǵalanady eken. Birinshiden, 4 kórsetkish boiynsha, iaǵni áýe, avtomobil, temir jol jáne porttyq infraqurylymynyń sapasymen baǵalanatyn básekege qabilettilik jahandyq indeksi. Investitsiialar jáne damý ministri Jeńis Qasymbektiń málimdeýinshe, bul básekede elimizdiń kórsetkishi sońǵy 5 jylda 19 esege kóterilgen. Al ekinshisi, Dúniejúzilik bankpen 6 indikator negizinde baǵalanatyn logistikanyń tiimdilik indeksi. Bul indikatorlar eldegi logistikalyq klimattyń ózgerýin baqylaýǵa múmkindik týdyrady. Soǵan orai qolǵa alynǵan sharalar sońǵy eki jylda Qazaqstannyń óz pozitsiiasyn 11 satyǵa kóterýge múmkindik bergen.

«Myń shaqyrym jerlerge kún jarymda barǵyzdy»

«Kólik infraqurylymynda fizikalyq tosqaýyldardy joiý úshin sońǵy bes jylda 5000 avtojol qaita jóndeldi. Temir jol jelileri 1700 shaqyrymǵa uzardy», dedi J.Qasymbek baiandamasynda. Onyń aitýynsha, elimizde jańǵyrtýdy qajet etetin 8 áýejaidyń tórteýi qaita jóndeýden ótken. Aqtaý teńiz portynyń ótkizý qabileti 20 million tonnaǵa deiin artqan.

«Qurlyqtyq memleket bolsaq ta, jańa xalyqarlyq dálizderdi salyp, júk tasymaldaý úshin barynsha qolaily jaǵdai jasaý arqyly tranzittik áleýetimizdi paidalanýy­myz qajet. Bul úshin shyǵystan batysqa qarai 1000 shaqyrym jol qys­qardy. Konteinerlik poiyz­dar­dyń jyldamdyǵy táýligine 1100 shaqyrymǵa deiin artty», dedi J.Qasymbek. Sonymen qatar, ótken jyly paidalanýǵa berilgen uzyn­dyǵy 214 shaqyrymdy quraityn Ar­qa­lyq – Shubarkól qatynasy tasy­maldyń ara qashyqtyǵyn Ortalyq Qazaqstannan soltústik óńirlerge orta eseppen 550 shaqyrymǵa jáne ta­sy­maldaý ýaqytyn 1,5-2 táýlik­ke qys­qartqan. Sáikesinshe, osy baǵyt­taǵy qazaqstandyq júk jónel­tý­shilerdiń kóliktik shyǵyndarynyń qysqarýy orta eseppen 30 paiyzdy quraǵan.

«Iri-iri jobalar talai joldy salǵyzdy»

«Kólik-logistika infra­qury­lymyn damytý jónindegi jospar­lardyń kóbi búginde «Nurly jol» mem­lekettik baǵdarlamasy arqyly iske asyrylady. Baǵdarla­mada salaǵa qatysty 16 joba kóz­delgen, olardyń negizgi úlesinde respýblikalyq mańyzy bar avtomobil joldaryn salý jáne rekonstrýktsiialaý jumystary qarastyrylǵan. «Nurly jol» baǵ­dar­lamasyndaǵy jobalardyń 11-i avtomobil joldary salasynda qolǵa alynǵan. Árine, memlekettik baǵdarlamanyń jobalaryn júzege asyrý zor áleýmettik mańyzǵa ie. Ministrdiń málimetinshe, búgingi tańda osy sharalardyń negizinde 75 myń jumys orny qurylǵan. Al avtojoldardyń qurylysy barysynda jergilikti qamtýdyń deńgeii 95 paiyz quraidy.

