Kún qapyryq edi. Aspan ainalyp jerge túskendei. Shańqai túste úige bet alyp kelemin. Shaqyraiǵan kún kózi jan alqymnan alǵandai alapat alaý tógip tur. Mańdai terimdi alaqanymmen sypyryp tastadym. Shaǵyn qalashyqtyń sholaq kóshesi únsiz múlgip jatyr. Orman oidyń qushaǵynda kele jatqan em. Men úshin tosyn qubylys baiqaldy. Ańdap qarasam, kóleńkem kidirip kele jatyr eken. Iá, iá! Ańyzaqta bý bolǵandai ushty-kúili joǵalyp baryp, qaita paida bolady.
Kejegem keri tartyp kele jatqany azdai, janymdaǵy qara sulba eki-úsh qadamǵa sheginip qalyp qoia beretinin endi ańǵardym. "Bátshaǵar!" - dedim jeki oǵan. Ainalamda ne túrli tylsym bolyp jatqanyn jii estitinmin. Etim úirenip ketken edi. Biraq kólbeńdep qasymnan qalmaityn kóleńkemniń menen ajyrai bastaǵany unamady. Jaiaý júrsem de, jalpaq álemdi jaýlap alardai, tákappar bolmysym bir bólek.
Kóleńke-m oqshyraiyp turyp baryp, úige ilese kirdi. Qojaiyny kóz qyryna da almaǵasyn shyǵar. Qarańǵylyq qushaǵyna ene ǵaiyp boldy. Sham túimesin basyp em, jaryq bólmege lezde qaita oraldy. Mop-momaqan kúii erbeńdep, taban astynan bir eli uzamady.
Tońazytqyshtan shyryn bótelkesin aldym da, salqyn sýsyndy syzdyqtata juttym. Jumsaq oryndyqta basymdy ántek shalqaityp, myrs ettim. Kóńilim alańsyz edi. Ushar biiktegi mansap joly elestedi. Bastyq keshe eńbegimdi baǵalaitynyn aitty. "Sál kúte tur, jýyrda orynbasarym basqa qyzmetke aýysady. Daiyndala ber..." - dep emeýrin bildirip qoidy. Kómeii búlkildep tur. Sezip otyrdym. Sál jymiyp em, qabaǵymen ishara etti. Lyp etip túregeldim de, kabinetinen shyǵyp kettim...
Bar oiymdy qoiý, qońyr daýys buzdy.
- Tiri óliksiń! Eh!
Selk ete qaldym. Úide jan joq edi. Kóz aldymda kóleńkem ǵana jylystap tez qozǵaldy da, qarsy aldymdaǵy qabyrǵada maldas qurǵan adam sulbasy paida boldy. Eki kózim sharasynan shyǵar ma edi? Tońmoiyndyǵym kók jelkemnen basyp turmasa. Sál qozǵalaqtadym da, beiqam ǵana qalpymda qaldym. Órekpigen kóńilim baisal tapty. Shyn máninde, súlesoq edim. Nemketti minez qanyma sińgeli qashan?
Kóleńke jybyr etti de, taǵy da "Óliksiń!" dep tas tóbemnen sart etkizgendei boldy.
Úidi jańǵyryqtyra kúldim.
- Nege olai? Sen de óliksiń. Beishara! - dedim órekpi sóilep.
- Tiriniń júregi tiri bolýy kerek edi. Qur súlderiń qalypty, - dep jumsara sóiledi kóleńkem.
"Qamqorsynýyn!" Mi túkpirinde dúdámal saýal lypyldap turdy da, kekesin raiy tilimniń ushynan ytqyp shyqty.
- Páli!.. Nege janyń ashi qaldy?
- Uzaq ýaqyttan beri baqylap júrmin, iem. Shekten shyǵyp barasyń.
- Ne aitqyń kelip tur!?
Shamdanyp qalǵanym daýys yrǵaǵynan baiqaldy ma, kóleńke-m imengendei qalyp tanytty.
- Áneýkúngi basqosýda "Aqiqat qymbat" dep aýzyń kóbiktene sóilediń joldastaryńa. Bári aýzyn ashyp, kózin jumyp, uiyp tyńdady. Seni de myqty maman deidi-aý. Janyń taza edi, iá, kezinde... Keiingi kezde mansap dámesi kózińdi tumandatyp, kókiregińdi kúmpitip barady. Týrasyn aitqanda, aila-sharǵyǵa júginip, paramen buldap, bar istiń amalyn basqa baiyppen tabatyn boldyń...
- He, he... Sandyraǵyńa bolaiyn. Adaldyq ushpaqqa shyǵarady demekpisiń! Kirpiiazǵa kúretamyrdan qymbat shyǵar shyndyq. Biraq dúmbilez qoǵamǵa dúnie ainalyp tússe de, báribir. Adamzat balasy jaralǵannan jalǵandyq saltanat quryp keledi. Kóppen kórgen uly toi. Aitpaqshy, seniń emeshegiń nege ezile qaldy?