«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyna sáikes 2020 jylǵa deiin negizgi avtojoldardyń boiyna ulttyq standart talaptaryna sai keletin 260 qyzmet kórsetý nysany ornalastyrylady. Qazir jergilikti atqarýshy organdarmen atalǵan nysandar ornalasatyn orynnyń syzbasy bekitildi», dedi J.Qasymbek. Ministrdiń aitýynsha, qazirgi jumys istep jatqan qyzmet kórsetý oryndarynyń kópshiligi ulttyq standart talaptaryna sáikes kelmeidi. «260 qyzmet kórsetý nysanynyń 91-i qajetti qyzmet túrleriniń barlyǵyn kórsete alatyn A-B sanattaryna sáikes keledi. Qalǵan nysandar avtoturaq, tamaqtaný beketi men bólshek saýda oryndary qarastyrylǵan S sanatyna sáikes. Búgingi tańda respýblikada eldi mekenderge jaqyn jerlerde ornalasqan 2,5 myń qyzmet kórsetý nysany jumys istep tur. Olardyń 80 paiyzy ulttyq standart talaptaryna sáikes kelmeidi. Jergilikti atqarýshy bilikpen olardyń A, V, S, D sanattarynyń talaptaryna sai kelýin tekserip, inventarizatsiia júrgizemiz», dedi ministr. Osy rette, Úkimet basshysy B.Saǵyntaev áńgimege aralasyp, jol boiyndaǵy nysandardyń standartyn ózgertý kezinde qarapaiym halyqtyń múddesin eskerý kerektigin basa aitty. Burynnan kele jatqan qyzmet kórsetý oryndaryn súrip tastaý nemese jurttyń kún kórip otyrǵan kásipkerlik nysanyn alyp tastaý jaǵdailary bolmasyn dep eskertti.

«Aqyly joldar biýdjetke qomaqty qarjy túsirdi»

Investitsiialar jáne damý ministri 2020 jylǵa qarai aqyly joldardyń kiris kólemi kóbeietinin jetkizdi. Búginde kóptegen avtomobil joldary jańǵyrtylyp, saly­nyp jatyr. Sondyqtan, jol­dar­dy sapaly kútip ustaý jáne joldardaǵy qaýipsizdikti qamta­ma­syz etý máselesi ózekti bolyp qala bermek. Memlekettik biýdjetke júktelimdi tómendetý ári jol­dardy kútip ustaý ózin-ózi óteýin qamtamasyz etý maqsatynda Asta­nadan Shýchege deiingi aqyly jol úlgisinde jańǵyrtýdan ótken barlyq avtomobil joldaryn aqyly júiege kezeń-kezeńimen engizý josparlanýda. «Mundai shara 2020 jylǵa qarai aqyly joldardan alynatyn alym kólemin 33 mlrd teńgege deiin arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi J.Qasymbek. Bul joldan biyl 1,2 mlrd teńge jinalady dep kútilýde.

Ministrdiń aitýynsha, 2022 jylǵa qarai Qazaqstandaǵy aqyly joldardyń uzyndyǵy 7 myń shaqyrymǵa deiin jetetin bolady. Osy rette ol elimizdegi eń birinshi aqyly bolǵan Astana – Shýche avtojolynyń ortasha jyldyq qarqyndylyǵy táýligine 8 myń kólikti quraityndyǵyn atap ótti. Bul rette túsken qarjynyń 30 paiyzy jeńil kólikten alynady. Al qalǵany júk kólikterine tiesili. Al bizde tarif jeńil avtokólikterge 1 teńge jáne júk kólikterine júk kótergishtigine bailanysty ortasha tarifpen shaqyrymyna 15 teńgeden (5-25 teńge). Osy rette J.Qasymbek elimizdegi qoldanystaǵy tarif sheteldermen, onyń ishinde kórshiles Resei jáne Qytaimen salystyrǵanda birshama tómen eken­digin eske saldy. Bul elderde jeńil kólikter úshin sáikesinshe 5 jáne 15 teńgeni quraidy. Júk kólikteri úshin tarif shaqyrymyna orta eseppen 50 teńge», dedi J.Qasymbek.

«Halyqaralyq áýejailar adamdy qustai ushyrdy»

Elimizdiń áýe salasyndaǵy jaǵ­daiy da oń ózgeristerge toly eken. Máselen, qazir Qazaqstan ushaq­pen jolaýshylar tasymaldaýda TMD elderi ishinde 2-shi orynǵa kóte­rilipti. Bul rette ótken jyly Astana áýejaiy jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýde 10-shy, al Almaty 6-shy orynǵa kirip, TMD-nyń iri 10 áýejaiynyń legine qosylǵan.

«Sońǵy 5 jylda azamattyq avia­tsiia salasynda negizgi kórset­kishterdiń turaqty ósimi baiqalady. Tasymaldanǵan jolaýshylar sany 44 paiyzǵa artyp, 4,1-den 5,9 mln adamǵa jetti. Sońǵy jyldary qyzmet kórsetilgen jolaýshylardyń ortasha jyldyq ósim qarqyny 9 paiyzdy qurap otyr», dedi In­ves­titsiialar jáne damý minis­tri J.Qasymbek. Ministrdiń máli­metterine súiensek, búginde elimiz­diń 18 áýejaiynyń 10-ynda jolaý­shylar terminalyna, al 14-inde ushý-qoný jolaǵyna jańǵyrtý júr­gizilgen. Osy jyldyń sońyna deiin Petropavl qalasynyń áýejai ter­minaly men ushý-qoný jolaǵy, 2020 jylǵa deiin Semei, Qostanai, Óskemen áýejailarynyń ushý-qoný jolaǵy jańǵyrtylatyn bolady.

«Ministrdiń aitýynsha, búgingi kúni Astana qalasy 25 halyqaralyq baǵyt boiynsha 16 elmen áýe bailanysyn ornatqan. Sonyń ishinde 5 halyqaralyq qarjy ortalyǵyna tikelei ushatyn reister bar. Apta saiyn Astanadan 415 reis jasalady, onyń 126-sy halyqaralyq, 289-y ishki reister eken.

EKSPO-2017 kórmesine dai­yn­dyq júrip jatqandyqtan «Ashyq aspan» qanatqaqty jobasy aia­synda Astanamen aradaǵy halyq­aralyq baǵyttarǵa shekteýdi eki­jaqty kelisim negizinde uzaq mer­zimge alyp tastaý kózdelip otyr. Osy rette álemniń 8 qalasyna jańa baǵyttar ashylady dep jos­par­lanýda. Olardyń qatarynda Pra­ga, Helsinki, Vena, Varshava, Býda­pesht jáne basqa da qalalar bar. Sonymen qatar, týrizmdi damytý maq­satynda biyl Almaty men Asta­nadan Balqashqa, Almatydan Úr­jarǵa jáne Aqtaýdan Kókshetaýǵa reister ashylǵan. Kelesi jaz maýsymynda Astanadan Úrjarǵa, Almaty men Astanadan Úsharalǵa reis ashý josparlanyp otyr.

Osy rette áýe infraqury­ly­myndaǵy igilikti sharalardy jaq­sy baǵalaǵan Úkimet basshysy B.Saǵyntaev bul saladaǵy tarif máselesine mán berdi.

«Aviatsiia salasynda aýqymdy jumystar iske asyrylýda. Osy rette tranzittik áleýet artyp keledi, iaǵ­ni Astana arqyly kóp reister shy­ǵyp jatyr. Búginde Eýropaǵa, onyń ishinde Parijge qarai baǵ­darda kóbinese qytailyq týrister bizdiń reisterdi paidalanýda. Bul óte jaqsy kórsetkishter, biraq, sonymen birge el ishindegi tarifterge qatysty másele bar ekenin baiqap otyrmyz. Ásirese, Astana – Almaty baǵdaryna qatysty. Bul turǵyda Ulttyq ekonomika ministrligi tiisti zertteý sharalaryna kirisken bolatyn», dedi B.Saǵyntaev. Óz kezeginde Ulttyq ekonomika ministri Qýandyq Bishimbaev keibir baǵyttar boiynsha edáýir tarifter ósimi bar ekenin rastady. Osy oraida ishki áýe tasymalyndaǵy Astana – Oral, Astana – Almaty baǵdarlarynda osyndai jaǵdai bar eken. Úkimet basshysy B.Saǵyntaev osy baǵyttaǵy sharalardy sońyna deiin jetkizip, zań buzýshylyqtar oryn alǵan jaǵdaida zańnamaǵa sáikes, tiisti sheshim qabyldaý kerektigi jóninde tapsyrma júktedi.