Qabyrǵadaǵy sulba túregeldi de, lezde teris ainalǵandai qalyp tanytty.
- Sen jalǵyz emes ediń. Qaýmalaǵan dos ta, qabaǵy kúlimdegen qaryndas ta qasyńnan tabylatyn. Shetel kórdiń. Memleket esebinen oqydyń. Qyzmet baspaldaǵynan tez kóterilip kelesiń. Biraq júrek únine úńilýdi, bilim-bilikke súienýdi qoidyń. Qý dúnie qulqynyńa jaǵyp barady. Tóte joldy tapqanyńa bálsinesiń...
- Tura tur... Meniń huqyma qol suǵatyndai qandai dármen bar sende, á?
- Maǵan bári málim. Bala kúnnen dos bolǵan teń qurbyń telefon shaldy. Qabyl almadyń ótinishin. Mekeme basshysyna jolyqqysy kelgen tanysyńa deldal boldyń. Esesine, eki aidan beri sarylǵan ana beibaq ýaqytyn sarp etip kelgenimen, aýylyna qaitty. Kópshilikpen kezdesýde danyshpan oiyńdy aityp, dandaisýdy qoimaisyń. Qoǵam damýy saǵan qarap turǵandai, týra joldy óziń tapqandai kókisiń. Saiasi tartys astaryn saýatty taldaǵandai astamsisyń.
- Iapyrmai, seni ábden ókpeletip alyppyn... (Ý kekesinmen qyryldai sóiledim).
- Sen - meniń kóleńkem ǵanasyń. Abaila! - dep suq saýsaǵymdy ekilene kóterdim. - Meniń talantyma kimniń túkirgeni bar! Dúmdilerdiń kóńilin tabý kerek. Kóleńkeler qoǵamy bárinen qorqady. Boiymdaǵy kúsh-jigerim, ystyq ynta-yqylasym, jańa ideialarǵa degen qushtarlyǵym kimge dári? Meńireý júiede jańa jobalarymdy júzege asyrǵansha kúiip-janyp ketpeimin be? "Láppáidiń" de jóni bólek. Ósip alaiyn. Erteń-aq erekshe ideialarymdy júzege asyramyn. Ibilispen de indetip, perishtemen de peiil jarastyryp, dittegen maqsatyńa jetýge bolady. Men - intellektýalmyn! Erteń-aq memleket qabilet-qarymymdy tanidy. Ministr bolatynym haq!..
- Joq! - Kóleńke-m baj etip, shorshyp tústi. - Talantyńdy týlaq qurly kórmediń. Tiri óliksiń! Jylmiǵan shashyń, sýyq qabaǵyń, meńireý kóziń kástúm-shalbaryńmen mańǵaz maska jasap berdi. Júregińdegi gaýhardy kómip tastaǵanyń qashan? Halyqqa qyzmet etý kelmeske ketip, naryqqa qyzmet etý naǵyz nan tabý jolyna ainaldy. Ultym degen ulan uryǵa ainalady dep kim oilaǵan. Ras aitasyń, kóleńkeli biliktiń kelbeti! Sender kóleńkeler qoǵamynyń myzǵymas qalqanysyńdar. Ekeýimizdiń bir-birimizden aiyrmamyz joq! Jiirkenishtisiń! Sendeilerdi, túbinde, qurdym júie qalpaqpen uryp alatynyn ańǵarmaisyń.
Kóleńke-m edenge alaqanyn betine basqan kúii búk tústi. Eki iyǵy búlkildep jatqanynan kóz jasyna erik bergenin ańǵarý qiyn emes.
"Kóleńkeniń kóz jasy?.." Óz oiymnan ózim qystyǵa kúlimsirep, qylmys jasaǵandai qýystanyp qaldym.
- Jeter, beishara! - dedim ámirli daýyspen raqattana kúlip. Boiym shymyrlap, músápir kóleńkege músirkei qaraǵanymnan erekshe lázzat aldym.
...Biraq. Kenetten.
- Silimtik! Báriń de bir oqpannan shyǵasyńdar. Bir-aq shúrippe taǵdyryńdy sheshedi. Sen de bireýdiń taban astyndaǵy kóleńkesi ǵanasyń, - dedi yzǵarly daýys. Qabyrǵadaǵy kóleńke esepsiz ulǵaiyp bara jatty.
Júregim shym etti. Boiymdy úrei bilep, qol-aiaǵym dirildei bastady. Bólmeni qapyryq basqandai. Qoiý túnek rabaisyz qimyldaǵan qalpymen tóne tústi. Tynysym tarylyp bara jatty. Qara terge shomyp, qimylsyz qalǵanymdy sezdim. Sálden soń kózimniń oty jarq etti. Túpsiz tuńǵiyqta kóleńkeler kúbirlesip jatqandai...
Tóńirek túgel meńireý edi.
Nurtai TEKEBAI,
Oral qalasy