«Alys-alys jerlerden jyldam taýar alǵyzdy»

«Qazaqstan temir joly» UK» AQ prezidenti Qanat Alpysbaev kompaniianyń kólik-logistikalyq infraqurylymdy jańǵyrtý bo­iynsha iske asyryp jatqan jobalary týraly baiandady.

Kompaniia prezidentiniń máli­meti boiynsha, Borjaqty – Ersai temir jol jelisiniń, «Qor­ǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵyn­daǵy qurǵaq porttyń jáne infra­qu­rylymnyń qurylysy, Aqtaý portyn soltústik baǵytta keńeitý jumystary aiaqtaldy. Biylǵy jyldyń sońyna deiin Quryq porty men Almaty –Shý temir jol jelisiniń alǵashqy iske qosý keshenderi paidalanýǵa beriledi. Kompaniia EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qarsańynda Astanada áýejaidyń jańa terminaly men jańa vokzal kesheniniń qurylys jobalaryn júzege asyrady. «2018 jylǵa deiin jeke biznespen seriktestik negizinde Aqtóbede, Óskemende jáne Aqtaýda zamanaýi kólik-logistika ortalyqtaryn salý josparda bar. Syrtqy terminal jelisi 2017-2019 jyldar aralyǵynda Qytaida, Reseide, Ortalyq Aziia elderinde, Túrkiiada, Parsy shyǵanaǵynda, Úndistanda jáne Eýropada júk aǵyndarynyń shoǵyrlaný jáne distribýtsiia oryndarynda óris alady. Barlyq atalǵan jobalardyń iske asýy 22 myń jańa jumys ornymen, sonyń ishinde paidalanýǵa berý kezinde 13,3 myń jumys ornymen qamtamasyz etedi», dedi Q.Alpysbaev.

Otyrysty qorytyndylaǵan Úkimet basshysy B.Saǵyntaev sońǵy jyldary elimizde kólik-logistika salasynda halyqaralyq deńgeidegi óte iri jobalar iske qosylyp, jumys jalǵasyp jatqanyn atap ótti.

«Táýelsizdik jyldarynda elimiz­de 2 jarym myń shaqyrym temir­ jol, 75 myń shaqyrym avtojol sa­lynǵan. Bul – úlken jetistik. Osy­nyń ózi elimizdi Batys pen Shy­ǵys arasyndaǵy kópirge ainaldyryp otyr. Elbasynyń Úkimet­ke júktegen úlken tapsyrmasy – Qazaqstannyń áleýetin kóterý. Eger biz osy infra­qu­rylymdar arqyly túsetin tabysty 2020 jylǵa qarai 4 mlrd dollarǵa deiin jetkizetin bolsaq, bul tek biýdjetke túsetin qarjy ǵana emes, sol tranzittik joldar boiyndaǵy eldi mekenderdiń ósip-órkendeýi, tabysynyń kóbeiýi deýge bolady. Munyń bári bir-birimen tyǵyz bailanysty», dedi Úkimet basshysy.

Úkimet otyrysynda sondai-aq, geologiia salasy men jer qoinaýyn paidalanýdy damytý máselesi keńinen talqylandy. Bul baǵytta elimizde júzege asyrylyp jatqan jumystar jaiynda Energetika ministri Qanat Bozymbaev, Investitsiialar jáne damý ministri Jeńis Qasymbek baiandady. Oǵan qosa Ádilet ministri Marat Beketaev Úkimettiń 2017 jylǵa arnalǵan zań jobalaý jumystarynyń jospary boiynsha esep berdi.

Dinara BITIKOVA,

«Egemen Qazaqstan»